Hilmi Yavuz - Aysun Kayacı neyi temsil ediyordu?
Hatırlayanlarınız vardır muhakkak: Bundan yaklaşık on yıl kadar önce Aysun Kayacı, bir TV programında “Benim oyumla dağdaki çobanın oyu bir olabilir mi?” diye sormuştu: Aslında bu, cevabının ne olduğunu da dolaylı yoldan bildiren bir soruydu;- İngilizcede ‘leading question' denilen türden bir soru!
Soru, aslında kısaca, iki oy'un aynı değerde olamayacağının bir ifadesi olarak okunduğunda, yanlış bir soru değildir. Aysun Kayacı'yı, niteliklerini, onu tanımadığım için bilmiyorum. Ama kabul etmeliyiz ki, insanlar arasında değerlilik farkı olduğu da elbette tartışılmaz.
Şunu söylemek istiyorum: Aysun Kayacı ile dağdaki çobanın oyları arasında bir fark olabileceği ne kertede söz konusu ise, bir fark olmayabileceği de söz konusudur. Oyların eşitliği [‘eşitlik' kavramının da gösterdiği gibi], nicelik bağlamında bir ilişkiyi işaret eder. Nicelikler, başka bir deyişle sayısal çokluklar, sayısal azlıklardan farklı olarak [‘nadir olan, değerlidir' örneğinde olduğu gibi] değer üretmezler. Kamusal ilişkilerde, mesela seçimlerde bir sandıkta oyu kullanırken, bir otobüste yolculuk ederken, bir markette alışveriş ederken, başkaları bizim için ancak nicelikler olarak anlam taşırlar: Otobüs kalabalıktır, oy sandığı ya da market kuyruğunda sayıca çok insan vardır… gibi!
Oysa özel ilişkilerde, nicelikler değil, nitelikler belirleyicidir. Koyunlarınızı dağda gütmek için bir çoban arıyorsanız, Oxford Üniversitesi'nde felsefe doktorası yapmış birini ya da Aysun Kayacı gibi birini arıyor değilsinizdir;- aradığınız nitelikler, Oxford'da felsefe doktorası yapmış olanda ya da Aysun Kayacı'da değil, çobanlık deneyimi olan birinde vardır çünkü…
Sözü nereye bağlamak istediğimi tahmin etmiş olmalısınız. Demokrasi, sadece oy sayısına, yani niceliğe bağlı değildir. Demokrasiyi sandık hesabı olarak nicelikten ibaret görenler için, Aysun Kayacı'nın sorusunun imâ ettiği cevap, elbette yanlıştır. Zira bu bağlamda Kayacı'nın oyuyla [1 oy], dağdaki çobanın oyu [1 oy] arasında hiçbir fark yoktur.
Pek iyi de, demokrasi sadece niceliğe, haydi kaba bir deyişle söyleyeyim, ‘kelle hesabı'na indirgenebilir mi? Elbette, hayır!
Hayır, çünkü ideal bir demokrasi, [niceliksel] çokluğun, yani, sayıca üstünlüğün, [niteliksel] değerlerle tahkim edilmesini gerektirir. Ya da, başka bir deyişle söylemek gerekirse, niceliği nitelikle dengeleyecek yapıların mevcudiyetine ihtiyaç vardır ve bu dengeyi, ancak sivil toplum kuruluşları sağlayabilir. Politik toplumun iktidarını niceliksel çoğunluk sağlıyorsa, sivil toplum gücünü niteliksel değerlerinden alacaktır.
Sivil toplum kuruluşları, daha önce değişik vesilelerle yazdığım gibi, devletten ya da politik toplumdan özerk yapılardır. Özerkliğin ötesinde, nitelikleriyle öne çıkarlar. Öyleyse demokrasi, nicelikle inşa edilen parlamento ile nitelikle inşa edilen sivil toplumun birlikteliğinin ifadesidir.
Ama ah evet, Türkiye'de asıl mesele, iktidara karşı nitelikli ve etkin bir sivil toplum muhalefetinin bulunup bulunmadığıdır…