Το αμείλικτο ερώτημα διαβάζοντας της συμφωνία: Τελικά, γιατί έγινε ο πόλεμος;

Το μνημόνιο συνεννόησης (MOU) που υπέγραψαν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Ιρανός ομόλογός του, Μασούντ Πεζεσκιάν, φέρνει στο προσκήνιο ένα αναπόφευκτο ερώτημα: ποιο ήταν, τελικά, το νόημα αυτού του πολέμου; Η συμφωνία αποτυπώνει τις πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές συνέπειες της αλόγιστης απόφασης για επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.

Το ανθρώπινο κόστος είναι ήδη εφιαλτικό, με χιλιάδες νεκρούς —στην πλειονότητά τους αμάχους— σε Ιράν και Λίβανο. Σε στρατηγικό επίπεδο, όμως, οι ΗΠΑ και, κατ’ επέκταση, το Ισραήλ υπέστησαν μια ξεκάθαρη ήττα, κατά την άποψη αρκετών αναλυτών αλλά όχι των πρωταγωνιστών.

Για τους πρώτους, το καθεστώς της Τεχεράνης, παρά την κοινή στρατιωτική επιχείρηση των δύο υπερδυνάμεων που είχε ως στόχο την εξόντωσή του, όχι μόνο επέζησε, αλλά βγήκε ενισχυμένο.

Το «όπλο» των Στενών

Η στρατηγική του Ιράν να αποκλείσει τα Στενά του Ορμούζ —από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου— λειτούργησε ως οικονομική αγχόνη για τη Δύση. Η κίνηση αυτή ανάγκασε τον Τραμπ σε μια σειρά υποχωρήσεων που εξόργισαν τους Αμερικανούς  και την ισραηλινή κυβέρνηση.

Σε αντάλλαγμα για το άνοιγμα των Στενών, οι ΗΠΑ δεσμεύονται να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, να αναστείλουν τις κυρώσεις επιτρέποντας στο Ιράν να κερδίσει δισεκατομμύρια από τις εξαγωγές πετρελαίου, και να ξεπαγώσουν τα περιουσιακά του στοιχεία στο εξωτερικό.

Όπως σχολίασε καυστικά ο πρώην αμερικανός ΥΠΕΞ, Άντονι Μπλίνκεν, «το μόνο “επίτευγμα” της εκεχειρίας είναι το άνοιγμα των Στενών, τα οποία όμως ήταν ανοιχτά πριν ξεκινήσει ο πόλεμος. Και τώρα θα πληρώσουμε το Ιράν για να τα ξανανοίξει».

Τριγμοί σε ΗΠΑ και Ισραήλ

Το BBC σημειώνει ότι «η επόμενη μέρα βρίσκει τον Ντόναλντ Τραμπ αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη εξωτερική γκάφα της θητείας του. Παράλληλα, η συμφωνία ενδέχεται να σημάνει το τέλος της μακράς πολιτικής καριέρας του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος αντιμετωπίζει εκλογές τον Οκτώβριο και τη σκληρή κρίση των Ισραηλινών ψηφοφόρων για τις παταγώδεις αποτυχίες ασφαλείας της 7ης Οκτωβρίου 2023».

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βασίστηκαν σε μια σειρά από εικασίες και κατά μία έννοια λανθασμένες παραδοχές. Θεώρησαν ότι η εξόντωση του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στις πρώτες βομβιστικές επιθέσεις θα προκαλούσε την κατάρρευση του καθεστώτος.

Όμως, οι θεσμοί της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχουν οικοδομηθεί εδώ και μισό αιώνα για να αντέχουν σε τέτοιες πιέσεις, βασιζόμενοι σε μια βαθιά ιδεολογία, θρησκευτική πίστη και την κληρονομιά του πολέμου με το Ιράκ τη δεκαετία του ’80.

Η επόμενη μέρα

Το μνημόνιο συνεννόησης δεν αποτελεί τελική συμφωνία, αλλά την αφετηρία μιας δύσκολης διαπραγμάτευσης 60 ημερών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η καχυποψία είναι βαθιά και οι σκληροπυρηνικοί και στις δύο πλευρές καραδοκούν για να σαμποτάρουν τη διαδικασία.

Ωστόσο, αυτή η συμφωνία είναι προτιμότερη από έναν πόλεμο που κόστισε χιλιάδες ζωές και απείλησε τον πλανήτη με παγκόσμια οικονομική ύφεση. Αν οι διαπραγματεύσεις τελεσφορήσουν, ο χάρτης της Μέσης Ανατολής ίσως αλλάξει ριζικά. Αλλά αυτό παραμένει ένα τεράστιο «αν».