Μετεωρίτης στη Σαχάρα ίσως αποκαλύπτει άγνωστο χαμένο κόσμο του ηλιακού μας συστήματος

Ένας σπάνιος μετεωρίτης που εντοπίστηκε στην έρημο Σαχάρα φαίνεται να προσφέρει την πρώτη αδιάσειστη ένδειξη ύπαρξης ενός χαμένου πλανητικού κόσμου, πιθανόν με μέγεθος συγκρίσιμο με αυτό της Σελήνης. Σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη, ο πλανήτης αυτός σχηματίστηκε λίγα εκατομμύρια χρόνια μετά τη δημιουργία του Ηλιακού Συστήματος, πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

Ο μετεωρίτης, γνωστός ως Northwest Africa (NWA) 12774, ανακαλύφθηκε το 2019 στη Σαχάρα και ζυγίζει περίπου ένα κιλό. Οι επιστήμονες τον κατατάσσουν στους angrite, έναν εξαιρετικά σπάνιο τύπο μετεωριτών που θεωρούνται από τα αρχαιότερα ηφαιστειακά πετρώματα του Ηλιακού Συστήματος. Το δείγμα παρουσιάζει μια ασυνήθιστη χημική υπογραφή, γεγονός που υποδεικνύει ότι ορισμένοι πρώιμοι πλανήτες αναπτύχθηκαν διαφορετικά από τη Γη και τον Άρη.

«Τα υλικά που σχημάτισαν το μητρικό σώμα των angrite είναι θεμελιωδώς διαφορετικά από τα συστατικά της Γης και του Άρη», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Aaron Bell, γεωεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Boulder. «Αυτοί οι μετεωρίτες διατήρησαν στοιχεία μιας εντελώς διαφορετικής πορείας μέσα από την οποία αναπτύχθηκαν οι πρώιμοι πλανήτες».

Μετρώντας ραδιενεργά στοιχεία που λειτουργούν ως φυσικά ρολόγια, οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι οι angrite σχηματίστηκαν πριν από περισσότερα από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, παράλληλα με τον νεαρό Ήλιο. Έτσι, διατηρούν πολύτιμα στοιχεία για τη διαδικασία δημιουργίας και εξέλιξης των πλανητών, σύμφωνα με τη NASA. Μόνο 68 από τους περισσότερους από 80.000 μετεωρίτες που έχουν εντοπιστεί στη Γη ανήκουν σε αυτή την κατηγορία, καθιστώντας τους εξαιρετικά σπάνιους.

Αποκαλυπτική χημική σύνθεση

Η μοναδικότητα των angrite έγκειται στη χημεία τους. Σε αντίθεση με τη Γη, τον Άρη και άλλους βραχώδεις κόσμους, περιέχουν ελάχιστη ποσότητα πυριτίας, βασικού συστατικού των πλανητικών φλοιών. Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι προέρχονται από μικρού μεγέθους αστεροειδείς.

Κατά την ανάλυση του NWA 12774, ο Bell και οι συνεργάτες του εντόπισαν κρυστάλλους του ορυκτού clinopyroxene, «εξαιρετικά πλούσιους» σε αλουμίνιο — ένδειξη ότι το πέτρωμα σχηματίστηκε υπό τεράστια πίεση.

Ανασυνθέτοντας τις συνθήκες σχηματισμού, η ερευνητική ομάδα υπολόγισε ότι απαιτήθηκαν πιέσεις τουλάχιστον 17,5 kilobars, δηλαδή πάνω από 17 φορές μεγαλύτερες από εκείνες στον πυθμένα της Τάφρου των Μαριανών. Τέτοιες τιμές δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν σε έναν μικρό αστεροειδή, γεγονός που δείχνει ότι το μητρικό σώμα ήταν πολύ μεγαλύτερο.

Ένας κόσμος χαμένος στο χρόνο

Οι κρύσταλλοι του μετεωρίτη διατήρησαν αιχμηρές ακμές και χημικά μοτίβα που θα είχαν αλλοιωθεί αν βρίσκονταν για μεγάλο διάστημα στο εσωτερικό ενός θερμού πλανητικού πυρήνα. Αυτό υποδηλώνει ότι σχηματίστηκαν σε σχετικά ρηχά βάθη, κάτι που σημαίνει πως το ουράνιο σώμα έπρεπε να είναι αρκετά μεγάλο ώστε να παράγει τέτοιες πιέσεις κοντά στην επιφάνειά του.

Σύμφωνα με τη μελέτη, ο χαμένος αυτός κόσμος ενδέχεται να είχε ακτίνα μεγαλύτερη από 1.800 χιλιόμετρα, μέγεθος συγκρίσιμο με αυτό της Σελήνης και πιθανώς κοντά σε εκείνο του Άρη. «Είναι απίστευτο να σκεφτεί κανείς ότι υπήρξε κάποτε ένας κόσμος τόσο μεγάλος», δήλωσε ο Bell. «Γνωρίζουμε την ύπαρξή του μόνο επειδή μερικά θραύσματά του έφτασαν στη Γη».

Το τι απέγινε αυτός ο αρχαίος κόσμος παραμένει άγνωστο. Μία πιθανή εξήγηση είναι ότι καταστράφηκε από τις βίαιες συγκρούσεις που διαμόρφωναν το νεαρό Ηλιακό Σύστημα, με κομμάτια του —όπως το NWA 12774— να ενσωματώνονται αργότερα σε άλλους βραχώδεις πλανήτες, συμπεριλαμβανομένης της Γης.

«Υπάρχουν πολλοί μετεωρίτες που παραμένουν αποθηκευμένοι χωρίς να έχουν μελετηθεί πλήρως, επομένως είναι πιθανό να υπήρχαν περισσότερα τέτοια πρωτοπλανητικά σώματα που δεν γνωρίζουμε ακόμη», πρόσθεσε ο Bell.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Earth and Planetary Science Letters.