Иранскиот ајатолах му возврати на Трамп
Додека протестите поради економската криза во Иран влегуваат во својата втора недела, највисоките ирански функционери и американскиот претседател Доналд Трамп разменија закани, во услови кога демонстрациите станаа смртоносни и продолжуваат да ескалираат.
Еден ден откако Трамп во објава на платформата Truth Social на 2 јануари изјави дека Вашингтон е „подготвен и вооружен“ да одговори доколку иранските безбедносни сили убијат уште демонстранти, иранскиот врховен лидер, ајатолахот Али Хамнеи, упати пркосен одговор.
„Она што е важно е кога човек ќе сфати дека непријателот арогантно се обидува да ѝ наметне нешто на државата, на функционерите, на владата и на нацијата – тогаш мора цврсто да му се спротивстави на непријателот и храбро да му се излезе во пресрет“, изјави Хамнеи на 3 јануари. „Ние нема да се покориме на непријателот.“
Иранскиот амбасадор во Обединетите нации, Амир Саид Иравани, исто така на 2 јануари побара од ОН да ги осудат, како што ги нарече, „незаконските закани“ од американскиот претседател.
Иравани ги повика генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, и членовите на Советот за безбедност „јасно и недвосмислено да ги осудат“ „непромислените и провокативни изјави“ на Трамп, опишувајќи ги како „сериозно кршење“ на Повелбата на ОН и на меѓународното право.
Иранското раководство претходно на 2 јануари остро реагираше, предупредувајќи дека американските трупи во регионот би можеле да бидат цел ако Вашингтон интервенира во услови на смртоносните протести, кои започнаа на 28 декември и претставуваат еден од најголемите предизвици за власта на Исламската Република во последните години.
Иранскиот министер за надворешни работи, Абас Арагчи, изјави дека вооружените сили на земјата се во состојба на подготвеност и дека „точно знаат каде да нишанат“ во случај на напад.
Поттикнати од гневот поради вртоглавиот раст на цените, инфлацијата и падот на валутата, демонстрациите се проширија низ Иран откако трговците во Техеран започнаа штрајк поради високите цени и економската стагнација.
Според извештаи, најмалку девет лица биле убиени, а 44 приведени во немирите што траат една недела. Државно контролирани медиуми и меѓународни организации за човекови права известија за повеќе жртви и десетици повредени во судири меѓу демонстрантите и безбедносните сили, иако медиуми блиски до владата ја обвинија, како што ја нарекоа, „разгневената толпа“ за насилството.
Иранските власти сè уште официјално не ги потврдиле овие извештаи, а Радио Фарда на РСЕ/РЛ не можеше независно да ги потврди.
Протестите се шират низ ИранПротестите беа предизвикани од колапсот на курсот на иранската валута во однос на американскиот долар и инфлацијата која порасна на 52 проценти.
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан претходно се обиде да ги смири протестите, ветувајќи „нови одлуки“ за подобрување на економската состојба.
Сепак, тоа не направи многу за да го намали гневот на Иранците, кои се соочуваат со колапс на риалот што на неофицијалниот пазар се тргува за околу 1,4 милиони за еден долар, во споредба со околу 800.000 пред една година.
Економските проблеми се надоврзуваат на долгогодишни наталожени економски и политички кризи во Иран, вклучително и тешка суша во Техеран, град со околу 10 милиони жители.
Одговорот од Техеран кон Трамп, кој изјави дека доколку иранските власти убијат „мирни демонстранти, што им е навика, Соединетите Американски Држави ќе дојдат на помош“, беше особено остар.
„Трамп треба да знае дека американско мешање во ова внатрешно прашање би значело дестабилизација на целиот регион и уништување на американските интереси“, напиша на мрежата Икс Али Лариџани, секретар на Врховниот совет за национална безбедност на Иран.
„Американскиот народ треба да знае – Трамп ја започна оваа авантура. Треба да внимаваат на безбедноста на своите војници“, додаде тој.
По ова следеше објава од Али Шамхани, висок советник на врховниот лидер Хамнеи, кој напиша дека „Иранците добро ја познаваат историјата на американското ‘спасување’, од Ирак и Авганистан до Газа. Секоја рака што ќе интервенира… ќе биде отсечена.“
Саид Баширташ, ирански активист во егзил, за Радио Фарда изјави дека ваквите „закани за одговор повеќе личат на блеф“.
„Иранскиот народ ја поздравува опомената на Трамп, затоа што ќе чувствува помала закана кога излегува на улица. Тоа е многу позитивно, бидејќи Исламската Република ќе биде многу повнимателна кога станува збор за убивање луѓе“, рече тој.
Друг ирански дисидент во егзил, ветеранот Мехран Барати, за Радио Фарда изјави дека и покрај пркосниот јазик, постојат „пукнатини во режимот, вклучително и во Корпусот на Исламската револуционерна гарда, армијата и политичкото раководство“.
Доколку САД планирале некаква акција, додаде тој, можеби би сметале дека сегашната состојба е најповолен момент.
Острата реторика доаѓа само шест месеци по 12-дневната војна во јуни, кога израелски и американски авиони ги бомбардираа иранските нуклеарни и воени објекти.
Трамп го прими израелскиот премиер Бенјамин Нетанјаху во својата резиденција Мар-а-Лаго во Флорида на 29 декември, кога сугерираше дека би поддржал нови израелски напади врз иранската програма за балистички ракети.
Во изјава доставена до Радио Фарда на 2 јануари, портпарол на Стејт департментот соопшти дека Вашингтон ќе продолжи да врши „максимален притисок врз режимот“.
Гнев на погребитеВо услови на континуираните немири, видеа што кружат на интернет на 2 јануари, наводно ги прикажуваат првите погреби на лица убиени во судирите со безбедносните сили.
Во едно видео, снимено на локација во пустински предел што одговара на теренот во Кухдашт, во западната иранска покраина Лорестан, се гледаат немири и судири, за кои се тврди дека се поврзани со обидите на ожалостените да ги избркаат безбедносните сили.
Друго видео, за кое се наведува дека е од погреб во Марвдашт, во покраината Фарс, прикажува толпа како извикува „Ќе го убијам оној што ми го уби братот“ и „Смрт за Хамнеи“.
Во соопштение од 3 јануари, Стејт департментот ја осуди репресијата за време на погребите на демонстрантите.
„Оваа суровост оди подалеку од репресија; тоа е намерен напад врз основното човечко достоинство. Светот гледа. Дозволете им да тагуваат“, се вели во соопштението на фарси јазик објавено на мрежата Икс.
Новинската агенција Фарс, блиска до Корпусот на Исламската револуционерна гарда, соопшти дека две лица биле убиени за време на протестите во градот Лордеган, на југозападот на земјата, наведувајќи дека имало судири со безбедносните сили за време на погреб. Во новинските извештаи е наведено дека три лица биле убиени, а 17 повредени во Азна, град со 48.000 жители во покраината Лорестан.
Организацијата за човекови права Хенгав, со седиште во Норвешка, исто така извести за смртни случаи во Лордеган, наведувајќи дека безбедносните сили отвориле оган врз демонстрантите, при што биле убиени две лица, а повеќе биле ранети. Организацијата додаде дека еден демонстрант бил убиен и во покраината Исфахан во централниот дел на Иран на 31 декември.
„Протести се одржаа на неколку локации во Лордеган, вклучително и на Плоштадот на општината и пред зградата на владата. Демонстрациите беа пречекани со насилна репресија, вклучително и употреба на солзавец и вистинска муниција од страна на полициските сили“, соопшти организацијата.
Подоцна, Хенгав додаде дека ги потврдила идентитетите на најмалку 10 лица убиени за време на протестите и дека има сознанија за најмалку 80 други лица кои биле уапсени во Иран во изминатите шест дена.
Новинската агенција Тасним, исто така поврзана со Револуционерната гарда, соопшти дека најмалку 30 лица биле уапсени во Техеран за „нарушување на јавниот ред“. Апсења беа пријавени и во други покраини.
Немирите се чини дека претставуваат најсериозен предизвик за власта во Иран од протестите „Жени, живот, слобода“, кои избувнаа по смртта на 22-годишната иранско-курдска студентка Махса Амини во септември 2022 година, додека беше во полициски притвор поради наводно прекршување на правилата за облекување.