Չզարմանաք, եթե  վաղը ստացվի, որ բոլոր տաղանդավորներն ապահով ընտանիքներից են. Սերոբ Խաչատրյանը՝ տարկետման իրավունքը վերացնելու մասին

Tert.am-ը կրթության փորձագետ, ԵՊՀ դասախոս Սերոբ Խաչատրյանի հետ զրուցել է «Զինվորական ծառայության և զինծառայողի կարգավիճակի մասին» օրենքի նախագծի մասին, որով վերացվում է ուսման ընթացքում տարկետում ստանալու իրավունքը: Նրա մտահոգություն այն է, որ փորձում  են կրթությունը, գիտությունը նեղացնել, ինչպես միջնադարում էր, երբ փորձեցին գիտությունը դարձնել աստվածաբանության աղախինը: Հիմա էլ ՀՀ-ում փորձ է արվում կրթությունն ու գիտությունը դարձնել ռազմական ոլորտի աղախինը: Սերոբ Խաչատրյանը շեշտեց, որ անվտանգություն բառը պետք է ավելի լայն իմաստով  հասկանալ, քանի որ անվտանգություն չի նշանակում ունենալ միայն հզոր ռազմական երկիր, անվտանգություն նշանակում է  ունենալ բազմազան երկիր, այսինքն՝ երկիր, որն ունի լավ մարզիկներ, գիտնականներ, ամենակարևորը՝ կունենա ընդհանուր բարձր կրթական մակարդակ։

- Վերացվում է տարկետման իրավունքը, զուգահեռ կրճատվել են կրթության ոլորտին տրամադրվող գումարները: Ստացվում է՝ այս կամ այն խնդիրը կրթության հաշվի՞ն է կարգավորվում:

-  Այսօր կրթության ոլորտն այնպիսին է, որ ասել, թե օրենքը փոխենք, վիճակը կվատանա կամ հակառակը՝ կլավանա, իրականում, ճիշտ չէ, որովհետև կրթության խնդիրներն այնքան շատ են, որ տարկետումից զրկելու որոշումը ո՛չ կփրկի, ո՛չ կկործանի: Միևնույն ժամանակ, անշուշտ, օրենքը որոշակի ազդեցություն կունենա, հիմնականում հարվածի տակ կդրվի տղաների  կրթությունը: Այսօր բուհերում մենք 700 պետպատվերով տեղ ունենք,  ու մոտ 3000 -4000 տղա  ամեն տարի պարապում է այդ տեղերին հավակնելու համար: Իհարկե, մոտ 700 են անցնում, բայց ամեն դեպքում մոտիվացիա էր:  Տեսակետը, որ սովորողը միշտ կսովորի, պարապողը միշտ կպարապի, հասկանալի է, բայց մոտեցումը, որ ոլորտն ամբողջությամբ թողնես մոտիվացիայի վրա, մեզ առաջ տանել չի  կարող: Ցանկացած երկիր էլ տալիս է որոշակի արտաքին մոտիվացիաներ, եթե թողնենք միայն ներքին մոտիվացիայի վրա, ապա մեր աշակերտների միայն 10 տոկոսը կսովորի: Սա լա՞վ է՝ ոչ, շատ վատ է, 21-րդ դարում սա անթույլատրելի է: Իմ տեսակետն այն է, որ հիմա մեր կրթության համակարգն այնքան ծանր վիճակում է,  որ այս մի որոշումով չեն կարող ասել, թե փլուզում կլինի, բայց ազդեցություն կունենա:

- Օրենքի ընդդիմախոսներն ասում են, որ կրթության ընդհատումը բացասական հետևանք կունենա, իսկ իշխանության հակափաստարկն այն է, որ կրթության շարունակականությունը կարող է լինել նաև ԶՈւ-ում, քանի որ համապատասխան ստորաբաժանումներ կստեղծվեն:

-  Լավ է, որ  հարցին նաև այս կողմից ենք նայում: Մենք փոփոխություն ենք անում օրենքում, իսկ ես ուզում եմ լավ մտածել և  հույս եմ ունենում, թե ավելի լավ վիճակ է լինելու: Սա հնարավոր է, բայց այս դեպքում մեր բանակը պետք է բավականին լուրջ  պատասխանատվությունն ստանձի: Օրինակ՝ ուսանողները, որոնք գնացին բանակ, ունենալու են տարբեր շնորհներ, տաղանդ և այլն, արդյո՞ք մեր բանակը կարողանալու է շնորհներն ու տաղանդը խելամիտ ձևով օգտագործել: Այսինքն, եթե կարողանան երեխաների տաղանդը խելամիտ օգտագործել, գտնել այն ձևը, որտեղ անձն իրեն ավելի լավ կդրսևորի, ապա այս օրենքը շատ լավ հնարավորություն կտա: Առայժմ ես այս ուղղությամբ արմատական տեղաշարժ չեմ տեսնում: Ինչ վերաբերում է անընդհատությանն ասեմ, որ ընդհանրապես կյանքի կանոն կա, որ երբ  անձը գործ է անում, ինքը պետք է կենտրոնանա:   Օրինակ, եթե ես ուզում եմ դառնալ գիտնական, ֆուտբոլիստ կամ արվեստագետ, պետք է կենտրոնանամ գործ վրա: Ինչ-որ իմաստով ընդհատելը խանգարելու է, սա ակնհայտ է: Միջազգային շուկայի հետ, եթե համեմատենք, ապա ստացվում է, որ տվյալ մասնագետն արտերկրում անընդհատ կրթություն կստանա, իսկ ՀՀ-ում ստիպված կլինեն ընդհատել: Արդյունքում չի բացառվում, որ արտերկրի մասնագետներին մեր մասնագետները շատ զիջեն: Սակայն, եթե օրենքը խելացի ու արդար ձևով օգտագործվի, ապա օրենքը կարող է բերել զարգացման:

-Իսրայելում տարկետման իրավունք չկա, ավելին՝ ծառայում են նույնիսկ աղջիկները, բայց առաջատար պետություն է բժշկության, ռազմարդյունաբերության և այլ ոլորտներում: Ինչո՞ւ այնտեղ կարող են կրթությունն ընդհատել, բայց լավ մասնագետ լինել, իսկ մեզ մոտ՝ ոչ:

- Ես չեմ ասում չի ստացվի, ես ասում եմ՝ հարց է, թե ինչպես կստացվի, քանի որ, եթե փոփոխությունը լավ արվի, ապա այլ պատկեր կլինի: Բայց, եթե երկրում կոռուպցիոն համակարգը շարունակում է գործել, այս  օրենքի ընդունումից հետո կոռուպցիոն համակարգը դադարելո՞ւ է գործել, ես չեմ հավատում: Հիմա տաղանդավոր լինելը դառնում է  բավականին սուբյեկտիվ,  ինչպե՞ս ենք որոշում: Եթե հոդված գրելն է, ապա մարդիկ կարող են ապահովել նաև հոդված գրելը: Իսրայելը շատ խելացի տարբերակներ է գտել, եթե մենք էլ կարողանանք գտնել, ապա լավ կլինի: Ես գիտեմ նոբելյան մրցանակակիր, որը ծառայել է Իսրայելի բանակում, բայց ինքը հոգեբանական հետազոտություններ է արել բանակում: Եթե մենք էլ կարողանանք մարդկանց նախընտրությունները ճիշտ կառավարել, ապա այստեղ էլ լավ կլինի: Հարց է՝ կկարողանա՞նք գտել տաղանդավորներին հատկապես ոչ հարուստ ընտանիքներից, քանի որ հիմա ՀՀ-ում այնպիսի իրավիճակ է, որ խելացիների ճնշող մեծամասնությունն ապահովված ընտանիքներից է: Հիմա ՀՀ-ում խելացիությունն ու  հարստությունը նույնացվում է, իսկ դա շատ վատ է, քանի որ նշանակում է, որ երկիրը հնարավորություն չի տալիս անապահով խավին զարգանալու, դրսևորվելու: Եթե վաղը ստացվի, որ բոլոր տաղանդավորներն ապահով ընտանիքներից են, չզարմանաք:

- Օրենքի կողմնակիցները հայտարարում են, որ  հավասար  սկզբունք  են ցանկանում ստեղծել, ինչն ավելի արդար է:

- Խոսում են արդարության մասին, իսկ երբ այս տեսանկյունից ենք նայում, ապա այլ պատկեր էլ ենք տեսնում: Ասվում է, որ այն ուսանողները, ովքեր արտասահմանյան հանդեսում կտպագրվեն, միջազգային կոնֆերանսների մասնակից կլինեն, ապա ծառայությունը կարող են անցկացնել իրենց մասնագիտական ուղղության համաձայն: Կարդացի նաև, որ «Պատիվ ունեմ» ծրագրին մասնակից լինելու համար հարկավոր է մաթեմատիկային և ֆիզիկայի քննություն: Հիմա այլ պատկերի նայենք. ՀՀ-ի բարձր լեռնային գյուղերում, ըստ ԳԹԿ-ի,  անգլերենի միջին մակարդակը 3-ն  է՝ 10 բալանոց համակարգով, այսինքն՝ անբավարար: Եթե նման պատկեր է, ապա այս երեխաներն ինչպե՞ս են կարողանալու հոդված գրել անգլերենով: Մենք կրթության ոլորտում անհավասարություն ենք ստեղծել, ինչը բերելու է նրան, որ ովքեր գնում են էլիտար դպրոցներ իրենք հնարավորություն են ստանալու տարկետում ստանալ: Եթե ուզում ենք արդարություն, ապա պետք է սկսենք նրանից, որ երկրում արդար կրթություն տան, որ գյուղի երեխան էլ, որը պակաս տաղանդավոր չէ, ինքն էլ  հնարավորություն ունենա բակալավրիատում սովորելու ընթացքում միջազգային ժուռնալում հոդված գրի: Եթե ինքը լավ ֆիզիկա գիտի, բայց անգլերենը բավարար չէ, ինչպես միջազգային ամսագրում տպագրվի:

- 1 2- ամյա պարտադիր կրթության պայմաններում, երբ անձը դպրոցն ավարտում է 18 տարեկանում, ինչպե՞ս կարողանա մինչև 18 տարեկան հասնելը կրթության, գիտության բնագավառում բացառիկ հաջողություններ ունենալ, որ հասկանան` անձը պոտենցիալ գիտնական է: ՀՀ-ն նման միջազգային օլիմպիադաների մասնակցելու հնարավորություն ունի՞:

-  Այո՛, նման օլիմպիադաներ կան, ամեն տարի ՀՀ-ից մոտ 10-15 երեխա շահում է օլիմպիադաներում՝ մաթեմատիկա, ֆիզիկա, ինֆորմատիկա, կենսաբանություն և այլ առարկաներից, որոնցից 5-6-ը 12-րդ դասարանցի են: Ենթադրվում է, որ այս երեխաներին հնարավորություն է տրվելու այլ կերպ ծառայելու, օրինակ՝ ռազմարդյունաբերական համալիրում: Բայց այստեղ էլ  խնդիրներ կան, քանի որ չի բացառվում, որ երեխան այնպիսի թեմաներ ընտրի, որ ռազմարդյունաբերության հետ կապված չէ: Ինձ մտահոգում է այն, որ մենք փորձում  ենք կրթությունը, գիտությունը նեղացնել, ինչպես միջնադարում էր, երբ փորձեցին գիտությունը դարձնել աստվածաբանության աղախինը: Հիմա էլ ՀՀ-ում փորձ է արվում կրթությունն ու գիտությունը դարձնել ռազմական ոլորտի աղախինը: Կրթություն ու գիտությունը չեն սիրում, որ սահմանափակում է լինում, որ ստիպում են ծառայել սպեցիֆիկ նպատակների: Անվտանգություն բառը պետք է  ավելի լայն իմաստով  հասկանալ, քանի որ անվտանգություն չի նշանակում ունենալ միայն հզոր ռազմական երկիր, անվտանգություն նշանակում է  ունենալ բազմազան երկիր, այսինքն՝ երկիր, որն ունի լավ մարզիկներ, գիտնականներ, ամենակարևորը՝ կունենա ընդհանուր բարձր  կրթական մակարդակ: Մենք հիմա շատ վտանգավոր վիճակում ենք, քանի որ մեր երկիրն աղքատ է, իսկ անվտանգության ամենամեծ հարվածն աղքատությունն է:

-  Հաշվի առնելով մարզերի դպրոցների վիճակը, որ առարկաներ կա նույն  ուսուցիչն է դասավանդում և այլն, ստացվո՞ւմ  է, որ միայն քաղաքի  երեխաները կարող են լիարժեք սովորել, իսկ մյուսները պետք է ծառայեն:

- Իմ մտահոգությունը  հենց դա է, քանի որ մենք հիմա փոխում ենք ու ԿԳՆ-ի համալսարանների ձեռքից վերցնում ենք ակադեմիական տարկետումը, ասում ենք տվեք որովհետև լավ չեք արել՝ անարդար չի եղել, կոռուպցիա է եղել և այլն: Տարկետման իրավունքը վերցնում են ու տալիս ՊՆ-ին: Եթե ապակոդավորեմ այս որոշումը, ապա այն է, որ ակադեմիական տարկետումը վստահություն չի ներշնչում, անվստահություն չկա ու արդար չէ: Իսկ իրենց բերած օրենքը հավասարություն է ստեղծում՝ ոչ: