Ελέφαντες και ρινόκεροι βοσκούσαν στο Λονδίνο και στο… Μονακό: Η απίστευτη εικόνα της Ευρώπης πριν 20 εκατ. χρόνια

Η εικόνα της αρχέγονης Ευρώπης ως μιας ατέλειωτης έκτασης πυκνών, σκοτεινών δασών, με πανύψηλα δέντρα και ελάχιστο φως να φτάνει στο έδαφος, ίσως ανήκει περισσότερο στη σφαίρα της φαντασίας παρά στην πραγματική οικολογική ιστορία της ηπείρου.

Μια εκτεταμένη επιστημονική έρευνα, που καλύπτει περισσότερα από 20 εκατομμύρια χρόνια, έρχεται να ανατρέψει μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη: η Ευρώπη υπήρξε για το μεγαλύτερο μέρος της μακράς φυσικής της ιστορίας ένα μωσαϊκό ανοιχτών δασών, λιβαδιών, θαμνώνων και ανθισμένων εκτάσεων.

Η μελέτη, (Revisiting Europe’s temperate forests: Palaeoecological evidence for an herbivory-driven woodland-grassland mosaic biome) με επικεφαλής ερευνητές του Πανεπιστημίου του Άαρχους στη Δανία και δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Biological Conservation, αμφισβητεί το λεγόμενο «παράδειγμα του κλειστού δάσους».

Πρόκειται για την αντίληψη ότι η φυσική Ευρώπη, πριν από την ανθρώπινη παρέμβαση, καλυπτόταν σχεδόν εξ ολοκλήρου από πυκνή δενδρώδη βλάστηση.

Για να ανασυνθέσουν το τοπίο του μακρινού παρελθόντος, οι επιστήμονες αξιοποίησαν ένα εντυπωσιακό εύρος στοιχείων: απολιθωμένη γύρη και φυτικά κατάλοιπα, ίχνη αρχαίων πυρκαγιών, χημικές υπογραφές στα δόντια και τα οστά φυτοφάγων ζώων, απολιθώματα εντόμων και θηλαστικών, καθώς και αρχαίο περιβαλλοντικό DNA.

Η σύνθεση αυτών των δεδομένων αποκάλυψε ότι οι ανοιχτές εκτάσεις και οι αραιές δενδροσυστάδες αποτελούσαν σταθερό χαρακτηριστικό των ευρωπαϊκών οικοσυστημάτων.

Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή τους είχαν τα μεγάλα φυτοφάγα ζώα.

Ελέφαντες, ρινόκεροι, βίσονες και πρόγονοι των σημερινών βοοειδών βοσκούσαν, έσπαζαν κλαδιά και αναδιαμόρφωναν τη βλάστηση, εμποδίζοντας την ανεξέλεγκτη εξάπλωση των δέντρων.

Έτσι δημιουργούνταν χώροι για αγριολούλουδα, χόρτα, έντομα και πουλιά.

Ακόμη και είδη που σήμερα συνδέονται με τις αγροτικές εκτάσεις, όπως οι κορυδαλλοί και οι αγριοπαπαρούνες, ενδέχεται να έχουν βαθύτερες οικολογικές ρίζες σε αυτά τα αρχαία τοπία.

Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στη σημερινή συζήτηση για την κλιματική αλλαγή και την αποκατάσταση της φύσης.

Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η μαζική φύτευση πυκνών δασών δεν αποτελεί αυτομάτως την καλύτερη επιλογή για τη βιοποικιλότητα.

Η μετατροπή λιβαδιών και ανοιχτών οικοσυστημάτων σε κλειστά δάση μπορεί να απειλήσει είδη που εξελίχθηκαν σε εντελώς διαφορετικές συνθήκες.

Μια Ευρώπη με δάση, ξέφωτα, λιβάδια και φυσική βόσκηση ίσως βρίσκεται πιο κοντά στην πραγματική οικολογική της κληρονομιά από το ειδυλλιακό, αλλά παραπλανητικό, πρότυπο του αδιαπέραστου αρχέγονου δάσους.

Η μελέτη δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Biological Conservation