Ο μεγαλύτερος αρχαιοελληνικός γρίφος ρίχνει το γάντι στην ΑΙ: Θα καταφέρει να «διαβάσει» τον Δίσκο της Φαιστού;
Από κρυπτογραφημένες επιστολές βασιλιάδων μέχρι μυστηριώδη μεσαιωνικά χειρόγραφα, η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει νέους δρόμους στην αποκάλυψη μυστικών που παρέμεναν κρυμμένα για αιώνες.
Εκεί όπου όλοι απέτυχαν
Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν πλέον εξελιγμένα συστήματα AI για να αναγνωρίζουν σύμβολα, να εντοπίζουν μοτίβα και να αποκρυπτογραφούν κείμενα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αδύνατο να διαβαστούν.
Ανάμεσα στις μεγαλύτερες προκλήσεις που παραμένουν μπροστά τους βρίσκεται ένας από τους πιο διάσημους αρχαιολογικούς γρίφους όλων των εποχών: ο Δίσκος της Φαιστού.
Μυστήριο
Για περισσότερα από 100 χρόνια, ο πήλινος δίσκος που βρέθηκε στο ανάκτορο της Φαιστού στην Κρήτη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αρχαιολογίας. Τα σύμβολά του έχουν μελετηθεί από κορυφαίους γλωσσολόγους, αρχαιολόγους και ειδικούς στην αποκρυπτογράφηση κωδίκων, όμως το μήνυμα που κρύβει παραμένει άγνωστο.
4.000 χρόνια πριν
Ο Δίσκος της Φαιστού, ηλικίας περίπου 4.000 ετών, περιλαμβάνει 241 αποτυπωμένα σύμβολα σε σπειροειδή διάταξη. Η γραφή του θεωρείται μοναδική, καθώς δεν έχει βρεθεί άλλο κείμενο που να χρησιμοποιεί το ίδιο σύστημα σημείων, ενώ η γλώσσα στην οποία είναι γραμμένος παραμένει άγνωστη.
Λείπει το βασικό κλειδί
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την αποκρυπτογράφησή του τόσο δύσκολη. Σε πολλές περιπτώσεις ιστορικών κωδίκων, οι ερευνητές μπορούν να αναζητήσουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα, να συγκρίνουν γράμματα ή σύμβολα με γνωστές γλώσσες και να χρησιμοποιήσουν στατιστικές μεθόδους.
Στην περίπτωση όμως του Δίσκου της Φαιστού, λείπει το βασικό «κλειδί»: ένα μεγαλύτερο σώμα κειμένων που θα μπορούσε να αποκαλύψει τη σημασία των συμβόλων.
Η τεχνητή νοημοσύνη έχει ήδη δείξει τις δυνατότητές της σε αντίστοιχες περιπτώσεις. Ερευνητές κατάφεραν με τη βοήθεια μηχανικής μάθησης να αποκρυπτογραφήσουν άγνωστους κώδικες, όπως το λεγόμενο Borg cipher, ένα χειρόγραφο 408 σελίδων από τη Βιβλιοθήκη του Βατικανού που παρέμενε ακατανόητο για περισσότερα από 400 χρόνια.
Το σύστημα AI βοήθησε τους επιστήμονες να εντοπίσουν μοτίβα και να αποκαλύψουν ότι το κείμενο περιείχε μεταξύ άλλων παλιές ιατρικές συνταγές και πρακτικές θεραπείας.
Παρόμοια εργαλεία έχουν χρησιμοποιηθεί και για την ανάγνωση κρυπτογραφημένων επιστολών, όπως εκείνες της Μαρίας Στιούαρτ, βασίλισσας της Σκωτίας, αποκαλύπτοντας πολιτικές συνωμοσίες και άγνωστες πτυχές της ζωής της.
Οι επιστήμονες πλέον προσπαθούν να δημιουργήσουν συστήματα που δεν θα περιορίζονται μόνο στη μεταγραφή ενός παλιού χειρογράφου, αλλά θα μπορούν να αναλύουν απευθείας εικόνες αρχαίων κειμένων, να αναγνωρίζουν άγνωστα σύμβολα και να προτείνουν πιθανές ερμηνείες.
Απόλυτη πρόκληση
Σε αυτό το νέο πεδίο έρευνας, ο Δίσκος της Φαιστού αποτελεί την απόλυτη πρόκληση. Τα σύμβολά του, όπως και άλλες αρχαίες γραφές που παραμένουν άγνωστες —όπως η Γραμμική Α— θα μπορούσαν να αποτελέσουν το επόμενο μεγάλο «τεστ» για τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης.
Αν η AI καταφέρει τελικά να αποκρυπτογραφήσει τον Δίσκο της Φαιστού, η ανακάλυψη δεν θα αφορά μόνο την ανάγνωση ενός αρχαίου κειμένου. Θα μπορούσε να ανοίξει ένα νέο παράθυρο στον μινωικό πολιτισμό και να αποκαλύψει πληροφορίες για μια εποχή της οποίας η φωνή παραμένει σιωπηλή εδώ και χιλιάδες χρόνια.