Αξιοπρέπεια

Το 2005 εκδόθηκε στην Ιαπωνία ένα βιβλίο που λεγόταν «Η αξιοπρέπεια του έθνους» και πούλησε πάνω από δύο εκατομμύρια αντίτυπα. Ο συγγραφέας, ένας μαθηματικός ονόματι Μασαχίκο Φουτζιγουάρα, καταδίκαζε τις χώρες που δεν βρίσκουν τίποτα το μεμπτό στην άκρατη λατρεία του χρήματος και υποστήριζε την επιστροφή του κώδικα τιμής των σαμουράι. Εναν χρόνο μετά, η «αξιοπρέπεια» ψηφίστηκε λέξη της χρονιάς στην Ιαπωνία. Σήμερα, ο υπόλοιπος κόσμος παίρνει μια ιδέα για το πώς εννοούν οι Ιάπωνες αυτή την έννοια με αυτές τις εικόνες των φιλάθλων που μαζεύουν σε πλαστικές σακούλες τα απορρίμματα που αφήνει η ομάδα τους ύστερα από κάθε αγώνα στο Μουντιάλ.

Και αυτό γίνεται σε μια χώρα που ο πρόεδρός της έχει κάνει τα πάντα τον τελευταίο ενάμιση χρόνο για να πλήξει την αξιοπρέπεια των κατοίκων της, είτε είναι γηγενείς είτε – πολύ περισσότερο – μετανάστες. Η αλήθεια όμως είναι ότι αυτό που βλέπουμε δεν είναι παρά το αποκορύφωμα μιας τάσης που έχει ξεκινήσει πολύ πριν από τον Τραμπ. Και που δεν περιορίζεται στην Αμερική, αλλά παρατηρείται σε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο. Στην περιφρόνηση ή την υποτίμηση της ατομικής αξιοπρέπειας από τα συμβατικά κόμματα έχουν άλλωστε αποδώσει πολλοί αναλυτές την άνοδο του λαϊκισμού.

Ο Τζιν Σπέρλινγκ, διευθυντής του Εθνικού Οικονομικού Συμβουλίου επί κυβερνήσεων Κλίντον και Ομπάμα, έγραψε το 2020 ένα βιβλίο με τον τίτλο «Οικονομική αξιοπρέπεια», όπου δίνει έμφαση στην ανάγκη σεβασμού της αξιοπρέπειας στον χώρο εργασίας. Τρία είναι τα κριτήρια που χρησιμοποιεί, γράφουν οι Financial Times. Η δυνατότητα κάποιου να συμμετέχει στην οικονομία χωρίς να υφίσταται κακοποίηση, κυριαρχία ή εξευτελισμό. Το δικαίωμά του σε πραγματική πρώτη και δεύτερη ευκαιρία στην οικονομική ζωή. Και, πάνω απ’ όλα, η οικονομική του δυνατότητα να φροντίζει την οικογένειά του χωρίς να στερείται τις στιγμές, τις απολαύσεις και τους ρόλους που έχουν αξία γι’ αυτόν.

Τα κριτήρια αυτά είναι χρήσιμα για να αξιολογεί κανείς τη συμβολή των θεσμών στην προστασία της Ακαθάριστης Εγχώριας Αξιοπρέπειας, ενός όρου που θα έπρεπε να τυγχάνει της ίδιας προσοχής με το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν. Σε παλαιότερη ανάρτησή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έγραφε ότι «η αξιοπρέπεια κερδίζεται από τη στάση μας απέναντι στα προβλήματα», κάτι που ασφαλώς δεν αποδεικνύεται στον χώρο της οικονομίας με την πολιτική των επιδομάτων ή με συμβολικού χαρακτήρα εφαρμογές όπως το PosoKanei. Η αντιπολίτευση, πάλι, έδειξε πρόσφατα να πιστεύει ότι «μετακίνηση με αξιοπρέπεια» σημαίνει δωρεάν μετακίνηση, αγνοώντας πως το πρόβλημα των δημόσιων συγκοινωνιών δεν είναι το κόμιστρο, αλλά οι συνθήκες της μετακίνησης.

O αρθρογράφος των FT το θέτει πιο γλαφυρά. Αναξιοπρεπές, γράφει, δεν είναι ότι ο λόρδος Μάντελσον συνελήφθη να ουρεί στον δρόμο, αλλά ότι στην Αγγλία αντιστοιχεί μια δημόσια τουαλέτα σε 15.481 ανθρώπους. Στην Ελλάδα, ο αντίστοιχος αριθμός είναι πάνω από 30.000.