Диққат фирибгарлик: Шубҳали хорижий қўнғироқлардан ўзингизни қандай ҳимоя қиласиз?

Сўнгги вақтларда юртдошларимизнинг телефонларига чет эл рақамларидан шубҳали қўнғироқлар бўлиши ҳолатлари тез-тез кузатилмоқда. Рақамли дунёнинг «овчилари» янгича усуллар билан фуқароларнинг маблағлари ва шахсий маълумотларига кўз тикмоқда. Zamin.uz киберхавфсизлик бўйича мутахассисларнинг огоҳлантиришлари ва ўзингизни ҳимоя қилиш йўллари ҳақида маълумот беради.

Технологик ниқоб: Фирибгарлар қандай ишлайди?

Бугунги кунда товламачилар оддий телефон тармоғидан эмас, балки интернет технологиялари ва махсус IP-телефония дастурларидан кенг фойдаланишмоқда. Бу уларга ўзларининг ҳақиқий кимлигини ва турган жойини яшириш имконини беради. Сизнинг экранингизда дунёнинг исталган нуқтасига тегишли бўлган сохта рақам акс этиши мумкин. Бундай виртуал рақамлар вақтинчалик бўлгани боис, уларни кузатиш ёки эгасини аниқлаш ҳуқуқ-тартибот идоралари учун ҳам анча мураккаб вазифа ҳисобланади.

Қайта қўнғироқ қилиш — молиявий тузоқ

Кўпинча фирибгарлар «ташлаб қўйиш» (missed call) усулини қўллашади. Агар сиз қизиқиш устун келиб, ушбу нотаниш хорижий рақамга қайта қўнғироқ қилсангиз, телефонингиз ҳисобидаги маблағлар сониялар ичида «куйиб кетиши» мумкин. Бундан ташқари, улар ўзларини йирик ташкилотлар, банк операторлари ёки халқаро компания вакиллари сифатида таништириб, ишончингизга кириш орқали банк карталарингиз махфий кодларини ўғирлашга уринишади.

Сунъий интеллект ва овоз ўғрилари

Замонавий кибержиноятчилик янада хавфли тус олмоқда. Сиз шунчаки гўшакни кўтариб «Алло» дейишингиз билан, овоз намунангиз ёзиб олиниши мумкин. Кейинчалик сунъий интеллект ёрдамида овозни қайта ишлаб, яқинларингизга қўнғироқ қилиш ва сизнинг номингиздан ёрдам сўраш каби дипфейк (deepfake) ҳужумлари уюштирилиши хавфи мавжуд. Шунингдек, жавоб берилган ҳар бир қўнғироқ фирибгарлар учун сизнинг рақамингиз «фаол» эканини тасдиқлайди ва бу кейинчалик ҳужумлар сони янада ортишига олиб келади.

Қандай ҳимояланиш керак? Мутахассислар тавсияси:

• Жавоб берманг: Агар кутилмаган ва шубҳали хорижий рақамдан қўнғироқ келса, гўшакни кўтармаслик энг тўғри йўлдир.

• Қайта қўнғироқ қилманг: Ҳеч қачон нотаниш халқаро рақамларга қайта алоқага чиқманг.

• Блокланг: Шубҳали рақамларни дарҳол «қора рўйхат»га киритинг.

• Махфийликни сақланг: Ҳеч қачон, ҳеч кимга банк картаси рақамлари, амал қилиш муддати ва СМС орқали келган кодларни айтманг.

Доимо огоҳ бўлинг ва яқинларингизни ҳам ушбу хавфлардан хабардор қилинг. Сизнинг эҳтиёткорлигингиз — хавфсизлигингиз гаровидир.

Азиз муштарийлар, сизга ҳам шундай шубҳали қўнғироқлар бўлганми? Бундай вазиятда қандай йўл тутгансиз?