Οι ωκεανοί «βράζουν»: Ρεκόρ θερμότητας στα νερά της Γης – Οι επιπτώσεις γίνονται ολοένα πιο ορατές
Οι ωκεανοί του πλανήτη απορρόφησαν την περασμένη χρονιά ποσότητα θερμότητας-ρεκόρ, σύμφωνα με τη νέα έκθεση του Copernicus για την κατάσταση των θαλασσών. Συνολικά, εκτιμάται ότι στα νερά των ωκεανών εισήλθαν περίπου 23 ζετατζάουλ θερμικής ενέργειας, ποσότητα σχεδόν 40 φορές μεγαλύτερη από τη συνολική ενέργεια που κατανάλωσε η ανθρωπότητα μέσα στο ίδιο έτος.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ακόμη μία ένδειξη των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται στους ωκεανούς, οι οποίοι διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος και στη διατήρηση της ζωής στον πλανήτη.
Οι θάλασσες θερμαίνονται και ανεβαίνουν
Η στάθμη της θάλασσας αυξάνεται κατά περίπου 3,8 χιλιοστά τον χρόνο από το 1999, ενώ την περίοδο 2012-2025 ο ρυθμός ανόδου έφτασε περίπου τα 4,2 χιλιοστά ετησίως.
Την ίδια στιγμή, η οξύτητα των ωκεανών έχει αυξηθεί σημαντικά. Σύμφωνα με την έκθεση, ο παγκόσμιος ωκεανός είναι πλέον περίπου 17% πιο όξινος σε σύγκριση με πριν από τέσσερις δεκαετίες.
Οι ωκεανοί έχουν απορροφήσει περίπου το ένα τρίτο του διοξειδίου του άνθρακα που έχει απελευθερώσει η ανθρώπινη δραστηριότητα, καθώς και περίπου το 90% της επιπλέον θερμότητας που παγιδεύεται στο κλιματικό σύστημα από τα αέρια του θερμοκηπίου.
Ο Pierre Bahurel, γενικός διευθυντής της Mercator Ocean International, που δημοσίευσε την έκθεση, σημείωσε ότι ο ωκεανός βρίσκεται σε μια διαδικασία βαθιάς μεταμόρφωσης. Όπως ανέφερε, η άνοδος της θερμοκρασίας, η αύξηση της στάθμης των θαλασσών και η υποβάθμιση των οικοσυστημάτων αποτελούν αλληλένδετες ενδείξεις μιας μακροχρόνιας αλλαγής.
Η Μεσόγειος βρίσκεται στο επίκεντρο
Ιδιαίτερα έντονα είναι τα σημάδια στην Ευρώπη, η οποία θερμαίνεται περίπου δύο φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Η Μεσόγειος και η Μαύρη Θάλασσα έχουν καταγράψει επαναλαμβανόμενα επεισόδια ακραίας θαλάσσιας ζέστης, με τις υψηλές θερμοκρασίες να μην περιορίζονται μόνο στην επιφάνεια αλλά να επεκτείνονται σε μεγαλύτερο βάθος.
Στη Μεσόγειο, οι επιστήμονες διαπιστώνουν επιτάχυνση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας στο δυτικό τμήμα, ενώ η ανατολική Μεσόγειος παρουσιάζει πιο ανομοιόμορφη εικόνα.
Συνολικά, η θερμοκρασία της Μεσογείου έχει αυξηθεί κατά περίπου 0,32 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία, εξέλιξη που συνδέεται με την ενίσχυση των θαλάσσιων καυσώνων τα τελευταία χρόνια.
Οι θερμότερες παράκτιες θάλασσες επηρεάζουν, παράλληλα, και τις συνθήκες στην ξηρά, καθώς μπορούν να διατηρούν υψηλότερες θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της νύχτας, περιορίζοντας τη φυσική νυχτερινή ψύξη.
Μεγάλες πιέσεις στα θαλάσσια οικοσυστήματα
Η αύξηση της θερμοκρασίας έχει ήδη σημαντικές συνέπειες για τη θαλάσσια ζωή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, από τον Ιανουάριο του 2023 έως τον Σεπτέμβριο του 2025, περίπου το 84% των κοραλλιογενών υφάλων του πλανήτη αντιμετώπισε θερμικό στρες σε επίπεδα που μπορούν να προκαλέσουν λεύκανση των κοραλλιών.
Παράλληλα, τα τελευταία 30 χρόνια σχεδόν το 5% του ωκεανού έχει παρουσιάσει επίμονες αλλαγές στα πρότυπα ανάπτυξης του φυτοπλαγκτού. Οι μικροσκοπικοί αυτοί οργανισμοί αποτελούν βασικό κρίκο των θαλάσσιων τροφικών αλυσίδων και συμβάλλουν στη ρύθμιση της ροής του άνθρακα.
Στην Ανταρκτική, τέσσερις αποικίες αυτοκρατορικών πιγκουίνων παρουσίασαν πλήρη αποτυχία αναπαραγωγής το 2022, σε μια περίοδο κατά την οποία η θαλάσσια παγοκάλυψη είχε φτάσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα.
Η κλιματική αλλαγή συνδέεται και με την ποιότητα του αέρα
Τα ευρήματα για τους ωκεανούς δημοσιοποιήθηκαν παράλληλα με ξεχωριστή έρευνα του Copernicus σχετικά με την ατμοσφαιρική ρύπανση.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι περισσότερο από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε φέτος σε επικίνδυνα επίπεδα όζοντος στο έδαφος, καθώς ο συνδυασμός ακραίας ζέστης και ατμοσφαιρικών ρύπων εντείνει το πρόβλημα.
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως «κλιματική ποινή του όζοντος» και σχετίζεται με χημικές αντιδράσεις που ενισχύονται από τις υψηλές θερμοκρασίες και την ηλιακή ακτινοβολία.
Κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού εκτέθηκε σε επίπεδα όζοντος που χαρακτηρίζονται «καλά» και βρίσκονται εντός των κατευθυντήριων ορίων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν έτσι ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη, η ποιότητα του αέρα και η δημόσια υγεία δεν αποτελούν ξεχωριστά ζητήματα. Οι επιπτώσεις τους αλληλεπιδρούν και μπορούν να μεταφέρονται πολύ πέρα από τα σημεία όπου δημιουργούνται.
Όπως σημείωσε ο Florian Pappenberger, γενικός διευθυντής του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων, ο καπνός από πυρκαγιές, το όζον και η σκόνη μπορούν να ταξιδέψουν για χιλιάδες χιλιόμετρα, επηρεάζοντας πληθυσμούς μακριά από την αρχική πηγή τους.