Η ΕΕ εξετάζει σχέδιο στα πρότυπα του ΝΑΤΟ για την αντιμετώπιση των ρωσικών υβριδικών απειλών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά τρόπους για να ενισχύσει τη συλλογική της αντίδραση απέναντι σε ενέργειες που αποδίδονται στη Ρωσία και βρίσκονται κάτω από το όριο μιας συμβατικής στρατιωτικής επίθεσης. Δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις, εμπρησμοί και περιστατικά με drones έχουν εντείνει τη συζήτηση στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για το εάν τα υφιστάμενα εργαλεία επαρκούν για την αντιμετώπιση αυτού που χαρακτηρίζεται «υβριδικός πόλεμος».

Σύμφωνα με τους Financial Times, οι χώρες της ΕΕ δεν έχουν καταλήξει ακόμη σε κοινή γραμμή για τον τρόπο αντιμετώπισης των συγκεκριμένων ενεργειών. Ωστόσο, αυξάνονται οι φωνές υπέρ της δημιουργίας μηχανισμών συλλογικής αντίδρασης και επιβολής κόστους, ιδίως για περιστατικά που δεν θεωρούνται ένοπλη επίθεση και ως εκ τούτου δεν ενεργοποιούν το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.

«Αν αντιμετωπίζουμε υβριδικό πόλεμο, χρειαζόμαστε και υβριδική άμυνα», δήλωσε στους Financial Times ο επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, τονίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να καθορίσει τα διαθέσιμα μέσα αντίδρασης.

European capitals are debating new collective ways to respond to Russian acts of aggression below the level of an armed attack, as some fear existing mechanisms are failing to deter Moscow’s so-called hybrid war. https://t.co/xaWkgnJcf1 pic.twitter.com/T343g0rEkV

— Financial Times (@FT) September 28, 2026

Στο τραπέζι νέο Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας

Οι υπουργοί Άμυνας της ΕΕ αναμένεται να εξετάσουν στις Βρυξέλλες πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία ενός Έκτακτου Πρωτοκόλλου Ασφαλείας, το οποίο θα μπορούσε να ενεργοποιείται όταν κράτος-μέλος αντιμετωπίζει τέτοιου είδους απειλές.

Στόχος είναι ο καλύτερος συντονισμός μεταξύ των κρατών-μελών και η διαμόρφωση μιας κοινής απάντησης, αντί κάθε χώρα να αντιμετωπίζει μεμονωμένα περιστατικά που αποδίδονται στη Ρωσία.

Η λογική της πρότασης παραπέμπει στο Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, μέσω του οποίου ένα κράτος-μέλος μπορεί να ζητήσει διαβουλεύσεις όταν θεωρεί ότι απειλείται η ασφάλεια ή η εδαφική του ακεραιότητα.

Ωστόσο, η ιδέα δεν είναι απαλλαγμένη από προβληματισμούς. Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν στους Financial Times ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως τι θα περιλαμβάνει ο νέος μηχανισμός, ενώ εκφράζονται φόβοι ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει παράλληλες διαδικασίες με το ΝΑΤΟ.

«Δεν είμαι σίγουρος ότι κάποιος πιστεύει πως ο τρόπος να απαντήσουμε στους Ρώσους είναι να κάνουμε περισσότερες συσκέψεις», σχολίασε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος διπλωμάτης στους Financial Times.

Παρά τις επιφυλάξεις, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι χρειάζεται αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο η ΕΕ συντονίζει την αντίδρασή της σε ενέργειες που αποδίδονται στη Μόσχα.

Σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις και drones

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται περιστατικά που έχουν καταγραφεί σε ευρωπαϊκές χώρες και έχουν αποδοθεί από τις αρμόδιες αρχές στη Ρωσία.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται κυβερνοεπιθέσεις, απόπειρα επίθεσης με οπλισμένο drone στο αεροδρόμιο Leipzig/Halle, έκρηξη σε σιδηροδρομική γραμμή στην Πολωνία, καθώς και εμπρησμοί σε αποθήκες και εγκαταστάσεις.

Τα περιστατικά έχουν οδηγήσει σε αυξημένα μέτρα ασφαλείας και επιχειρήσεις από ευρωπαϊκές αρχές, χωρίς όμως να έχει διαμορφωθεί μέχρι σήμερα ένας ενιαίος μηχανισμός ευρωπαϊκής απάντησης.

Ο Κουμπίλιους υποστήριξε ότι εφόσον οι ευρωπαϊκές χώρες δέχονται «επώδυνες υβριδικές απειλές ή ενέργειες», θα πρέπει να είναι σε θέση να επιβάλλουν αντίστοιχο κόστος.

Όπως διευκρίνισε, αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην απάντηση με τα ίδια μέσα, αλλά αντίδραση που θα έχει ουσιαστικές συνέπειες για εκείνον που βρίσκεται πίσω από την επίθεση.

«Η Ρωσία πρέπει να γνωρίζει ότι θα υπάρχουν απαντήσεις και ότι μπορούν να είναι επώδυνες», τόνισε.

Οι κινήσεις του ΝΑΤΟ

Το ΝΑΤΟ έχει ήδη ενισχύσει την παρουσία του σε περιοχές όπου έχουν καταγραφεί περιστατικά που επηρεάζουν την ασφάλεια των κρατών-μελών.

Μεταξύ των πρωτοβουλιών βρίσκεται η Baltic Sentry, η οποία ξεκίνησε μετά τις ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια το 2023 και το 2024, καθώς και η Eastern Sentry, που ενεργοποιήθηκε μετά την εισβολή drones στον πολωνικό εναέριο χώρο.

Παράλληλα, ευρωπαϊκές χώρες έχουν ενισχύσει τη συνεργασία τους σε επίπεδο αστυνομικών και υπηρεσιών πληροφοριών για τον εντοπισμό υπόπτων που συνδέονται με περιστατικά σαμποτάζ.

Αμφισβητείται ακόμη και ο όρος «υβριδικός»

Η κλιμάκωση των περιστατικών έχει οδηγήσει ορισμένους Ευρωπαίους αξιωματούχους να εξετάζουν κατά πόσο ο όρος «υβριδικές επιθέσεις» εξακολουθεί να περιγράφει επαρκώς την κατάσταση, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται εκρηκτικά και εμπρησμοί που μπορούν να προκαλέσουν ανθρώπινες απώλειες.

Η υπηρεσία πληροφοριών της Δανίας προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι η Ρωσία θα μπορούσε τους επόμενους μήνες να εξαπολύσει περιορισμένη στρατιωτική επίθεση εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ.

Στο ίδιο πλαίσιο, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει επισημάνει την αύξηση των κυβερνοεπιθέσεων, των δολιοφθορών, των εμπρησμών και των περιστατικών με drones, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ετοιμότητας.

Η ίδια έχει υποστηρίξει ότι οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν έχουν προσαρμοστεί πλήρως στη νέα πραγματικότητα και έχει προτείνει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού «counter-hybrid playbook».

Ο μηχανισμός θα αποσκοπεί στον συντονισμό της αντίδρασης σε περιστατικά που βρίσκονται κάτω από το όριο μιας ένοπλης επίθεσης, αλλά συνιστούν απειλή για την ασφάλεια των κρατών-μελών, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ.

Η θέση του ΝΑΤΟ

Από την πλευρά του, το ΝΑΤΟ υπογραμμίζει τη σημασία της στενής συνεργασίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αποφεύγοντας να σχολιάσει τις εσωτερικές συζητήσεις στους κόλπους της.

Ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, έχει δηλώσει ότι το ΝΑΤΟ είναι προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει τον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας και διαθέτει διαφορετικές επιλογές αντίδρασης.

Όπως έχει σημειώσει, οι επιλογές αυτές δεν είναι πάντοτε δημόσιες ούτε ακολουθούν κατ’ ανάγκην τη λογική μιας συμμετρικής απάντησης ή του «χτύπημα για χτύπημα».

Η συζήτηση στις Βρυξέλλες καταλήγει έτσι σε ένα κρίσιμο ερώτημα για την ευρωπαϊκή ασφάλεια: πώς μπορεί η ΕΕ να επιβάλλει ουσιαστικό κόστος σε ενέργειες που δεν συνιστούν τυπικά στρατιωτική επίθεση, αλλά ξεπερνούν τα όρια μιας συμβατικής πολιτικής ή διπλωματικής αντιπαράθεσης.