ΗΠΑ: Αντιδράσεις στο Κογκρέσο για τα F-35 στη Σαουδική Αραβία – Φόβοι για διαρροή τεχνολογίας στην Κίνα
Σε μια σημαντική αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής για την πώληση προηγμένων μαχητικών στη Μέση Ανατολή οδηγεί η απόφαση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ να εγκρίνει την πιθανή πώληση 48 F-35 στη Σαουδική Αραβία. Η συμφωνία, συνολικής εκτιμώμενης αξίας 24,3 δισ. δολαρίων, περιλαμβάνει επίσης κινητήρες, εξοπλισμό επικοινωνιών, ανταλλακτικά και υπηρεσίες υποστήριξης, ενώ πλέον περνά από τη διαδικασία ελέγχου του Κογκρέσου.
Το Ριάντ επιδιώκει εδώ και χρόνια την απόκτηση του F-35 Lightning II, ενός μαχητικού πέμπτης γενιάς με τεχνολογία stealth, που έχει σχεδιαστεί ώστε να περιορίζει σημαντικά τον εντοπισμό του από εχθρικά ραντάρ.
Η έγκριση της Ουάσινγκτον αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς μέχρι σήμερα η αμερικανική πολιτική για την πώληση προηγμένων οπλικών συστημάτων στις χώρες της Μέσης Ανατολής λάμβανε υπόψη την υποχρέωση διατήρησης της «ποιοτικής στρατιωτικής υπεροχής» του Ισραήλ.
Η «ποιοτική στρατιωτική υπεροχή» του Ισραήλ
Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ότι οι ΗΠΑ πρέπει να διασφαλίζουν πως το Ισραήλ διατηρεί ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα έναντι άλλων χωρών της περιοχής. Ως εκ τούτου, κάθε πώληση προηγμένων αμερικανικών οπλικών συστημάτων στη Μέση Ανατολή εξετάζεται και υπό αυτό το πρίσμα.
Το Ισραήλ είναι μέχρι σήμερα η μοναδική χώρα στη Μέση Ανατολή που επιχειρεί F-35, ενώ διαθέτει περίπου 50 αεροσκάφη και έχει συμφωνήσει για την απόκτηση ακόμη μίας μοίρας.
Η πιθανή σαουδαραβική παραγγελία αφορά 48 αεροσκάφη, γεγονός που θα έφερνε το Ριάντ σε αντίστοιχη τάξη μεγέθους με τον σημερινό ισραηλινό στόλο, τουλάχιστον ως προς τον αριθμό των μαχητικών.
Οι ανησυχίες στο Κογκρέσο
Η συμφωνία δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, καθώς το Κογκρέσο καλείται να την εξετάσει και έχει τη δυνατότητα να επιχειρήσει να την μπλοκάρει στο πλαίσιο της προβλεπόμενης διαδικασίας κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Μέλη του Κογκρέσου έχουν εκφράσει ανησυχίες για το ενδεχόμενο πρόσβασης της Κίνας σε ευαίσθητη αμερικανική στρατιωτική τεχνολογία μέσω της Σαουδικής Αραβίας.
Ο Δημοκρατικός βουλευτής Ράτζα Κρισναμούρθι προειδοποίησε ότι η μεταφορά τέτοιας τεχνολογίας θα μπορούσε να δημιουργήσει κινδύνους για την αμερικανική εθνική ασφάλεια.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η στενή σχέση που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια το Ριάντ με το Πεκίνο, καθώς επικριτές της συμφωνίας φοβούνται ότι τεχνολογία που ενσωματώνεται στα F-35 θα μπορούσε να διαρρεύσει, άμεσα ή έμμεσα, προς την Κίνα.
Τι υποστηρίζει η Ουάσινγκτον
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι η πώληση εξυπηρετεί τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ασφάλειας.
Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, η συμφωνία θα ενισχύσει τις αμυντικές δυνατότητες της Σαουδικής Αραβίας, θα βελτιώσει τη διαλειτουργικότητα των δυνάμεών της με τις αμερικανικές και άλλες συμμαχικές δυνάμεις και θα ενισχύσει την ικανότητά της να αντιμετωπίζει υφιστάμενες και μελλοντικές απειλές.
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ υποστηρίζει επίσης ότι η προτεινόμενη πώληση δεν θα μεταβάλει τη στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή.
Η σχέση Τραμπ – Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν
Η απόφαση εντάσσεται στο πλαίσιο της στενής σχέσης που έχει αναπτύξει ο Ντόναλντ Τραμπ με τον Σαουδάραβα διάδοχο, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Τον Νοέμβριο του 2025, ο Τραμπ είχε δηλώσει δημόσια ότι οι ΗΠΑ θα πουλήσουν F-35 στη Σαουδική Αραβία, ενώ οι δύο πλευρές είχαν ανακοινώσει παράλληλα μια σειρά σημαντικών αμυντικών συμφωνιών.
Τον Μάιο του 2025, κατά την επίσκεψη του Τραμπ στο Ριάντ, οι δύο χώρες είχαν ανακοινώσει συμφωνίες για αμερικανικά αμυντικά συστήματα συνολικής αξίας 142 δισ. δολαρίων, τις οποίες ο Λευκός Οίκος είχε χαρακτηρίσει τότε ως τη μεγαλύτερη συμφωνία αμυντικών πωλήσεων στην ιστορία.
Το προηγούμενο του Κασόγκι
Οι πωλήσεις αμερικανικών όπλων στη Σαουδική Αραβία έχουν αποτελέσει επανειλημμένα αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης στην Ουάσινγκτον.
Το Κογκρέσο είχε ασκήσει πιέσεις για τον περιορισμό ορισμένων συμφωνιών με το Ριάντ μετά τη δολοφονία του Σαουδάραβα δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι το 2018.
Η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν είχε επίσης εξετάσει την πιθανότητα πώλησης F-35 στη Σαουδική Αραβία, στο πλαίσιο ευρύτερων προσπαθειών για την ενίσχυση των σχέσεων Ριάντ – Ουάσινγκτον και την προώθηση εξομάλυνσης των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με το Ισραήλ.
Ο παράγοντας των Χούθι
Η συμφωνία έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στην περιοχή, με τη Σαουδική Αραβία να βρίσκεται αντιμέτωπη με την απειλή των Χούθι στην Υεμένη, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν.
Οι εξελίξεις στην Υεμένη και οι επιθέσεις εναντίον σαουδαραβικών στόχων έχουν ενισχύσει τις ανησυχίες του Ριάντ για την ασφάλεια των συνόρων και των κρίσιμων υποδομών του.
Παράλληλα, σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CBS News, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει ασκήσει πιέσεις στον Τραμπ για αμερικανική στρατιωτική δράση εναντίον των Χούθι. Η Ουάσινγκτον, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, δεν έχει μέχρι σήμερα αναλάβει άμεση στρατιωτική εμπλοκή στη συγκεκριμένη σύγκρουση.