Όνειρα και AI: Η επιστήμη αποκωδικοποιεί το μυστήριο του ύπνου
Μια νέα έρευνα από το IMT School for Advanced Studies Lucca επιχειρεί να απαντήσει σε έναν από τους πιο αρχέγονους γρίφους της ανθρώπινης ύπαρξης: γιατί κάποια όνειρα είναι τόσο ζωντανά και ρεαλιστικά, ενώ άλλα παραμένουν θολά ή δύσκολα στη μνήμη. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η ένταση και η σαφήνεια των ονείρων συνδέονται με τον συνδυασμό προσωπικών χαρακτηριστικών και κοινών εμπειριών ζωής.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Communications Psychology, βασίστηκε σε περισσότερες από 3.700 αναφορές ονείρων και καθημερινών εμπειριών από 287 συμμετέχοντες ηλικίας 18 έως 70 ετών. Για δύο εβδομάδες, οι εθελοντές κρατούσαν ημερήσια αρχεία, ενώ οι ερευνητές κατέγραφαν λεπτομερή δεδομένα για τις συνήθειες ύπνου, τη γνωστική λειτουργία, την προσωπικότητα και το ψυχολογικό τους προφίλ.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αποκαλύπτει τη δομή των ονείρων
Για την ανάλυση του τεράστιου όγκου δεδομένων, χρησιμοποιήθηκαν προηγμένα εργαλεία επεξεργασίας φυσικής γλώσσας (NLP). Οι μέθοδοι αυτές επέτρεψαν στους επιστήμονες να μελετήσουν συστηματικά το νόημα και τη δομή των περιγραφών των ονείρων, αποδεικνύοντας ότι δεν είναι τυχαία ή χαοτικά.
Τα αποτελέσματα δείχνουν πως τα όνειρα αντικατοπτρίζουν μια σύνθετη αλληλεπίδραση μεταξύ ατομικών χαρακτηριστικών —όπως η τάση για αφηρημένη σκέψη, το ενδιαφέρον για τα όνειρα και η ποιότητα ύπνου— και εξωτερικών επιρροών, όπως μεγάλα κοινωνικά γεγονότα, για παράδειγμα η πανδημία COVID-19.
Συγκρίνοντας τις περιγραφές των καθημερινών εμπειριών και των ονείρων, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο εγκέφαλος δεν αναπαράγει απλώς την πραγματικότητα, αλλά τη μετασχηματίζει. Γνωστά περιβάλλοντα, όπως χώροι εργασίας ή σχολεία, επαναπροσδιορίζονται σε πολυδιάστατες σκηνές που συνδυάζουν διαφορετικά στοιχεία και οπτικές.
Η προσωπικότητα και τα γεγονότα ζωής διαμορφώνουν τα όνειρα
Η μελέτη κατέδειξε ότι δεν ονειρεύονται όλοι με τον ίδιο τρόπο. Όσοι έχουν μεγαλύτερη τάση για αφηρημένη σκέψη βιώνουν πιο αποσπασματικά και μεταβαλλόμενα όνειρα, ενώ όσοι πιστεύουν πως τα όνειρα έχουν βαθύτερο νόημα, περιγράφουν πιο πλούσια και καθηλωτικά σκηνικά ύπνου.
Παράλληλα, εξετάστηκε ο τρόπος με τον οποίο μεγάλης κλίμακας γεγονότα επηρεάζουν το περιεχόμενο των ονείρων. Δεδομένα που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια του lockdown από το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης έδειξαν ότι εκείνη την περίοδο τα όνειρα ήταν πιο συναισθηματικά και συχνά περιλάμβαναν θέματα εγκλεισμού. Με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι άνθρωποι προσαρμόζονταν, αυτά τα μοτίβα υποχωρούσαν, δείχνοντας πως τα όνειρα εξελίσσονται μαζί με την ψυχολογική προσαρμογή.
Τα όνειρα ως ενεργή νοητική διαδικασία
«Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι τα όνειρα δεν αποτελούν απλή αντανάκλαση των εμπειριών μας, αλλά μια δυναμική διαδικασία που διαμορφώνεται από το ποιοι είμαστε και τι βιώνουμε», εξηγεί η Valentina Elce, ερευνήτρια στο IMT School και κύρια συγγραφέας της μελέτης. «Συνδυάζοντας μεγάλης κλίμακας δεδομένα με υπολογιστικές μεθόδους, εντοπίσαμε πρότυπα στο περιεχόμενο των ονείρων που έως τώρα ήταν δύσκολο να αποκαλυφθούν».
Η έρευνα υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στην πρόοδο της μελέτης των ονείρων. Τα μοντέλα NLP ανέλυσαν το νόημα και τη δομή των αναφορών με ακρίβεια συγκρίσιμη με εκείνη των ανθρώπινων αξιολογητών, ανοίγοντας νέους δρόμους για τη μελέτη της συνείδησης, της μνήμης και της ψυχικής υγείας.
Η έρευνα χρηματοδοτήθηκε από το BIAL Foundation και το TweakDreams ERC Starting Grant και πραγματοποιήθηκε στο IMT School for Advanced Studies Lucca, σε συνεργασία με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Sapienza της Ρώμης και το Πανεπιστήμιο του Camerino.