«Кара әле, фотода синме?»: мошенниклар гаджетлар һәм компьютерларга вирусны ничек кертә
«Кеше нинди фото килүен карарга тели, һәм вируслы файлны йөкли»
Компьютер яки смартфонга вируслар кертү – Дәүләт хезмәтләрендәге шәхси кабинетны, социаль челтәрләрдәге аккаунтны яки банк кушымтасын «вату» өчен мошенниклар куллана торган киң таралган ысулларның берсе.
Мондый ысул инде күптән кулланыла, әмма әлегә кадәр алдау өчен нәтиҗәле ысул булып кала бирә. Мошенниклар алымнарын камилләштерә бара, яңаларын уйлап таба, ясалма фәһем һәм башка өр-яңа технологияләрне кушып җибәрә.
«Кибермошенниклар вирусны сезнең гаджетка яки компьютерыгызга кертү өчен төрле ысуллар уйлап таба. Кагыйдә буларак, алар зарарлы программаны компьютерга сез үзегез кертәчәк итеп эшли. Иң яңа ысулларның берсе – «Кара әле, фотода синме?» язулы .apk файлын тарату. Кеше билгесез кулланучыдан хәбәр ала - әлбәттә, аңа нинди фотография җибәрүләре кызык тоела, һәм ул вируслы файлны карау өчен ача», - дип аңлатты ТР буенча Эчке эшләр министрлыгының УБК бүлегенең аеруча мөһим эшләр буенча вәкаләтле вәкиле Рәдис Йосыпов.
Мондый хәбәрләрдә текст төрлечә булырга мөмкин: «Бу видеода синме?», «Юл-транспорт һәлакәтенә син эләктеңме?», «Бу синең мәктәбеңме?». Аферистлар өчен иң мөһиме – интрига тудыру.
Вируслы файлларны фото, видео, документлар итеп маскировкалыйлар
Вирусны җайланмага кертүнең тагын бер ысулы - кешене кушымтаны йөкләргә мәҗбүр итү. Төрле операцион системаларның кушымта кибетләрендә популяр кушымталарның күчермәләре булырга мөмкин, аларны йөкләгәннән соң вируслар телефонга үтеп керә. Шундый ук кушымталар фишинг сайтларыннан йөкләнгән булырга мөмкин.
«Фишинг сайтлары – ул, кагыйдә буларак, популяр сайтларның күчермәләре яки тулысынча уйлап чыгарылган веб-битләр, анда ташламалар, нәрсә дә булса сатып алу буенча отышлы тәкъдимнәр була. Фишинг сайты домены ялган сайт доменына бик охшаган булачак, бары бер-ике хәреф кенә аерылачак. Мошенниклар теләсә нинди доменлы сайт ясарга мөмкин, бу алар өчен авыр түгел. Шулай ук фишинг сайтлары адресының ешрак «net» яки «com» белән тәмамлануына игътибар итәргә кирәк, чөнки алар чит илдә ясала. Россия сайтлары «ru» белән тәмамлана.
Шулай ук мошенниклар реклама артына яшеренеп, сылтамалы хәбәр җибәрергә мөмкин. Зур ташламалар вәгъдә итеп, алар отышлы сатып алу өчен сылтама буенча күчүне сорыйлар.
Вирусларны фотосурәтләр, видео, документлар, архивланган файллар астына яшерергә мөмкиннәр. Зыянлы программалар почта счетлары, чеклар һәм башкалар рәвешендә дә яшеренгән булырга мөмкин.
«Вируслар төрлечә эш итә ала. Кайберләре парольләр белән бергә шәхси мәгълүматларны урлый һәм аларны мошенникларга тапшыра. Икенчеләре гаджет яки компьютерны блоклый һәм блокны ачу өчен акча таләп итә. Башкалар танышларыгызга зарарлы файллар җибәрү өчен сезнең электрон почтагызны һәм социаль челтәрләрегезне «вата». Вируслар белән файллар таратудан тыш, мошенниклар сезнең исемнән хат алышырга, дусларыгыздан бурычка акча сорарга мөмкин», - дип билгеләде Рәдис Йосыпов.
Фото: © «Татар-информ», Солтан Исхаков
«Интернетта куркынычсызлык турында истә тотарга һәм моңа җиңелчә карамаска кирәк»
Вируслар йоктырудан саклану өчен шикле сылтамалар буенча күчмәскә һәм шикле файлларны йөкләмәскә кирәк. Файлларны автомат рәвештә йөкләүне сүндерергә һәм мессенджерларда һәм социаль челтәрләрдә таныш булмаган кешеләр белән аралашмаска кирәк.
«Әгәр сез онлайн-уенда баллар эшләү тәкъдименә ышангансыз, һәм сезгә антивирусны сүндерергә тәкъдим итәләр икән, сез мошенниклар белән эш итүегезне аңларга тиеш. Антивирусны бернинди сылтау белән дә сүндермәгез. Әгәр дә очраклы рәвештә шикле сылтамага бассагыз яки шикле кушымтаны йөкли башласагыз, вирус сезнең мәгълүматларны күчереп өлгермәсен өчен мөмкин кадәр тизрәк авиарежимны кушарга кирәк. Челтәрдә булмаганда, зарарлы кушымта яки вирусны табып, аны бетерә аласыз», - дип аңлата Эчке эшләр министрлыгы хезмәткәре.
Әгәр смартфоныгыз яки компьютерыгыз акрынрак эшли, таныш булмаган кушымталар барлыкка килә икән, счетлардан акча югала башласа - бу аның вирус белән зарарлануы билгесе.
«Интернетта куркынычсызлык турында истә тотарга һәм моңа җиңелчә карамаска кирәк. Бу хакта мошенникларның хәйләләренә эләгергә мөмкин булган туганнарыгызга һәм балаларыгызга сөйләгез. Күңелсез нәтиҗәләрне булдырмас өчен алар белән мөмкин кадәр ешрак сөйләшегез», – дип киңәш итә Рәдис Йосыпов.
«Татар-информ», Елена Фенина