Περί «σεξουαλικοποίησης» του αθλητικού σώματος

Τελικά η πολυσυζητημένη διαφημιστική καμπάνια της Novig (εταιρείας/πλατφόρμας αθλητικών προβλέψεων και αθλητικών συναλλαγών), στην οποία η 28χρονη αμερικανίδα ηθοποιός Sydney Sweeney εμφανίζεται σχεδόν γυμνή καλύπτοντας τα «επίμαχα», τα  «απόκρυφα» μέρη του σώματος με διάφορα αθλητικά αντικείμενα, όπως μπάλες του μπάσκετ, μπάλες του αμερικανικού ποδοσφαίρου, ρακέτες του τένις, γάντια χόκεϊ κ.λπ., ξεπέρασε κάθε αρχική οικονομική προσδοκία.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Jacob Fortinsky, διευθύνοντος συμβούλου (CEO), το μέγεθος των πωλήσεων της Novig – της οποίας η Sweeney δηλώνει και μέτοχος –, μετά την κοινοποίηση της εν λόγω διαφήμισης, ξεπέρασε το ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Αυτό το πετυχημένο – με οικονομικούς όρους – γεγονός προκάλεσε ωστόσο θυελλώδεις αντιδράσεις από συντηρητικούς εκκλησιαστικούς κύκλους στις ΗΠΑ, αλλά κυρίως από αθλήτριες και θεσμικούς εκπροσώπους του αθλητισμού, που είχαν ως αποτέλεσμα στο πλαίσιο της τρέχουσας «παγκοσμιοποιημένης διαδικτύωσης» μια δυναμικότερη διείσδυση του μηνύματος στον κοινωνικό ιστό. Ετσι οι αντιδράσεις αυτές, όπως δείχνει το οικονομικό αποτέλεσμα, συνετέλεσαν σημαντικά ώστε η συγκεκριμένη καμπάνια να στεφθεί με απόλυτη επιτυχία.

Αναφορικά τώρα με την αθλητική σημασιολογία που δόθηκε στη διαφήμιση αυτή, προκύπτουν κάποια σημαντικά, για τον κόσμο του αθλητισμού, ζητήματα. Για παράδειγμα, μπορεί η καμπάνια αυτή να προσεγγιστεί ως αθλητικό γεγονός και να αξιολογηθεί με αθλητικούς όρους; Μπορεί να χαρακτηριστεί ως μορφή «σεξουαλικοποίησης» των αθλητριών, ως «ηθική αθλητική εκτροπή» που προσβάλλει τις αθλήτριες;

Υπάρχουν φυσικά πολλές «εκδοχές», πολλά είδη αθλητισμού, αλλά σε μια «χαλαρή» επιστημονική αθλητική προσέγγιση, ως αθλητικό μπορεί να χαρακτηριστεί κάτι που συμβαίνει σε αθλητικό χώρο και χρόνο και οργανώνεται από αθλητικούς συλλόγους και εθνικές ή διεθνείς αθλητικές ομοσπονδίες· κάτι το οποίο συντελείται σε αντιστοιχία με συγκεκριμένους συστατικούς και ρυθμιστικούς αθλητικούς κανόνες, σε αντιστοιχία με ηθικές αξίες και υπό την εποπτεία αθλητικών συλλόγων, ομοσπονδιών, κριτών, διαιτητών κ.λπ.

Βέβαια σε μια τέτοια προοπτική ανάλυσης, για να συσχετίσουμε τις ποικίλες διαστάσεις, τις πολλαπλές εκφάνσεις του αθλητισμού, με ηθικές αξίες και ηθικά «προτάγματα», θα πρέπει να αναφερθούμε και στο «πνεύμα της εποχής», στην εμπορευματοποίηση της αθλήτριας και του αθλητή, σε μορφές «πραγμοποίησης» του αθλητικού σώματος – για να χρησιμοποιήσω όρους των εκπροσώπων της σχολής της Φρανκφούρτης από τη δεκαετία του 1970 –, και κάτι τέτοιο μας οδηγεί σε πολύ πιο σύνθετους συλλογισμούς. Μας οδηγεί σε προβληματισμούς που έχουν εξαντλητικά αναλυθεί στα πεδία των αθλητικών κοινωνικών επιστημών, αναφορικά με τους τρόπους που οι θεσμικοί εκπρόσωποι (για παράδειγμα, πρόεδροι αθλητικών συλλόγων, εθνικών και διεθνών αθλητικών ομοσπονδιών κ.λπ.) διαχειρίζονται τον – αναπόφευκτα σήμερα – εμπορικό χαρακτήρα του αθλητισμού.

Για το ζήτημα τώρα της «σεξουαλικοποίησης» των αθλητικών σωμάτων, θα ήθελα να αναφέρω το ακόλουθο συγκεκριμένο παράδειγμα: σε ένα φιλμ «ερωτικού περιεχομένου», στο οποίο κάποια ή κάποιος θα ξάπλωνε σε ένα γήπεδο και θα κρατούσε μια μπάλα ποδοσφαίρου, ράγκμπι, μπάσκετ ή μια κορδέλα ρυθμικής γυμναστικής, ή θα έκανε οτιδήποτε σε ένα σκηνικό με αθλητικά αντικείμενα, θα πρόσβαλλε τους αθλητές και τις αθλήτριες;

Μπορεί να αποδοθεί αυθαίρετα μια «ηθική αξία» στα αθλητικά αντικείμενα; Φυσικά και όχι! Είναι το θεσμικό πλαίσιο και οι κοινωνικές – ηθικές αξίες που ενεργοποιούνται εντός αυτού, είναι οι αθλητικοί κανόνες, είναι οι κοινωνικές συμβάσεις και δεσμεύσεις που προσδίδουν σε διαδικασίες όπως οι αθλητικές – στο πλαίσιο των οποίων αυτά τα αθλητικά αντικείμενα χρησιμοποιούνται – ένα ηθικό περιεχόμενο, μια «εκκοσμικευμένη ιερότητα», για να χρησιμοποιήσω τον όρο του γάλλου βαρόνου Pierre de Coubertin, ο οποίος έτσι υπογράμμισε την ηθική διάσταση της αθλητικής ολυμπιακής πράξης.

Ο Νικόλαος Πατσαντάρας είναι καθηγητής Αθλητικής Κοινωνιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών