Νέο τοπίο

Ενα νέο τοπίο έχει αρχίσει να διαμορφώνεται στην πολιτική σκηνή. Το ενδεχόμενο μιας νέας Βουλής με οκτώ ή και περισσότερα πολιτικά κόμματα μοιάζει να είναι πολύ πιθανό. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε δύο συμπεράσματα: Πρώτον, η επίτευξη αυτοδυναμίας από τη Νέα Δημοκρατία είναι πολύ δύσκολη, αν όχι αδύνατη, ακόμα και σε δεύτερες εκλογές, και δεύτερον, ως λογική συνέπεια του πρώτου, το πολιτικό σύστημα θα υποχρεωθεί να αναζητήσει τη συγκρότηση κυβερνήσεων συνεργασίας ως αναπόφευκτη λύση.

Είναι αντιπαραγωγικό να υποστηρίξει κανείς ή να κατακρίνει αυτή τη νέα πραγματικότητα. Πρόκειται για γεγονός και τα γεγονότα, όπως είναι γνωστό, είναι πεισματάρικα.

Η ρητορεία των πολιτικών κομμάτων περιορίζεται στον ρόλο του εξορκιστή αυτών των νέων δεδομένων. Οι κομματικές συνεργασίες καταγγέλλονται ως προδοσία. Οι κυβερνητικές συνεργασίες θεωρούνται το Κακό αυτοπροσώπως. Στο κόμμα που μας κυβερνά, η επιδίωξη της αυτοδυναμίας αφαιρεί το δικαίωμα λόγου σε οποιαδήποτε αναφορά σε κυβερνήσεις συνεργασίας. Στην αξιωματική αντιπολίτευση, σε πρόσφατο συνέδριο αποφασίζουν ότι δεν πρόκειται ποτέ να συνεργαστούν με την «επάρατη Δεξιά». Πρωτοφανής αυτοδέσμευση κόμματος εξουσίας. Το αντιδεξιό σύνδρομο έχει βαθιά εισχωρήσει στο DNA της παράταξης. Ακόμα και στον χώρο της πολυδιασπασμένης Αριστεράς οι μεταξύ τους συνεργασίες είναι αντικείμενο οξύτατων αντιπαραθέσεων. Ολα αυτά μοιάζουν με τη στρουθοκάμηλο που κρύβει το κεφάλι της ενώ η καταιγίδα πλησιάζει.

Βρισκόμαστε μπροστά στο φαινόμενο της δαιμονοποίησης των κομματικών συνεργασιών. Η πολιτική αντιμετωπίζεται ως μηδενικό άθροισμα. Ο πολιτικός λόγος επινοεί εχθρούς, τους οποίους και κατακεραυνώνει. Τα πολιτικά κόμματα αδυνατούν να συνεννοηθούν στα στοιχειώδη. Τεκτονικές αλλαγές συντελούνται παγκοσμίως, η γειτονιά μας φλέγεται και εμείς έχουμε βυθιστεί στην εσωστρέφεια και την αυτοαναφορικότητα του πολιτικού διαλόγου.

Αυτή η συμπεριφορά του πολιτικού συστήματος είναι εκτός του ευρωπαϊκού κανόνα. Εκεί, οι κομματικές συνεργασίες είναι η συνήθης πρακτική, ακόμα και μεταξύ χώρων που έχουν πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά. Το ευρωπαϊκό παράδειγμα, η κορυφαία στιγμή της νεωτερικότητας και του Διαφωτισμού, βασίστηκε εν πολλοίς στη συνεργασία, αλλά και στην αντιπαράθεση όποτε χρειαζόταν, των δύο μεγάλων πολιτικών οικογενειών, των σοσιαλιστών και των συντηρητικών. Μεταπολεμικά στη Γερμανία είχαμε πέντε κυβερνήσεις Μεγάλου Συνασπισμού μεταξύ Χριστιανοδημοκρατών και Σοσιαλδημοκρατών. Παρόμοιες συνεργασίες συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμα και σήμερα στην Αυστρία, τη Ρουμανία, τη Δανία, την Ισλανδία και το Βέλγιο.

Εκτός από τις κυβερνήσεις Μεγάλου Συνασπισμού, οι ευρύτερες κυβερνητικές συνεργασίες είναι η συνήθης ευρωπαϊκή πρακτική. Από τις 27 ευρωπαϊκές χώρες, οι 22-24 έχουν κυβερνήσεις συνεργασίας. Το 85% των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων προέρχεται από διαφορετικά κόμματα. Στο Ευρωκοινοβούλιο, οι δύο μεγάλες ομάδες, των Σοσιαλιστών και του Λαϊκού Κόμματος, συνεργάζονται στενά, χωρίς να κρύβουν κάτω από το τραπέζι τις υπαρκτές διαφορές τους.

Ο εξορκισμός των κομματικών συνεργασιών και η δαιμονοποίηση των πολιτικών αντιπάλων ευτελίζουν και υποβαθμίζουν την πολιτική μας ζωή. Μεταβάλλουν την πολιτική σε αρένα. Παράγουν κρότους. Οι εκπρόσωποί μας αισθάνονται την ανάγκη να είναι διαρκώς θυμωμένοι. Ομως, κανείς δεν έλυσε σοβαρά προβλήματα με το θυμικό. Η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται σε πρωινάδικο.

Οπως εύστοχα επισημαίνει ο Γιάννης Βούλγαρης: «μια κοινωνία και ένα πολιτικό σύστημα που δεν μπορεί να συζητήσει τις μεγάλες προκλήσεις που έχουν μπροστά τους κάποια στιγμή θα πληρώσουν τον λογαριασμό».

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι διδάκτωρ Βαλκανικών Σπουδών, εκδότης και συγγραφέας