Με ταχύτητα… φωτός ήρθαν οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής
Μεγάλης κλίμακας κλιματικές αλλαγές μέσα σε λίγες δεκαετίες και ενεργειακή ανισορροπία της Γης καταγράφει η πρόσφατη έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO). Μία από αυτές, ίσως η πιο σοβαρή, είναι η επιβεβαίωση ότι τα έτη 2015 – 2025 είναι τα θερμότερα 11 που έχουν καταγραφεί, με το 2025 να είναι το δεύτερο ή τρίτο θερμότερο έτος στην ιστορία – περίπου 1,43 °C πάνω από τον μέσο όρο της περιόδου 1850 – 1900.
«Υπάρχει μεγάλη συσσώρευση θερμών ετών τα τελευταία χρόνια» λέει στα «ΝΕΑ» ο Κώστας Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος και διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών. «Μοιάζει δηλαδή σαν να υπάρχει μια επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής. Αυτό το βλέπουμε και στη χώρα μας. Αν εστιάσουμε στους καλοκαιρινούς μήνες, την τελευταία δεκαετία έχουμε συσσώρευση πολύ θερμών καλοκαιριών με πιο θερμό αυτό του 2024».
Ο Κ. Λαγουβάρδος επισημαίνει κι ένα ακόμα φαινόμενο που πιθανόν φανερώνει επιτάχυνση της κλιματικής αλλαγής: την αύξηση της ακραίας συμπεριφοράς των θερμοκρασιών, δηλαδή των καυσώνων. «Τα τελευταία χρόνια (2021, 2023, 2024 και 2025) έχουμε μεγάλης διάρκειας καύσωνες στη χώρα μας. Μπορεί, μεν, να είχαμε και παλαιότερα καύσωνες, όπως το 1987, όμως την τελευταία πενταετία παρατηρούμε απανωτούς και μεγάλης διάρκειας που κρατούν περισσότερες από 10 μέρες. Εκτός από την αύξηση της έντασης των καιρικών φαινομένων, αυτό που με ανησυχεί περισσότερο», προσθέτει «είναι η αύξηση των θερμοκρασιών γιατί αυτό είναι πολύ σημαντική επιβάρυνση για την υγεία – ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα όπου οι θερμοκρασίες παραμένουν πολύ υψηλές και τη νύχτα. Αυτό σημαίνει ένα πολύ έντονο θερμικό στρες, το οποίο καταπονεί τον πληθυσμό, και ειδικά, όταν συμβαίνει πολλές μέρες αυξάνει τη νοσηρότητα και τη θνησιμότητα».
Η σχέση του κλίματος με την υγεία περιλαμβάνονται και στην έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού. Οπως καταγράφεται: «Η υπερβολική ζέστη έχει ευρείες επιπτώσεις στη θνησιμότητα, τα μέσα διαβίωσης, τα οικοσυστήματα και τα συστήματα υγείας, ενώ παράλληλα εντείνει κινδύνους, όπως οι ασθένειες που μεταδίδονται από φορείς (έντομα κ.λπ.) και το νερό καθώς και οι στρεσογόνοι παράγοντες για την ψυχική υγεία». Η έκθεση μάλιστα επικεντρώνεται σε δύο ζητήματα. Πρώτον, τον δάγκειο πυρετό, την ταχύτερα αναπτυσσόμενη ασθένεια που μεταδίδεται από κουνούπια, για την οποία αναφέρεται: «Η μετάδοση του δάγκειου πυρετού επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όμως οι υψηλότερες θερμοκρασίες παίζουν καθοριστικό ρόλο, καθώς επιταχύνουν την ανάπτυξη των κουνουπιών, αυξάνουν τη συχνότητα των τσιμπημάτων και συντομεύουν τις περιόδους επώασης του ιού». Δεύτερο σημείο αναφοράς είναι το θερμικό στρες, το οποίο επηρεάζει πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού.
Ενεργειακώς… ανισόρροπη
Για πρώτη φορά, η έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) περιλαμβάνει την ενεργειακή ανισορροπία της Γης, ως έναν από τους βασικούς κλιματικούς δείκτες. Η ενεργειακή ισορροπία της Γης μετρά τον ρυθμό με τον οποίο η ενέργεια εισέρχεται και εξέρχεται από το σύστημα της Γης. Υπό ένα σταθερό κλίμα, η (εισερχόμενη) ενέργεια από τον ήλιο είναι περίπου ίση με την ποσότητα της εξερχόμενης ενέργειας.
Ωστόσο, οι αυξανόμενες συγκεντρώσεις αερίων του θερμοκηπίου που παγιδεύουν τη θερμότητα – διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου – και οι οποίοι βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδά τους των τελευταίων τουλάχιστον 800.000 ετών, έχουν ανατρέψει αυτή την ισορροπία. Και μάλιστα, όπως αναφέρεται, η ενεργειακή ανισορροπία της Γης έχει αυξηθεί ιδιαίτερα τα τελευταία 20 χρόνια. Η συντριπτική πλειονότητα της πλεονάζουσας θερμότητας (το 91%) αποθηκεύεται στον ωκεανό, ο οποίος λειτουργεί ως σημαντικός ρυθμιστής ενάντια στις υψηλότερες θερμοκρασίες στην ξηρά (το θερμικό περιεχόμενο των ωκεανών έφτασε σε νέο ρεκόρ το 2025). Το 3% σωρεύεται στους πάγους.
Η ενέργεια αυτή τους θερμαίνει και τους λιώνει (τα στρώματα πάγου στην Ανταρκτική και τη Γροιλανδία έχουν χάσει σημαντική μάζα). Η θέρμανση της ατμόσφαιρας, συμπεριλαμβανομένων των στρωμάτων κοντά στην επιφάνεια της Γης (οι θερμοκρασίες, δηλαδή, που αισθάνονται οι άνθρωποι), αντιπροσωπεύει μόλις το 1% της πλεονάζουσας ενέργειας ενώ, τέλος, μόνο ένα 5% αποθηκεύεται στην ξηρά.