Η ΕΕ ετοιμάζει «ενεργειακή ασπίδα» για τις κρίσεις φυσικού αερίου

Έναν νέο ευρωπαϊκό μηχανισμό κοινών αγορών φυσικού αερίου, ο οποίος θα μπορεί να χρηματοδοτείται από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε περίπτωση σοβαρής κρίσης εφοδιασμού, εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Σύμφωνα με σχέδιο του νέου κανονισμού για την ενεργειακή ασφάλεια που επικαλείται η οικονομική εφημερίδα Economista, η Κομισιόν θέλει να αποκτήσει τη δυνατότητα ενεργοποίησης ενός συστήματος κοινών προμηθειών όταν διαπιστώνεται σοβαρή επιδείνωση της τροφοδοσίας σε περιφερειακό επίπεδο ή στο σύνολο της ΕΕ.

Η βασική διαφορά από τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν μετά την ενεργειακή κρίση του 2022 είναι η δυνατότητα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.

Μέχρι σήμερα το AggregateEU λειτουργούσε ουσιαστικά ως πλατφόρμα συντονισμού: συγκέντρωνε τη ζήτηση ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, την αντιστοίχιζε με προσφορές προμηθευτών και στη συνέχεια οι εταιρείες διαπραγματεύονταν διμερώς τα συμβόλαιά τους.

Το νέο σχέδιο προχωρά ένα βήμα παραπέρα, διαχωρίζοντας την απλή συγκέντρωση της ζήτησης από έναν πραγματικό μηχανισμό κοινών αγορών της ΕΕ με δημοσιονομική υποστήριξη.

Προς το παρόν, πάντως, πρόκειται για προσχέδιο και αρκετά κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα. Δεν έχει καθοριστεί ποιος θα υπογράφει τα συμβόλαια αγοράς, σε ποιον θα ανήκει το φυσικό αέριο, με ποια κριτήρια θα κατανέμεται μεταξύ των κρατών ή των επιχειρήσεων και πώς θα μοιράζεται το κόστος.

Επομένως, η σχετική πρόβλεψη δεν ισοδυναμεί ακόμη με εγκεκριμένη κοινοτική δαπάνη, αλλά δημιουργεί τη νομική βάση πάνω στην οποία θα μπορούσε να στηθεί ο μηχανισμός.

Η ενεργοποίησή του θα συνδέεται με την κήρυξη περιφερειακού ή πανευρωπαϊκού συναγερμού για την ασφάλεια εφοδιασμού.

Η Κομισιόν θα μπορεί να κηρύξει συναγερμό όταν διαπιστώνεται σημαντική επιδείνωση της προσφοράς φυσικού αερίου, αλλά και όταν μια κρίση στην ηλεκτρική ενέργεια απειλεί να επηρεάσει σοβαρά το σύστημα φυσικού αερίου.

Παράλληλα, εάν δύο ή περισσότερες αρμόδιες εθνικές αρχές έχουν ήδη ενεργοποιήσει κατάσταση συναγερμού στις χώρες τους και ζητήσουν ευρωπαϊκή παρέμβαση, η Επιτροπή θα πρέπει να εξετάσει την ενεργοποίηση του περιφερειακού ή ευρωπαϊκού μηχανισμού.

Η φιλοσοφία του σχεδίου είναι να επιτρέψει στην ΕΕ να παρεμβαίνει προληπτικά, πριν μια διαταραχή εξελιχθεί σε πλήρη ενεργειακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Οι κοινές αγορές θα μπορούν να συνδυαστούν με άλλα μέτρα, όπως υποχρεωτικές μειώσεις της κατανάλωσης μέσω μηχανισμών της αγοράς και έκτακτες παρεμβάσεις για την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις αποθήκες.

Το σχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, νέες δημοπρασίες, μειώσεις στα τέλη αποθήκευσης και ακόμη και ορισμό «προμηθευτή έσχατης ανάγκης» για την πλήρωσή τους. Εξετάζεται επίσης η δυνατότητα να υποχρεώνονται οι επιχειρήσεις να γεμίζουν ή να διατηρούν γεμάτες τις αποθηκευτικές δυνατότητες που έχουν δεσμεύσει έως την 1η Νοεμβρίου.

Εάν τελικά υιοθετηθεί, το νέο σύστημα θα σηματοδοτήσει ένα ακόμη βήμα προς μια περισσότερο κοινή ευρωπαϊκή πολιτική ενεργειακής ασφάλειας: σε μια μεγάλη κρίση, η προμήθεια φυσικού αερίου δεν θα αποτελεί αποκλειστικά υπόθεση των κρατών και των επιχειρήσεων, αλλά θα μπορεί να υποστηρίζεται οικονομικά και σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.