Η αβάσταχτη γοητεία της Ακροδεξιάς στους νέους – Το «μυστικό» πίσω από την ισχυρή διεισδυτικότητα των αντισυστημικών δυνάμεων
Με τα ακροδεξιά κόμματα να «επελαύνουν» σε πολλές χώρες της Ευρώπης – Γαλλία, Γερμανία, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες – και τις δημοσκοπήσεις να αναδεικνύουν την ιδιαίτερη διεισδυτικότητά τους στις τάξεις της νεολαίας, το ερώτημα είναι προφανές: Τι είναι αυτό που κάνει «γκελ» στους νέους και τους ελκύει προς αυτή την κατεύθυνση – και συνάμα, ποια «εργαλεία» χρησιμοποιεί η Ακροδεξιά, για να τους προσεγγίσει;
Το σίγουρο, σε κάθε περίπτωση, είναι ότι οι νέοι άνδρες φαίνεται πως αποτελούν το πλέον προνομιακό κοινό της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη. Το φαινόμενο, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη Γηραιά Ηπειρο. Ανάλυση στοιχείων των «Financial Times» δείχνει ότι στη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, στις ΗΠΑ, αλλά ακόμα και στη Νότιο Κορέα, το χάσμα της ψήφου μεταξύ των νέων ανδρών και των νέων γυναικών ολοένα και διευρύνεται από το 2010 και έπειτα, με την πυξίδα των πρώτων να δείχνει ολοένα πιο έντονα και συχνά προς την κατεύθυνση της Ακροδεξιάς.
«Κυρίως οι άνδρες έχουν μία τάση να στρέφονται προς την Ακροδεξιά, ενώ οι γυναίκες προς την Ακροαριστερά», λέει χαρακτηριστικά στα «ΝΕΑ» ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Metron Analysis SA, Στράτος Φαναράς. Οπως εξηγεί, «οι γυναίκες θέλουν περισσότερη κοινωνική προστασία, ενώ οι άνδρες θέλουν περισσότερο διασφάλιση θέσεων εργασίας, άρα οι αντιμεταναστευτικές πολιτικές τούς φαίνονται καλύτερες».
Με την έμφυλη διάσταση της ψήφου των νέων συμφωνεί ο επίκουρος καθηγητής Δημόσιας Πολιτικής του King’s College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Γιώργος Σαμαράς, που επικεντρώνει την έρευνά του στην ελληνική και ευρωπαϊκή Ακροδεξιά. Σύμφωνα με εκείνον, αντί να ρωτάμε γιατί οι νέοι άνδρες έλκονται από την Ακροδεξιά, η πιο σημαντική ερώτηση είναι γιατί οι νέες γυναίκες ψηφίζουν αριστερά κόμματα.
Οπως εξηγεί, δημιουργείται ένας έμφυλος διχασμός στις τάξεις των νέων: όταν οι νέοι άνδρες ψηφίζουν υπέρ κομμάτων που θέλουν να περιορίσουν τα δικαιώματα των γυναικών, οι γυναίκες αντιδρούν και ψηφίζουν το αντίθετο. «Ριζοσπαστικοποιείται μια ολόκληρη γενιά», τονίζει ο Γιώργος Σαμαράς και προσθέτει ότι «αυτό γίνεται ακόμα πιο ανησυχητικό, αν γίνει μια προβολή στο μέλλον, όταν οι σημερινοί ριζοσπαστικοποιημένοι νέοι θα αποτελούν τον κορμό του εκλογικού σώματος».
Φόβος και αντισυστημισμός
Σύμφωνα με τον ίδιο, τον σημαντικότερο ρόλο σε αυτή την εξέλιξη παίζει η «κυριαρχία του φόβου» στις σημερινές κοινωνίες, που οδηγεί και στην αποδυνάμωση της Αριστεράς. «Η Αριστερά δεν μπορεί να εμπνεύσει σε μια περίοδο όπου επικρατεί ο φόβος και έτσι έχει χάσει την άλλοτε προνομιακή επαφή της με το σύνολο των νέων ψηφοφόρων».
Ο Στράτος Φαναράς προσθέτει ότι οι νέοι απομακρύνονται από τα συστημικά κόμματα γιατί «δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους μέσα στο κοινωνικό γίγνεσθαι και το συστημικό περιβάλλον τους». Υπογραμμίζει συγκεκριμένα ότι «υπάρχει τεράστιο πρόβλημα με το στεγαστικό, με την αγορά εργασίας, ευρύτερα προβλήματα σε ζητήματα κοινωνικής προστασίας και έμφυλων διακρίσεων».
«Το μορφωτικό επίπεδο σίγουρα παίζει ρόλο, καθώς συχνά οδηγεί σε θέσεις εργασίας, τελείως επισφαλείς και χαμηλά αμειβόμενες», προσθέτει ο ίδιος. Επισημαίνει δε, πως «υπάρχει ένα ζωτικό καθήκον να λειτουργήσει η δημοκρατία με περισσότερη ουσία, ζωτικότητα και συμπεριληπτικότητα», διότι η πεπατημένη «την απομακρύνει από τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα».
Στην ερώτηση, αν θα μπορούσαμε να δούμε στην Ελλάδα μια ενίσχυση της Ακροδεξιάς, σε βαθμό ανάλογο με αυτό που συμβαίνει με το AfD στη Γερμανία, ο Στράτος Φαναράς απαντά πως ακόμα κι αν το πρόβλημα με τη Χρυσή Αυγή «αυτή τη στιγμή είναι κάπως εν υπνώσει», σε κάθε περίπτωση «η πρώτη ύλη υπάρχει». Επισημαίνει δηλαδή πως «η αντισυστημική διάθεση υπάρχει και στη νεολαία της Ελλάδας».
Ο Γιώργος Σαμαράς υπερθεματίζει, λέγοντας πως οι συνθήκες για το σύνολο της Ακροδεξιάς είναι ιδιαιτέρως ευνοϊκές στη σημερινή Ελλάδα. «Ούτε στις ημέρες που η Χρυσή Αυγή ήταν στα πιο υψηλά της δεν είχαμε τέτοια ποσοστά στην ευρύτερη Ακροδεξιά» σημειώνει, αναφερόμενος στο σύνολο των κομμάτων που βρίσκονται δεξιότερα της ΝΔ στο πολιτικό φάσμα. «Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει μεγάλη ευθύνη στη δημιουργία αυτής της κοινωνικής συνθήκης» υπογραμμίζει ο ερευνητής του King’s.
Η «ανδρόσφαιρα» στην Ελλάδα
Η λεγόμενη «ανδρόσφαιρα» (manosphere) στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δηλαδή η διαδικτυακή κοινότητα ανδρών που εκφράζουν υπερσυντηρητικό, μισογυνιστικό και ρατσιστικό λόγο, μοιάζει να παίζει στρατηγικό ρόλο στη νέα γέφυρα που έχει χτίσει με τους νέους άνδρες η Ακροδεξιά, με influencers όπως ο βρετανός Άντριου Τέιτ.
Τέτοιες φιγούρες έχουν κάνει δυναμική εμφάνιση και στα ελληνικά μέσα κοινωνικής δικτύωσης το τελευταίο διάστημα – σε μια εξ αυτών έδωσε συνέντευξη (30/9) ο Ηλίας Κασιδιάρης, που πρόσφατα αποφυλακίστηκε μετά την έκτιση της ποινής του για διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής. «Αν είναι μαζί σου οι νέοι, κρατάς στα χέρια σου το μέλλον της χώρας» είπε, σχολιάζοντας υποτιθέμενη δημοσκόπηση που τον έφερνε πρώτο σε προτίμηση στα νεότερα κοινά στην Κρήτη. Μάλιστα, απέδωσε τη δημοφιλία του στην επαφή που έχουν οι νέοι με τα social media, τα οποία αποκάλεσε «σχολείο».
Αλλωστε, ο Κασιδιάρης τα χρησιμοποιεί διαρκώς για την προβολή του, ακόμα κι όταν βρισκόταν στις φυλακές Δομοκού, όπου φαίνεται ότι «αλώνιζε». Τον περασμένο Ιούλιο, η νορβηγίδα ακροδεξιά δημοσιογράφος Ρεμπέκα Μιστερέγκεν έγραψε στο Χ ότι τα προηγούμενα αιτήματα αποφυλάκισης του Κασιδιάρη είχαν απορριφθεί, επειδή διατηρούσε ενεργό λογαριασμό στην πλατφόρμα και σχολίαζε ζητήματα επικαιρότητας. Την ανάρτηση αναπαρήγαγε ο δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης του Χ, Ίλον Μασκ, κάτι που χρησιμοποιήθηκε επικοινωνιακά από τον 45χρονο κατάδικο.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Την αποφυλάκισή του στις 15 Σεπτεμβρίου ακολούθησε πλήθος βίντεο και δημοσιεύσεων στήριξης στο TikTok και άλλα social media. Ο ίδιος διατηρεί ενεργό λογαριασμό στο Χ και στο YouTube – μέσω των οποίων όσο καιρό ήταν έγκλειστος στις φυλακές Δομοκού επικοινωνούσε με τον «έξω κόσμο», ανεβάζοντας αναρτήσεις και βίντεο με τις πολιτικές του θέσεις.
Οι «δαγκάνες» του κυβερνοχώρου
Η χρήση των social media από κόμματα και οργανώσεις της Ακρας Δεξιάς παρατηρείται διεθνώς, ως ένα μέσο προσέλκυσης ψηφοφόρων – κυρίως νεαρών. Μια πρόσφατη έρευνα του φινλανδικού think tank Sitra βρήκε ότι στη Γαλλία, τη Ρουμανία και τη Φινλανδία οι χρήστες του TikTok, του Instagram και του X ηλικίας 18-24 ετών εκτίθενται κατά 58% περισσότερο σε περιεχόμενο δεξιών πολιτικών παρά αριστερόστροφων. Αυτό μπορεί βέβαια να συμβαίνει λόγω του ότι οι πολιτικοί της Ακροδεξιάς παράγουν περισσότερο ή πιο «πετυχημένο» περιεχόμενο στα ΜΚΔ.
Στη Γερμανία, το ακροδεξιό AfD θεωρείται «εξπέρ» στη χρήση του TikTok. Μάλιστα, σύμφωνα με παλαιότερο δημοσίευμα της Deutsche Welle, o Ούλριχ Ζίγκμουντ, επικεφαλής του κόμματος στο κρατίδιο της Σαξονίας – Ανχαλτ, εκεί όπου κέρδισε στις πρόσφατες εκλογές, ήταν πρώτος σε λίστα των κορυφαίων «πολιτικών – influencers», με περισσότερους από 400.000 ακολούθους – σήμερα έχει πάνω από 763.000.
Η πρωτιά αυτή έχει βαρύνουσα πολιτική σημασία, διότι καταγράφηκε σε μια πλατφόρμα όπου υπολογίζεται ότι περίπου το 35% των χρηστών του διεθνώς ανήκει στο ηλικιακό γκρουπ των 25-34 ετών και ένα ακόμη περίπου 30% στο 18-24. Ολα αυτά δεν περνούν απαρατήρητα από τους εγχώριους «μιμητές». Τόσο έξω από τις φυλακές Δομοκού, όσο και κατά τη διάρκεια άδειας από αυτές τον περασμένο Ιούλιο, νεαροί «ακόλουθοι» του Κασιδιάρη τον περίμεναν για να βγάλουν φωτογραφία μαζί του. Το κανάλι του πρώην υπαρχηγού της Χρυσής Αυγής στο YouΤube έχει πάνω από 160.000 συνδρομητές, ενώ στο Χ συγκεντρώνει 59.000 ακολούθους.