Орташа жалақы жаңылыстыра ма? Қазақстанда тұрғын үй қолжетімділігін есептеу әдістемесін қайта қарау ұсынылды
Құрылтай депутаты Бөріхан Нұрмұхамедов Қазақстанда тұрғын үй қолжетімділігінің өңірлік көрсеткіштері жүйесін енгізуді ұсынды. Мәселе мынада, сайлау алдында "Әділет" партиясы 2031 жылға қарай қазақстандықтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету деңгейін жан басына шаққанда 30 шаршы метрге жеткізуге уәде берген болатын. Алайда бұл көрсеткішке отбасылардың, соның ішінде жеңілдікті мемлекеттік бағдарламалар арқылы пәтер сатып алуға немесе жалдауға нақты мүмкіндігі болғанда ғана қол жеткізуге болады.
"2026 жылғы тамызда тұрғын үйді жалға алу құны жылдық көрсеткіште 17,1 пайызға қымбаттады. Ал халықтың нақты жан басына шаққандағы табысы бірінші тоқсанда небәрі 0,1 пайызға өсті. 2025 жылдың қорытындысы бойынша медианалық жалақы 317 мың теңге, ал ең көп таралған жалақы 116 мың теңге болды. Сондықтан орташа жалақы бойынша есептеулер қарапайым қазақстандық отбасының мүмкіндіктері туралы асыра сілтелген түсінік қалыптастыруы мүмкін", - деді депутат үкіметке жолдаған сауалында.
Ол тұрғын үй қолжетімділігін анықтаудың халықаралық тәжірибесіне тоқталды. Мысалы, Ұлыбританияда тұрғын үйдің медианалық бағасы мен медианалық табыс салыстырылады. Еуропалық Одақ елдерінде тұрғын үй шығындары қолдағы табысының 40 пайызынан асатын азаматтардың үлесі есептеледі. Канадада баспана құны, сапасы және ауданының жеткіліктілігі бойынша бірдей бағаланады. АҚШ-та табысының 30 және 50 пайыздан астамын тұрғын үйге жұмсайтын отбасылар бөлек есепке алынады. Сингапур мен Ирландия қарыз алушының табысына қатысты ипотекалық және борыштық жүктемені шектейді.
"Тұрғын үй қолжетімділігінің өңірлік көрсеткіштерінің ресми жүйесін енгізу орынды деп санаймыз. Есептеулердің негізіне үй шаруашылығының медианалық табысы алынуы тиіс. Тұрғын үй құны нақты мәмілелер, несиелендірудің нарықтық шарттары және тұрудың толық құны бойынша анықталуы керек", - деп есептейді Бөріхан Нұрмұхамедов.
Оның пікірінше, әдістеме келесі көрсеткіштерге негізделуі тиіс:
Қолжетімділік коэффициенті: стандартты тұрғын үйдің нарықтық құнының отбасының медианалық жылдық табысына қатынасы.
Жүктеме көрсеткіші: ипотекалық төлемге, жалдау ақысына және коммуналдық шығындарға жұмсалатын қолдағы табыстың үлесі.
Жинақтау кезеңі: отбасына алғашқы жарнаны қалыптастыру үшін қажетті нормативтік мерзім.
Біліктілік кедергісі: банк талаптарына және мемлекеттік тұрғын үй бағдарламаларының критерийлеріне нақты сәйкес келетін отбасылардың үлесі.
Отбасы бюджетіне түсетін жүктеме: өз бюджетінің 30, 40 және 50 пайыздан астамын тұрғын үйге жұмсайтын үй шаруашылықтарының үлесі.
"Ақпаратты өңірлер, елді мекендердің түрлері және отбасы санаттары бойынша егжей-тегжейлі көрсету қажет. Бұл көрсеткіштер жеңілдікті ипотека, сатып алу құқығымен жалға алу, тұрғын үй сертификаттары мен өңірлік бағдарламаларды әзірлеу кезінде қолданылуы тиіс. Мемлекеттік қолдаудың нәтижесі тек берілген несиелер санының артуы емес, отбасы бюджетіне түсетін нақты жүктеменің азаюы болуы керек", - деді ол.
Депутат соңғы екі жылдағы барлық өңір бойынша пилоттық есептеулерді ұсынуды және қолданыстағы жеңілдікті бағдарламалардың отбасылардың тұрғын үй сатып алуға жұмсайтын нақты шығындарын азайтқан-азайтпағанын бағалауды сұрады. Нәтижелер бойынша 2027 жылдан бастап осы көрсеткіштерді тоқсан сайын жариялап тұру ұсынылды.
Тағы оқыңыз:
Ипотеканы мерзімінен бұрын өтегенде төлемді азайтқан тиімді ме? Кеңестер мен онлайн-калькулятор