БҰҰ Жоғарғы соты Мьянманы рохинджа геноциді үшін жауапты деп таныды: шешім түпкілікті
БҰҰ Жоғарғы соты бейсенбіде 2017 жылы Мьянма қауіпсіздік күштері рохинджа халқына қарсы жасаған мыңдаған адамды өлтіру және жаппай сексуалдық зорлық-зомбылық әрекеттері мемлекет қолдаған геноцид болғаны жөнінде шешім шығарды, деп хабарлайды Tengrinews.kz Reuters-ке сілтеме жасап.
БҰҰ Халықаралық соты Мьянма одағы Республикасы Ракхайн штатының солтүстігінде рохинджаларға қарсы геноцид жасады деп тапты.
Гамбияның талап арызы бойынша жеті жыл өткен соң қабылданған бұл шешім - Холокост заманынан бері халықаралық сот геноцидті дәлелдеу үшін құқықтық негіздерді белгілеген төртінші жағдай, сондай-ақ мемлекет жауапты деп танылған алғашқы оқиға.
Сот Мьянманы рохинджаларға өтемақы төлеуге, олардың қауіпсіз әрі лайықты оралуын және отбасыларымен қайта қауышуын қамтамасыз етуге міндеттеді. Үкім түпкілікті және даулауға жатпайды, осы ретте судьялар бұл шешім геноцидке қатысты басқа да істерге ықпал етеді деген пікірде.
"Сот Мьянманың қауіпсіздік күштері мыңдаған рохинджа бейбіт тұрғындарын өлтіріп, жаппай сексуалдық зорлық-зомбылық әрекеттерін, сондай-ақ балаларға қатысты аса қатыгездік жасап, қашқан рохинджаларға шабуыл жасағанын анықтады", - деді шешімді оқыған төрағалық етуші судья Юдзи Ивасава.
Судьялар "Мьянманың әрекетін түсіндіретін жалғыз қисынды тұжырым - қорғалатын топтың едәуір бөлігін, атап айтқанда Ракхайн штатының солтүстік бөлігіндегі рохинджа халқын жою ниеті" деген қорытындыға келді.
Сот не анықтады?
Сот ерлер мен ұл балаларды жаппай өлім жазасына кесуді, рохинджа әйелдеріне қатысты зорлау мен сексуалдық зорлық-зомбылықты, сондай-ақ рохинджаларға қарсы өшпенділік тудырумен қатар жүрген "тазарту операциялары" кезінде жүздеген ауыл өртеніп, қиратылғанын тіркеді. БҰҰ миссиясының кем дегенде 10 000 адам қаза тапқаны және 700 000-нан аса рохинджа босып кеткені туралы дерегі ескерілді.
Алдағы шаралар мен шектеу
Өтемақы мөлшері кейін анықталады. БҰҰ Халықаралық сотының шешімі түпкілікті болғанымен, мәжбүрлеп орындату мүмкіндігі шектеулі. Ұлыбритания Мьянманың әскери атташесін елден шығаратынын жариялады және келесі шараларды әзірлеп жатыр; парламентшілер орындау мәселесін БҰҰ Қауіпсіздік кеңесіне шығаруға шақырды.
Сарапшылар бұл кейінгі он жылдан аса уақыт ішіндегі 1948 жылғы Геноцид туралы конвенцияны қолдану бойынша алғашқы ауқымды шешім екенін және ол басқа істерге, соның ішінде ОАР-дың 2023 жылғы Израильді Газадағы геноцид үшін айыптаған талап арызына әсер етуі мүмкін екенін айтады. Бұған дейін халықаралық соттар Руандадағы (1994), Сребреницадағы (1995) және Камбоджадағы (1970-жылдардың аяғы) оқиғаларды геноцид деп таныған.