Από την αθυμία στον θυμό
Ενα φάνατασμα πλανιέται πάνω από την Ευρώπη – όχι όμως αυτό της εναρκτήριας φράσης του «Κομμουνιστικού Μανιφέστου». Γιατί η μία συνθήκη του, η κατάρρευση του παλιού πολιτικού συστήματος είναι παραπάνω από φανερή. Οι ρωγμές, όχι πια στην περιφέρεια αλλά στη Γαλλία, δεν αφήνουν αμφιβολία ότι η κρίση φτάνει πια στον πυρήνα του ευρωπαϊκού κατεστημένου. Οι βεβαιότητες που το στήριζαν απλώς έχουν πάψει πια να υπάρχουν.
Η διαφορά με τον 19ο αιώνα και όλη τη περίοδο μέχρι τις αρχές του 21ου είναι ότι παράλληλα δεν υπάρχουν ούτε οι «μεγάλες αφηγήσεις» για την ανατροπή και την αντικατάστασή του από κάτι διαφορετικό. Δεν υπάρχει εναλλακτική σημαίνει δεν υπάρχει ελπίδα. Τα ανακλαστικά είναι αμυντικά και τα τροφοδοτεί μόνον ο φόβος. Ο φόβος του κενού έχει απρόβλεπτες και ανυπολόγιστες πολιτικές επιπτώσεις.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε αδιέξοδο για τρεις λόγους – από τους οποίους κανέναν δεν μπορεί να ελέγξει. Ο πρώτος είναι ότι η ευημερία της, που περιλάμβανε τη διαρκή βελτίωση της ζωής της εργατικής τάξης και των μεσοστρωμάτων, στηριζόταν στην εκμετάλλευση των ανθρώπινων και υλικών πόρων του «Παγκόσμιου Νότου».
Η Ασία και η Λατινική Αμερική έχουν αλλάξει κατηγορία, η Αφρική ακολουθεί με καθυστέρηση, παράγοντας μεταναστευτικές ροές. Δεν υπάρχει μια υφήλιος που να εγγυάται με τον ιδρώτα και το αίμα της ηλιόλουστο και αμέριμνο βίο σε όσους είχαν την τύχη να γεννηθούν στη Δύση. Ο δεύτερος είναι ότι η Ευρώπη είναι πια γηραιά ήπειρος κυριολεκτικά.
Το κόστος για τη διατήρηση του επιπέδου ζωής που οι παλιότερες γενιές θεωρούν κεκτημένο ισοδυναμεί με απομύζηση των πόρων για να φτάσουν στο ίδιο αυτό επίπεδο οι νεότεροι. Με την αρνητική δημογραφική τάση, οι γηραιότεροι αποτελούν όλο και μεγαλύτερο τμήμα του εκλογικού σώματος και συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία σε μεγαλύτερο ποσοστό από τους νεότερους.
Η δημοκρατική λειτουργία παγιδεύεται στον φαύλο κύκλο των αντιτιθέμενων γενεαλογικών συμφερόντων. Και, τρίτον, η μείζων γεωπολιτική αναδιάταξη που βρίσκεται σε εξέλιξη, οι πολεμικές συρράξεις που τη συνοδεύουν και η αναδιάταξη των οικονομικών προτεραιοτήτων υπέρ των στρατιωτικών δαπανών αποστραγγίζει τους ήδη ανεπαρκείς διαθέσιμους πόρους.
Η Γαλλία είναι για άλλη μια φορά το εργαστήριο όπου πειραματίζεται η Ιστορία. Ο κεντρικός τραπεζίτης της δήλωσε πρόσφατα ότι «η Γαλλία δεν είναι σαν την Ελλάδα». Στη διάρκεια της ελληνικής κρίσης είχε έρθει στην Αθήνα ο Ντομίνγκο Καβάγιο, υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής στη δραματικότερη από τις πολλές χρεοκοπίες της.
Κι όταν του είπαν ότι η Ελλάδα είναι «ειδική περίπτωση» απάντησε, μάλλον μελαγχολικά, ότι είχε περάσει δέκα χρόνια της ζωής του να εξηγεί ότι η Αργεντινή ήταν «ειδική περίπτωση». Απέναντι σε διεθνείς πιστωτές κανείς δεν αποτελεί εξαίρεση, κανείς δεν έχει ιδιάζουσα μεταχείριση.
Η γαλλική κοινωνία θα ζήσει τον πόνο που αναλογεί στην κατάσταση της οικονομίας της και στις αντιστάσεις που διαθέτει – απείρως μεγαλύτερες από της Ελλάδας. Αλλά δεν θα γλιτώσει επειδή είναι η Γαλλία, η οποία επιπλέον έχει μια παράδοση αιώνων σε βίαιες εξεγέρσεις και διεκδικήσεις.
Η Ελλάδα για την ώρα βρίσκεται εκτός της διακεκαυμένης ζώνης. Δεν υπάρχουν ανοιχτές πληγές και άμεσοι κίνδυνοι μεγάλης κλίμακας. Την ίδια ώρα, ωστόσο, συσσωρεύεται – ιδίως στους νέους – μια γενικευμένη αθυμία για το γεγονός ότι τους ζητείται οι προσδοκίες τους να περιοριστούν στην επιβίωση. Η αθυμία κάποια απροσδιόριστη στιγμή γίνεται θυμός. Αρκεί μια θρυαλλίδα, ένα γεγονός. Οπως τα Τέμπη, ή παλιότερα ο φόνος Γρηγορόπουλου. Κατά τη γνωστή φράση, ο μεγάλος εχθρός των κυβερνήσεων είναι «τα γεγονότα, παιδί μου, τα γεγονότα».