Καρκίνος: Η επανάσταση της ανοσοθεραπείας

Για πολλές δεκαετίες η θεραπεία του καρκίνου βασιζόταν κυρίως στη χειρουργική επέμβαση, την ακτινοθεραπεία και τη χημειοθεραπεία. Οι θεραπείες αυτές εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς πυλώνες της ογκολογίας, όμως τα τελευταία χρόνια μια νέα προσέγγιση έχει αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε πολλές μορφές καρκίνου: η ανοσοθεραπεία. Η βασική της αρχή είναι διαφορετική από τις παραδοσιακές θεραπείες, καθώς δεν στοχεύει άμεσα μόνο τα καρκινικά κύτταρα, αλλά ενεργοποιεί το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να αναγνωρίσει και να καταπολεμήσει τη νόσο.

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει φυσικούς μηχανισμούς άμυνας απέναντι σε κύτταρα που παρουσιάζουν ανωμαλίες. Ωστόσο, τα καρκινικά κύτταρα έχουν αναπτύξει τρόπους να «κρύβονται» από το ανοσοποιητικό σύστημα ή ακόμη και να το εμποδίζουν να λειτουργήσει αποτελεσματικά. Η ανοσοθεραπεία παρεμβαίνει σε αυτούς τους μηχανισμούς, αποκαθιστώντας την ικανότητα των ανοσολογικών κυττάρων να επιτίθενται στον όγκο.

Μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις ήταν η ανάπτυξη των αναστολέων των ανοσολογικών σημείων ελέγχου (immune checkpoint inhibitors). Τα φάρμακα αυτά μπλοκάρουν συγκεκριμένα «φρένα» του ανοσοποιητικού συστήματος, όπως τις πρωτεΐνες PD-1, PD-L1 και CTLA-4, επιτρέποντας στα Τ-λεμφοκύτταρα να αναγνωρίσουν καλύτερα τα καρκινικά κύτταρα. Οι θεραπείες αυτές έχουν προσφέρει σημαντικά οφέλη σε ασθενείς με μελάνωμα, καρκίνο του πνεύμονα, καρκίνο του νεφρού, ουροθηλιακούς και άλλους τύπους καρκίνου.

Ενα από τα πιο εντυπωσιακά χαρακτηριστικά της ανοσοθεραπείας είναι ότι σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνιες υφέσεις της νόσου, ακόμη και σε περιπτώσεις προχωρημένου καρκίνου. Ωστόσο, δεν ανταποκρίνονται όλοι οι ασθενείς, γεγονός που αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ερευνητικά ερωτήματα της σύγχρονης ογκολογίας. Η αναζήτηση βιοδεικτών που θα προβλέπουν ποιοι ασθενείς είναι πιθανότερο να ωφεληθούν αποτελεί βασική προτεραιότητα.

Παράλληλα, η ανοσοθεραπεία δεν στερείται ανεπιθύμητων ενεργειών. Επειδή ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλέσει φλεγμονώδεις αντιδράσεις σε φυσιολογικούς ιστούς, όπως το δέρμα, το έντερο, οι πνεύμονες ή το ενδοκρινικό σύστημα. Η έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση αυτών των επιπλοκών είναι απαραίτητη για την ασφαλή χρήση της.

Η σύγχρονη ογκολογία κινείται πλέον προς μια περισσότερο εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση. Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας βασίζεται ολοένα περισσότερο στα μοριακά χαρακτηριστικά του όγκου και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.

Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, τ. πρύτανης του ΕΚΠΑ