Περσικός: Πώς το Πακιστάν και το Κατάρ έσωσαν την παρτίδα και ΗΠΑ–Ιράν συμφώνησαν στον τερματισμό των εχθροπραξιών

Για να επιτευχθεί το Μνημόνιο Κατανόησης ΗΠΑ – Ιράν των 14 σημείων και της μόλις μιάμισης σελίδας, γνωστό πλέον ως «Μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ», έπρεπε να υπερκεραστούν πολλά εμπόδια. Στο φόντο είναι σχεδόν μισός αιώνας διμερούς εχθρότητας, ο αστάθμητος ισραηλινός παράγοντας, η στάση των σκληροπυρηνικών της Τεχεράνης και η προεκλογικά αυξανόμενη ανυπομονησία του αμερικανού προέδρου Τραμπ για άμεση λύση στον σχεδόν τετράμηνο, αδιέξοδο πόλεμο, που εξαπέλυσε μαζί με το Ισραήλ και βύθισε τη Μέση Ανατολή, την αγορά ενέργειας και την παγκόσμια οικονομία σε κρίση.

Με την ανάληψη διπλωματικής πρωτοβουλίας στα τέλη Μαρτίου, το Πακιστάν – μια πυρηνική δύναμη με μακρά παράδοση μεσολαβητικών ενεργειών και με ευρείες διπλωματικές σχέσεις και διασυνδέσεις, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και της Κίνας – άνοιξε διαύλους επικοινωνίας για τις δύσκολες έμμεσες διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Οταν όμως η εύθραυστη εκεχειρία έδειχνε να καταρρέει την άνοιξη, ήταν η χαμηλού προφίλ διαμεσολαβητική προσπάθεια του Κατάρ που, στο πιο κρίσιμο στάδιο των διαπραγματεύσεων, μετέτρεψε ένα ατέρμονο «γαϊτανάκι» ενδιάμεσων επαφών σε ένα λειτουργικό πλαίσιο συμφωνίας.

Η βοήθεια της Ντόχα

Στα μέσα Μαΐου, γράφουν οι «Financial Times», όταν οι συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν είχαν βαλτώσει και η εκεχειρία κρεμόταν από μια κλωστή, η Ουάσιγκτον ζήτησε από την Ντόχα, έναν στενό σύμμαχό της στη Μέση Ανατολή, να αναλάβει πιο ενεργό δράση. «Μέχρι τότε», επισημαίνει το δημοσίευμα, το εμιράτο του Κατάρ «διαδραμάτιζε υποστηρικτικό ρόλο στο Πακιστάν – την απροσδόκητη επιλογή για την ηγεσία της διαμεσολάβησης – μαζί με την Αίγυπτο και την Τουρκία». Η Σαουδική Αραβία και το Ομάν συμμετείχαν επίσης σε ορισμένα στάδια των συνομιλιών, παρά τα ασύμμετρα αντίποινα του Ιράν στον Κόλπο. Ομως, «όπως αφηγείται την ιστορία ο Ντόναλντ Τραμπ», παρατηρεί το περιοδικό «The Atlantic», η ενδιάμεση συμφωνία πιθανότατα δεν θα είχε κλείσει χωρίς τη βοήθεια της Ντόχα.

«Η συνεργασία με το Κατάρ και τον λαό του Κατάρ ήταν πραγματικά μια ευχαρίστηση», τόνισε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στη συνάντησή του με τον εμίρη του Κατάρ Ταμίμ μπιν Χαμάντ Αλ Θάνι, στο περιθώριο της συνόδου της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας. «Πρέπει να ομολογήσω ότι δώσατε μάχη και μας βοηθήσατε με μεγάλη γενναιότητα», υπογράμμισε. «Θέλω να σας συγχαρώ γι’ αυτό. Θα είστε πάντα φίλος μου»…

Το εμιράτο του Κατάρ φιλοξενεί τη μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική βάση στη Μέση Ανατολή. Μοιράζεται με το Ιράν το κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, το μεγαλύτερο στον κόσμο. Εχει επίσης πλούσια ιστορία στις διαμεσολαβήσεις: από το Μεσανατολικό μέχρι και τους Ταλιμπάν, και όχι μόνο. Πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράν, καταριανοί αξιωματούχοι βρίσκονταν στην Τεχεράνη προσπαθώντας να μεσολαβήσουν για συναντήσεις με την κυβέρνηση Τραμπ ώστε να αποτραπεί η σύγκρουση. Στην πιο κρίσιμη καμπή της εκεχειρίας, παρενέβησαν έχοντας τρία πλεονεκτήματα, που το Πακιστάν δεν μπορούσε να εξασφαλίσει γρήγορα: αξιοπιστία απέναντι στο Ιράν, σταθερούς διαύλους προς τον κύκλο λήψης αποφάσεων των ΗΠΑ και περιφερειακή διπλωματική τεχνογνωσία.

Αθόρυβη προσέγγιση

Οι απεσταλμένοι της Ντόχα πέρασαν το τελευταίο διάστημα ταξιδεύοντας συνεχώς μεταξύ Τεχεράνης, Ουάσιγκτον και Μαϊάμι. Εκεί όπου η πακιστανική διαμεσολάβηση ήταν ορατή, η προσέγγιση του Κατάρ ήταν αθόρυβη στη διαμόρφωση των αναγκαίων συνθηκών για μια συμφωνία. Από κοινού με τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα άσκησαν πιέσεις για αυτοσυγκράτηση σε στιγμές κλιμάκωσης.

Την περασμένη Κυριακή, καταριανοί μεσολαβητές πραγματοποίησαν έναν εξαντλητικό διπλωματικό μαραθώνιο 17 ωρών στην Τεχεράνη για να εξασφαλίσουν την ενδιάμεση συμφωνία, όπως ανέφεραν οι «Financial Times» και διπλωματική πηγή του γαλλικού πρακτορείου ειδήσεων AFP. «Οι Πακιστανοί είχαν καλή ενημέρωση και ήταν το πρόσωπο της διαδικασίας, χάρη στη σχέση του αρχιστράτηγου Μουνίρ με τον Τραμπ, αλλά οι Καταρινοί έκαναν αθόρυβα το μεγαλύτερο μέρος της δύσκολης δουλειάς για να γεφυρώσουν τις δύο πλευρές», δήλωσε στο The New Arab δυτικός διπλωμάτης, με γνώση των συνομιλιών.

Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, δρ Ματζέντ Αλ Ανσάρι, χαρακτήρισε το Μνημόνιο Κατανόησης ως ένα σημαντικό βήμα προς την έναρξη μιας ευρύτερης διαδικασίας διαπραγμάτευσης μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. «Ανοίγει την πόρτα σε διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τα ζητήματα των πυραύλων και την περιφερειακή ασφάλεια», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Ντόχα συνεχίζει να υποστηρίζει – σε συντονισμό με τους περιφερειακούς εταίρους – τις προσπάθειες διαμεσολάβησης με επικεφαλής το Πακιστάν.

Στη συνάντηση με τον Τραμπ στο Εβιάν, την περασμένη Τρίτη, ο εμίρης του Κατάρ δεν είπε σχεδόν τίποτα για τον μεσολαβητικό ρόλο της χώρας του. Αντ’ αυτού επαίνεσε τον Τραμπ για την ηγεσία του. «Νομίζω ότι ήταν μια πολύ κρίσιμη στιγμή», είπε ο Αλ Θάνι. «Πήρατε τη σωστή απόφαση».