Meridiam στο καλώδιο: Λύση ή απώλεια ελέγχου;
Οταν εντάξαμε την ηλεκτρική διασύνδεση GSI (Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ) στα έργα ευρωπαϊκής προτεραιότητας το 2011-14, υπηρετούσαμε ένα σύνολο σαφών στρατηγικών στόχων: τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, τη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας, την ενίσχυση της ασφάλειας ενεργειακού εφοδιασμού, την προώθηση των ΑΠΕ και τη δημιουργία του πρώτου ηλεκτρικού διαδρόμου Ευρώπης – Ασίας.
Ποτέ το έργο δεν αντιμετωπίστηκε ως απλή ενεργειακή υποδομή, αλλά ως πρωτοβουλία στρατηγικής σημασίας, με ουσιαστικές οικονομικές, γεωπολιτικές και ευρωπαϊκές προεκτάσεις για την Ανατολική Μεσόγειο. Γι’ αυτό η Επιτροπή διαθέτει το μεγαλύτερο κονδύλι που έχει ποτέ δοθεί (657 εκατ. €), ενώ έχει εκφράσει, απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτησή μου, την πρόθεση να στηρίξει το έργο «έναντι οποιουδήποτε τρίτου» το παρεμποδίζει.
Η μη υλοποίηση του έργου μέχρι σήμερα, ενώ ο αρχικός στόχος ολοκλήρωσης ήταν το 2021, συνιστά σοβαρή κυβερνητική αποτυχία με πολλαπλό κόστος: ενεργειακό, οικονομικό, περιβαλλοντικό και γεωπολιτικό. Το κόστος αυτό επιτείνεται από τις διαδοχικές διεθνείς κρίσεις, οι οποίες ανέδειξαν ακόμη περισσότερο την ανάγκη για ανθεκτικές και διαφοροποιημένες ενεργειακές υποδομές.
Ενώ η κυβέρνηση αποδίδει μέρος του υψηλού κόστους ηλεκτρισμού της Ελλάδας στις ανεπαρκείς διεθνείς διασυνδέσεις, ταυτόχρονα καθυστερεί το έργο με αχρείαστες οικονομικές μελέτες, παρά το γεγονός ότι ο αρμόδιος ευρωπαίος επίτροπος, απαντώντας σε γραπτή ερώτησή μου, επιβεβαίωσε για 6η(!!!) φορά, την οικονομική βιωσιμότητα του έργου.
Η αναποτελεσματική γεωπολιτική διαχείριση των τελευταίων ετών δημιουργεί αρνητικά προηγούμενα. Η Τουρκία παρενοχλεί ελληνικές δραστηριότητες πόντισης καλωδίων και σε άλλες περιπτώσεις, όπως στα ηλεκτρικά καλώδια στο Βόρειο Αιγαίο και στα καλώδια οπτικών ινών στα Δωδεκάνησα. Ετσι, η χώρα μας – και ιδίως ο νησιωτικός ελληνισμός – κινδυνεύει να μείνει πίσω στους δύο κρισιμότερους αναπτυξιακούς τομείς του άμεσου μέλλοντος: τον εξηλεκτρισμό και την πληροφορία.
Κάθε εξέλιξη που, έστω και εκ πρώτης όψεως, αμφισβητεί τη στασιμότητα στην οποία έχουν καταδικάσει το έργο οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου, μπορεί να θεωρηθεί θετική. Η είσοδος του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam στην εταιρεία Great Sea Interconnector (GSI) φαίνεται να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση.
Η προσθήκη τεχνογνωσίας είναι προφανώς καλοδεχούμενη. Πρέπει όμως να αξιολογηθεί σε σχέση με το κόστος που συνεπάγεται. Ο ΑΔΜΗΕ είναι ένας από τους κορυφαίους Διαχειριστές Συστήματος στην Ευρωπαϊκή Ενωση, με εκτεταμένο επενδυτικό πρόγραμμα τεχνικά σύνθετων υποθαλάσσιων διασυνδέσεων στο Αιγαίο, καθώς και προς την Ιταλία, όπου ο σχεδιασμός βρίσκεται σε εξέλιξη.
Προκαλεί όμως σοβαρά ερωτηματικά η γεωπολιτική σκοπιμότητα μετατροπής του ελληνοκυπριακής ιδιοκτησίας καλωδίου, σε κυρίως γαλλικής (66%) και μειοψηφικά (33%) ελληνικής. Οι επίσημες ελληνικές κυβερνητικές εξηγήσεις είναι απολύτως αναγκαίες κι επείγουσες. Ταυτόχρονα, θεωρώ αυτονόητη την ύπαρξη ειδικής ρήτρας στη συμφωνία, περί των αδειοδοτήσεων μόνο από ελληνικές αρχές. Επιπλέον, επείγει η γνωστοποίηση του χρονοδιαγράμματος ολοκλήρωσης του έργου, όπως έχει ζητήσει επανειλημμένα το ΠΑΣΟΚ.
Αν η κυβέρνηση θεωρεί ότι η συμμετοχή ενός γαλλικού επενδυτικού ομίλου θα οδηγήσει τη Γαλλία σε προβολή σκληρής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο, υπενθυμίζεται ότι η Γαλλία δεν ενήργησε με τέτοιον τρόπο όταν άρχισε να ζημιώνεται από τις καθυστερήσεις η επίσης γαλλική Nexans, η οποία κατασκευάζει το καλώδιο.
Ούτε είναι σαφές ότι η Meridiam θα ενισχύσει την αυτοπεποίθηση της ελληνικής κυβέρνησης να ασκήσει επιτέλους τα εθνικά μας δικαιώματα, όπως αυτά απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. Επιπλέον, η Κύπρος – η οποία ενημερώθηκε την τελευταία στιγμή για την είσοδο της Meridiam στο έργο – δεν αμφισβητούσε την οικονομική επάρκεια του προηγούμενου επενδυτικού σχήματος, αλλά την οικονομική επίπτωση του έργου στο ενεργειακό της σύστημα.
Συνοπτικά, αντί για πανηγυρισμούς σε ανύπαρκτα ενεργειακά επιτεύγματα, οφείλει άμεσα η κυβέρνηση να απαντήσει στα τρία παραπάνω βασικά ερωτήματα: γιατί αλλαγή ιδιοκτησίας, ρήτρα ελληνικών αδειοδοτήσεων, χρονοδιάγραμμα υλοποίησης.
Ο καθηγητής Γιάννης Μανιάτης είναι ευρωβουλευτής, αντιπρόεδρος Σοσιαλιστών – Δημοκρατών (S&D), πρ. υπουργός