Κίνα-ΗΠΑ win-win

Η πλειονότητα των ιστορικών δεν βλέπει – όπως είναι της μόδας στις σινο-αμερικανικές σχέσεις εσχάτως– κάποια «παγίδα του Θουκυδίδη» στα γραπτά του αλλά «μεροληψία του Θουκυδίδη»: ο Αθηναίος στρατηγός και εξ ανάγκης ιστορικός –αφού εξορίστηκε λόγω της ήττας του από τον Βρασίδα στην Αμφίπολη– θαυμάζει και αγαπά τον Περικλή, λογικά πρέπει ήταν με το μέρος του όταν o «ένας άνδρας που ήρχε στην Αθήνα» έπειθε τους συμπολίτες του να απορρίπτουν τη μία μετά την άλλη τις συμβιβαστικές προτάσεις των Λακεδαιμονίων.

Επιρρίπτοντας σε αυτούς την ευθύνη για τον πόλεμο, ότι δήθεν αιτία ήταν, ότι «η μεγάλη ανάπτυξη της Αθήνας φόβισε τους Λακεδαιμόνιους και τους ανάγκασε να πολεμήσουν» (1.23.6), αθωώνει και τον Περικλή και τον εαυτό του. Γιατί έζησε να δει την ήττα και την καταστροφή της πόλης του το 404 από τον πόλεμο στον οποίο την είχε και ο ίδιος οδηγήσει. Πρέπει να πέθανε (δολοφονημένος;) μετά το 400, είχε όλον τον καιρό να «καθαρογράψει» (ή να διορθώσει) όσα είχε ήδη γράψει – πολλοί υποστηρίζουν ότι ιδιαίτερα ο «Επιτάφιος» είναι πικρή αυτοκριτική των οπαδών του πολέμου.

Βεβαίως, είχε κάθε λόγο η Σπάρτη να φοβάται την Αθήνα όχι ως «ανερχόμενη δύναμη» αλλά ως ασυγκράτητα φιλοπόλεμη: κατά την «πεντηκονταετηρίδα» μεταξύ Μηδικών και Πελοποννησιακού Πολέμου, οι Αθηναίοι έκαναν τυχοδιωκτικούς πολέμους σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, από τη Μέμφιδα στον Νείλο ως την Χαλκίδα στον Ευβοϊκό, περνώντας και από Κύπρο. Είτε για να καταστήσουν πόλεις φόρου υποτελείς, είτε απλώς για να λαφυραγωγήσουν.

Θυμίζει κάποιους σημερινούς «περικλείς» αυτή η τακτική του «χτυπάμε όπου μας δίνεται ευκαιρία» ώστε να πλουτίσουμε και να ισχυροποιηθούμε – και να κρατήσουμε την ηγεμονία. Γιατί αυτό το σκιάχτρο προβάλλει ο Περικλή (και ο Θουκυδίδης, μπορούμε να υποθέσουμε) στην Πνύκα: δεν είμαστε αθώοι, η ευημερία μας στηρίζεται στο ότι κυριαρχούμε πάνω σε πόλεις που τις υποχρεώνουμε να πληρώνουν φόρο και να δέχονται τις πολιτικές αποφάσεις μας. Αν δείξουμε αδυναμία, θα εξεγερθούν εναντίον μας, θα τις χάσουμε – θα εκδικηθούν για όσα τους έχουμε κάνει, θα στερηθούμε τον πλούτο που έχουμε συσωρεύσει.

Ας σημειώσουμε ότι ο Σι Τζιπίνγκ είχε αναφέρει και κατά τη συνάντησή του το 2023 με τον Τζο Μπάιντεν ότι «η «Παγίδα του Θουκυδίδη» δεν είναι αναπόφευκτη», ότι είναι δυνατή η συνύπαρξη ΗΠΑ-Κίνας win-win στο οικονομικό πεδίο: μπορούμε να πλουτίζουμε και να ευημερούμε και οι δύο. Φαίνεται ότι και ο συναλλακτικός Ντόναλντ Τραμπ συμφωνεί, αυτό δηλώνει το ταξίδι στο Πεκίνο. Ας είναι μάθημα σε όσους θεωρούν πως μόνο η ισχύς μπορεί να χαρακτηρίζει τις διακρατικές σχέσεις.