Ο ατομικισμός και η κοινωνία της οργής
Οι πολλαπλές παγκόσμιες κρίσεις (οικονομική, πανδημική, ενεργειακή, πολεμική) και οι πρωτόγνωρα δύσκολες συνθήκες που βίωσε και συνεχίζει να βιώνει η ελληνική κοινωνία την τελευταία 15ετία δημιούργησαν γόνιμο έδαφος για την άνοδο της Ακροδεξιάς και του νεοφασισμού. Για τους ίδιους λόγους, σε πολλές χώρες της Ευρώπης, μια νέα επιθετική Ακροδεξιά εξαπλώνεται επικίνδυνα, από την Ουγγαρία, την Πολωνία, την Αυστρία και την Ιταλία – όπου ήδη κατέχει κυβερνητικές θέσεις – μέχρι τη Γαλλία και τη Γερμανία, όπου προσπαθεί να κυριαρχήσει στο πολιτικό σκηνικό. Αλλά και στις ΗΠΑ ο Τραμπ και ο τραμπισμός είναι το ανώτατο στάδιο αυτού του φαινομένου, που αλλάζει το γενικό μοντέλο παγκόσμιας πολιτικής, οδηγώντας σε πολύ επικίνδυνες ατραπούς. Ο εθνικισμός, ο σοβινισμός, ο ρατσισμός και η ξενοφοβία δίνουν τον τόνο, προκαλώντας θλιβερά και καταστροφικά αποτελέσματα.
Οι νέοι άνθρωποι, στην Ευρώπη και την Ελλάδα, αναπόφευκτα υφίστανται τις ορατές και αόρατες συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού. Τα κοινωνικά στρώματα που βίωσαν με δραματικό τρόπο τις συνέπειες της οικονομικής κρίσης διευρύνονται με σταθερούς ρυθμούς, ενώ η ανασφάλεια, ο φόβος κι η αγανάκτηση επικρατούν ολοένα περισσότερο.
Με απομειωμένο το οικονομικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, χωρίς ελπίδα, χωρίς προοπτική και μέλλον, ευάλωτοι στη ρητορική μίσους και την ακροδεξιά προπαγάνδα, οι νέοι φαίνεται να γοητεύονται από μαύρες ιδεολογίες, που τους υπόσχονται συλλογική ταυτότητα και ψευδαισθήσεις ισχύος. Εχοντας πειστεί ότι το υπάρχον πολιτικό σύστημα δεν μπορεί να δώσει λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στην καθημερινότητά τους, ασπάζονται την ακροδεξιά ιδεολογία, προσδοκώντας «αντισυστημικές» λύσεις που θα τους εξασφαλίσουν ισχύ και εξουσία. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, τα ακροδεξιά κόμματα είναι κατεξοχήν συστημικά, καθώς συμβάλλουν στην εδραίωση του υπαρκτού νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η ακροδεξιά ιδεολογία βρίσκει εξαιρετικά γόνιμο έδαφος στον ατομικισμό που χαρακτηρίζει την εποχή μας, καθώς, όσο υποχωρούν οι συλλογικές διαδικασίες, η δυναμική κινημάτων και συνδικάτων, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στις ατομικές δοκιμασίες και στα συλλογικά διακυβεύματα, ανοίγοντας τον δρόμο στη μνησικακία, στο μίσος για τους άλλους και στις ατομικές απογοητεύσεις.
Ταυτόχρονα, όσο συναισθήματα όπως η οργή κι η αγανάκτηση απέναντι στις ανισότητες εκτονώνονται ατομικά μέσω των social media, τόσο τα πολιτικά διακυβεύματα μετατρέπονται σε δοκιμασίες ιδιωτικές και αποσυνδέονται από τα κοινωνικά και πολιτικά πλαίσια που τις ερμηνεύουν. Ελλείψει εναλλακτικών αριστερών πολιτικών που μπορούν να εμπνεύσουν, οι νέοι στρέφονται στην Ακροδεξιά, η οποία παρεμβαίνει ακριβώς στα υπαρκτά ρήγματα του κοινωνικού δεσμού, υιοθετώντας αδιανόητες θεωρίες συνωμοσίας, επιχειρώντας να παροξύνει τις αντιθέσεις, προσβάλλοντας και συκοφαντώντας αδιακρίτως.
Σήμερα, διεθνώς, δυστυχώς υπάρχει εύφορο έδαφος για την επώαση του αβγού του φιδιού και για την επανεμφάνιση του τέρατος του νεοναζισμού. Χρέος μας είναι, αφού πρώτα κατανοήσουμε από πού πηγάζει ο κίνδυνος αυτός, να αντισταθούμε οργανωμένα στην αποχαλίνωση της μισαλλοδοξίας, προτείνοντας απέναντι στην κοινωνία της οργής, ως Αριστερά, έναν ορίζοντα κοινωνικής δικαιοσύνης και δημοκρατικού βίου.
Η Σοφία Στυλιανού είναι ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς