Ρωσικός υβριδικός πόλεμος: Τι συμβαίνει στα σύνορα της Ευρώπης;
«Βρισκόμαστε σε πόλεμο, ή σε κάθε περίπτωση έναν μη στρατιωτικό πόλεμο, και δεν μπορούμε να απαντήσουμε!» – η δήλωση που έκανε στη γαλλική «Le Monde» ο Κάρλο Μαρσάλα, καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Bundeswehr στο Μόναχο και πρώην διευθυντής έρευνας στο Κολέγιο Αμυνας του ΝΑΤΟ, είναι αποκαλυπτική της εντεινόμενης ανησυχίας, αλλά και της αμηχανίας που προκαλεί στην Ευρώπη ο ρωσικός υβριδικός πόλεμος.
Τα περιστατικά που έχουν καταγραφεί τις τελευταίες εβδομάδες στη Γερμανία, τη Βαλτική και γενικότερα την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ δείχνουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα συμβάντα, αλλά για μια πιο συστηματική άσκηση πίεσης, την οποία η Μόσχα χρησιμοποιεί προκειμένου να εκφοβίσει, να δοκιμάσει τις αντιδράσεις της Δύσης και να αποδυναμώσει τη στήριξη προς το Κίεβο.
«Η Ευρώπη πρέπει να επιδείξει θάρρος», λέει ο Μαρσάλα. «Σήμερα είμαστε απολύτως προβλέψιμοι για τη Ρωσία, καθώς περνάμε τον χρόνο μας δημοσιοποιώντας όλα όσα αρνούμαστε κατηγορηματικά να κάνουμε. Αντίθετα, θα έπρεπε να αφήνουμε να πλανάται η απόλυτη αβεβαιότητα ως προς τη φύση και την έκταση των αντιδράσεών μας».
Ο γερμανός ειδικός μιλούσε με αφορμή την αποτυχημένη απόπειρα επίθεσης με εκρηκτικό drone, τη νύχτα της 4ης προς 5η Αυγούστου, στο αεροδρόμιο Λειψίας-Χάλε, ένα σημείο καμπής στον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας εναντίον της Ευρώπης. Εργαζόμενος στο αεροδρόμιο – έναν σημαντικό επιμελητειακό κόμβο του NATO -, εντόπισε τότε drone με εκρηκτικό μηχανισμό και πυροκροτητή κοντά σε ένα ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος Antonov. Την ίδια νύχτα, αεροσκάφος της DHL που είχε εκτραπεί από το αεροδρόμιο Λειψίας-Χάλε συγκρούστηκε στον αέρα με άγνωστο αντικείμενο και προσγειώθηκε με μικρές ζημιές στο Ανόβερο, ενώ την επομένη, drones εντοπίστηκαν πάνω από στρατιωτική βάση στη δυτική Γερμανία.
Στα περιστατικά αυτά πρέπει να προστεθούν οι επανειλημμένες παραβιάσεις του εναέριου χώρου της Ρουμανίας και της Λετονίας από drones. Μόλις προχθές, ρουμανικό F-16 κατέστρεψε ένα θαλάσσιο drone φορτωμένο με εκρηκτικά λίγες εκατοντάδες μέτρα από τις εγκαταστάσεις του κοιτάσματος φυσικού αερίου Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα.
Στις 16 Αυγούστου, ισπανικό F-18 που επιχειρεί στο πλαίσιο της αποστολής αεροπορικής αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ στη Ρουμανία κατέρριψε drone που είχε εισέλθει στον ρουμανικό εναέριο χώρο. Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος εντοπίστηκε κοντά στο Γαλάτσι και, σύμφωνα με το ΝΑΤΟ, πιθανότατα ήταν ρωσικής προέλευσης.
Ηταν η τέταρτη αναχαίτιση drone στη Ρουμανία φέτος και μία από τις πιο σαφείς ενδείξεις ότι οι επανειλημμένες παραβιάσεις έχουν αρχίσει να απαιτούν ενεργή στρατιωτική αντίδραση από τη Συμμαχία. Σε όλη την περιοχή της Βαλτικής, αντίστοιχες παραβιάσεις σημειώνονται σε ένα ήδη τεταμένο περιβάλλον, που χαρακτηρίζεται από παρεμβολές στο GPS, λεκτικές απειλές και πιέσεις στις υποδομές.
Οπως σημειώνει η ιταλική «Corriere della Sera», ακόμα και όταν δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν εσκεμμένη επίθεση, το πολιτικό αποτέλεσμα είναι το ίδιο: να καταστεί σαφές ότι τα ανατολικά σύνορα του ΝΑΤΟ δεν είναι απαραβίαστα και ότι η αστάθεια μπορεί να επεκταθεί πέρα από αυτά.
Σύμφωνα με πηγές των ευρωπαϊκών υπηρεσιών πληροφοριών, η Ρωσία ενδέχεται να εντείνει τις υβριδικές επιχειρήσεις εναντίον των χωρών της Βαλτικής και της Πολωνίας, καταφεύγοντας σε δολιοφθορές υποδομών ή ακόμη και σε επιχειρήσεις προβοκάτσιας με στόχο να αποδοθεί η ευθύνη σε άλλη πλευρά (false flag). Παράλληλα, οι ΗΠΑ φέρεται να έχουν προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο μελλοντικών ρωσικών κινήσεων που θα δοκιμάσουν τις δυτικές άμυνες.
Μόλις πρόσφατα, έρευνα της «Telegraph», βασισμένη σε δορυφορικές εικόνες, εντόπισε τουλάχιστον δέκα ρωσικές βάσεις στα σύνορα με την Ουκρανία και τη Λευκορωσία όπου έχουν κατασκευαστεί νέες εγκαταστάσεις εκτόξευσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών μεγάλης εμβέλειας. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι νέες ράμπες φαίνεται να προορίζονται για τα νεότερα ρωσικά drones Geran-4 και Geran-5, με εκτιμώμενη εμβέλεια έως 1.000 χιλιόμετρα. Αυτό σημαίνει ότι, θεωρητικά, στόχοι στην Πολωνία, ακόμη και η Βαρσοβία, βρίσκονται πλέον εντός της ακτίνας δράσης τους.
Η απειλή μπορεί να έχει και επικοινωνιακή διάσταση: όχι τόσο την προετοιμασία μιας συμβατικής επίθεσης, όσο τη δημιουργία της εντύπωσης ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να κλιμακώσει, προκειμένου να διασπείρει τον φόβο και να αυξήσει το πολιτικό κόστος της στήριξης προς την Ουκρανία. Είναι η λογική που περιγράφει το Carnegie Endowment: η Μόσχα θα μπορούσε να ενισχύσει τον υβριδικό πόλεμο εναντίον του ΝΑΤΟ προκειμένου να δοκιμάσει τα όρια της αντίδρασης των συμμάχων, να εκμεταλλευτεί τον δισταγμό τους και να υπονομεύσει τη συνοχή τους.
Η ισχύς αυτής της προσέγγισης έγκειται στην αμφισημία της: παραμένει κάτω από το όριο της ανοιχτής σύγκρουσης, αλλά είναι αρκετά έντονη ώστε να αποσταθεροποιεί κυβερνήσεις, να επηρεάζει την κοινή γνώμη και να δοκιμάζει τους μηχανισμούς ασφαλείας.
Μπορεί άραγε να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις; «Η Γαλλία και η Γερμανία μπορούν να κάνουν το πρώτο βήμα για μια απάντηση», λέει ο Κάρλο Μασάλα. «Δεν πρέπει να περιμένουμε την Ευρωπαϊκή Ενωση – θα ήταν παράλογο, γιατί πάντα θα υπάρχει ένα κράτος που θα διαφωνεί – αλλά να προχωρήσουμε μαζί με τις χώρες που είναι έτοιμες να δεσμευτούν. Για παράδειγμα, με το Ηνωμένο Βασίλειο, την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής ώστε να διαμορφώσουμε αμυντικές στρατηγικές, να κινηθούμε πιο επιθετικά και να καταστήσουμε σαφές στον αντίπαλο ότι σε αυτή την υβριδική ειρήνη, οι επιθέσεις του θα έχουν κόστος».