Συγκρουσιακή συνεργασία ΠΑΣΟΚ – Αριστεράς
Μέσα στην άδικη περίοδο της χρεοκοπίας, ο ΣΥΡΙΖΑ «αντικατέστησε» το ΠΑΣΟΚ. Ετσι τουλάχιστον βιώθηκε από μεγάλο μέρος των στελεχών του ιστορικού κόμματος, στα χέρια του οποίου έσκασε η βόμβα. Μεγάλες μάζες των απογοητευμένων ψηφοφόρων, το 2012-2015 μετακινήθηκαν στον επελαύνοντα και μέχρι τότε αμέτοχο ΣΥΡΙΖΑ. Συχνά με ένα «ανδρεοπαπανδρεϊκής» υφής ενθουσιασμό, οι αιφνιδιασμένοι, χρεοκοπημένοι και τρομοκρατημένοι πολίτες, έσπευδαν στο άγραφο χαρτί του πολιτικού συστήματος. Φυσικά, ένα μικρότερο τμήμα, ανάμεσα στις πρώτες και δεύτερες εκλογές του 2012, προσχώρησε στη Νέα Δημοκρατία. Αλλά τα τραύματα, ούτως ή άλλως, υφίστανται.
Την περίοδο της δεύτερης κυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ, δεν έγινε το αποφασιστικό βήμα προσέγγισης ανάμεσα στους δύο χώρους· ούτε βέβαια με το Ποτάμι του Σταύρου Θεοδωράκη έγινε κάποια ουσιώδης συνεργατική προσπάθεια (μερικά στελέχη του οποίου, αργότερα εισήλθαν στο ΣΥΡΙΖΑ). Από ατολμία ή έλλειψη στρατηγικής διορατικότητας; Ή μήπως το δηλητήριο είχε πια παγώσει στις πολιτικές φλέβες;
Πιθανόν να είχαν εξελιχθεί αλλιώς τα πράγματα με μια κυβέρνηση κεντροαριστερού προσανατολισμού την περίοδο 2015-2019, κυβέρνηση με ευκρινέστερους ιδεολογικούς όρους, χωρίς πλέον ρητορικές εξάρσεις, «μπαλκονάτες», αλλά παραπειστικές. Πάντως, την εύκολη ηγεμονία στο παλαιό ίχνος του Σημίτη, που απέκτησε ο κ. Μητσοτάκης, μια τέτοια κεντροαριστερή επιλογή, δεν θα τη τροφοδοτούσε. Χυμένα γάλατα; Ισως. Σήμερα όμως τα υλικά αυτά (τι έγινε, πώς έγινε, τι μπορούσε και τι δεν έγινε, με ποιον κ.λπ.) στοιχειώνουν σε έναν μεγάλο βαθμό το θυμικό των πολιτικών χώρων που έχουν κληρονομήσει, τόσο το τότε ΠΑΣΟΚ όσο και τον τότε ΣΥΡΙΖΑ. Γιατί το νέο ΠΑΣΟΚ δεν συγκροτείται με τους όρους κληρονομικού δικαίου.
Ένας τέτοιος ακαδημαϊσμός θα το θανάτωνε. Το νέο ΠΑΣΟΚ δεν έχει μεν πληθυντικά χαρακτηριστικά, αλλά έχει πυκνότητα, ποιότητα, επανεπεξεργασμένες, πολλές από τις παλιές ιδεολογικές διευθετήσεις. Και ο «εθνικοαπελευθερωτικός» αριστερογενής, πρώιμος χρόνος και ο ώριμος μεταρρυθμισμός που ακολούθησαν, δηλαδή τα δύο κύρια σύμπαντα ΠΑΣΟΚ, συναιρούνται αναγκαστικά στον ίδιο χώρο. Με τη διαφορά ότι ο χώρος διεκδικείται και από άλλους.
Ο Αλ. Τσίπρας προσπαθεί να γίνει ο κληρονόμος των διάσπαρτων κομματιών του παλιού ενιαίου ΣΥΡΙΖΑ (ο οποίος με το μνημόνιο, χειραφετήθηκε βίαια από τα αντικομφορμιστικά προλεγόμενά του), αλλά προσπαθεί και να ξανακερδίσει αυτό που είχε κατά τη εκτίναξή του, 2012-2019. Να ξαναγίνει άγραφος. Προσπαθεί να συντεθεί, ως ο ήπιος μεταρρυθμιστής μιας χώρας, για την οποία κάθε αναπτυξιακό εγχείρημα πνίγεται στη διαφθορά και στις κομματικές εύνοιες (τις δουλειές τις παίρνουν οι κολλητοί. Και δουλειές, δεν είναι αυτές που προκύπτουν από στρατηγικές παραγωγικές ανάγκες, αλλά αυτές που χρειάζονται οι κολλητοί για να πλουτίσουν). Ακόμα προσπαθεί να μην υπενθυμίζει ό,τι συγκρότησε τον πραξιακό (κυβερνητικό και μετακυβερνητικό) ΣΥΡΙΖΑ.
Σε αυτό το υπόστρωμα, οι κομματικές προτάσεις ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ, που προσπαθούν να αντικειμενοποιήσουν διαφορετικές, αλλά εξόχως συμπλεκόμενες παραδόσεις, είναι αμήχανες, ανταγωνιστικές, ενίοτε εχθρικές, αλλά αναγκαστικά εξαρτημένες. Αντιπάθεια και εξάρτηση. Γιατί ο κάθε μέτοχος του κεντροαριστερού χώρου έχει ανάγκη το ακροατήριο του άλλου. Αν εκλείψει ο ένας, το κοινό του δεν θα πάει απαραιτήτως στον άλλο· πιθανόν θα σκορπίσει ή θα επινοήσει υποκατάστατα.
Έτσι, ενώ είναι φορέας ποιμνίου κι ενώ και οι δυο τους είναι φυσικοί εκφραστές μιας γειτνιάζουσας συστημικής κριτικής, δεν μπορούν, ούτε να διαλυθούν ούτε να αφομοιωθούν ο ένας από τον άλλο, ούτε όμως να διακηρύξουν τη συνεργασία τους, αφού κάτι τέτοιο θα εξάτμιζε τον ρόλο του. Ο ένας θέλει το κοινό του άλλου, χωρίς να είναι σίγουρο ότι μπορεί να το ενσωματώσει. Κατά κάποιο περίεργο τρόπο ο καθένας εξασφαλίζει στον (ανταγωνιστή) άλλο, μια ενδοχώρα. Ο καθένας δηλαδή περιφράσσει ένα ελπιδοφόρο και προς κατάκτηση πλήθος, που επιθυμεί και ο άλλος. Αυτή η συνεκτική ένταση, χρειάζεται το δύσκολο σχήμα, που για την ώρα και οι δύο αισθάνονται ανασφαλείς να εισηγηθούν.