Құжаттардағы “ұлы“ мен “қызы“: Әділет министрлігі мән-жайын түсіндірді

Баланың туу туралы куәлігін онлайн рәсімдеу кезінде қазақстандық әйел жүйе таңдалған тегін, атын және әкесінің атын тіркемеуіне тап болды. Әділет министрлігі жағдайға қатысты түсініктеме берді, деп хабарлайды Tengrinews.kz.
"Ұлы" мен "қызы"
Қазақстандық кейбір ата-аналар баласының әкесінің атын құжаттарда "ұлы" мен "қызы" формаларын қолданып рәсімдегісі келеді. Заңда мұндай мүмкіндік қарастырылған.
Алайда кейбір пайдаланушылардың айтуынша, кейде қиындық туындап жатады. Ата-аналар тууды тіркеу кезінде аты-жөнінің қалаған нұсқасын ақпараттық жүйе арқылы рәсімдеу әрдайым мүмкін бола бермейтінін хабарлап жатыр.

"Егер тегі "-ева" деп аяқталса, әкесінің атын "қызы" жұрнағымен жазуға заңнама расында жол бермей ме?" - деп нақтыланады әлеуметтік желідегі жазбалардың бірінде.

Әділет министрлігінің жауабы
Қазақстан заңнамасына сәйкес, азаматтың аты-жөніне тегі мен есімі кіреді, ал әкесінің аты қалауы бойынша көрсетіледі.
Анықтама: Азаматтық кодекстің 15-бабына сәйкес, азаматтың атына тегі мен есімі кіреді, ал әкесінің аты қалауы бойынша жазылады. ҚР "Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы" кодексінің 194-бабына сәйкес, тууды мемлекеттік тіркеу кезінде баланың тегі ата-анасының тегімен анықталады. Ата-анасының тегі әртүрлі болса, балаға олардың келісімі бойынша әкесінің немесе анасының тегі беріледі.
Ұлты қазақ адамдар үшін қалауы бойынша тегі мен әкесінің атындағы жалғаулардан ("-ов", "-ев", "-ова", "ева", "-ович", "-евич" және басқалар) бас тартып, "ұлы" және "қызы" формаларымен алмастыруға болады.
Сондай-ақ заңда тектің орнына әкесінің атын "ұлы" немесе "қызы" жалғауларымен қолдану нұсқасына жол беріледі. Бұл жағдайда жеке әкесінің аты көрсетілмейді.

"Заңнамалық деңгейде ата-аналарға баланың аты-жөнін аралас үлгіде жазуға тыйым салынбаған, алайда аты-жөнін жазу кезінде қазақ тілінің грамматикасын ескерген жөн", - деп нақтылады Әділет министрлігі.

Осылайша, Әділет министрлігі заңнама "-ов", "-ев", "-ова" немесе "-ева" деп аяқталатын тектермен бірге "ұлы" және "қызы" формаларындағы әкесінің атын қолдануға тыйым салмайтынын түсіндірді. Бұл ретте аты-жөнінің жазылуын таңдағанда қазақ тілінің нормаларын ескеру ұсынылады.
Тіркес нұсқалары: мысалдар
Әділет министрлігі ұлты қазақ азаматтар үшін аты-жөнін жазудың заңнамада бірнеше нұсқасы қарастырылғанын еске салды.
Мысал ретінде Әділет министрлігі "Ахметов Серик Айбекович" деген аты-жөнді келтіріп, оны қалай әртүрлі рәсімдеуге болатынын көрсетті:

"Айбекұлы Серік" - әкесінің есімі "ұлы" жалғауымен тектің орнына қолданылады, сондықтан жеке әкесінің аты көрсетілмейді.
"Ахмет Серік Айбекұлы" - тегі "-ов" жалғауынсыз жазылады, ал әкесінің аты "ұлы" формасын қолдану арқылы рәсімделеді.
"Айбек Серік Айбекұлы" немесе "Айбек Серік" - тектің орнына әкесінің есімі қолданылады. Бұл ретте әкесінің аты көрсетілуі ("Айбекұлы") немесе көрсетілмеуі мүмкін.

Ведомство мәліметінше, нақты нұсқа азаматтың немесе баланы тіркеу кезінде ата-анасының таңдауы бойынша анықталады.
Егер бағдарлама "бас тартса", не істеу керек?
Егер екінші деңгейлі банктердің электронды жүйелері арқылы рәсімдеу кезінде аты-жөнінің қалаған нұсқасын көрсету мүмкін болмаса, ата-аналар тіркеудің келесі тәсілдерінің бірін пайдалана алады:

"электрондық үкімет" веб-порталы арқылы;
ХҚКО-ға жүгіну арқылы;
азаматтық хал актілерін мемлекеттік тіркеу (АХАТ) саласындағы тіркеуші органға тікелей жүгіну арқылы.

Тағы оқыңыз: Қазақстанда фамилияны қалай өзгертуге болады және оған қанша теңге қажет?