Артыыс дьоллоох-соргулаах улахан олоҕун олорон ааста

Быйылгы элбэх хаар үллүктээх сааспыт муус устар 2 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа Дмитрий Михайлов Орто дойду олоҕуттан барбыта түөрт уон хонугун туолбута. Кини олоҕо — айар сарыаллаах аартыктардаах, кустук өҥүнэн киэргэйэр албаннаах айаннаах, күннээх-күөнэхтээх дойдулардаах, тахсар-дабайар очуостардаах, идэтигэр бэриниилээх артыыс киһи талаанынан, тапталынан дьонугар-сэргэтигэр анаабыт олоҕо. Дмитрий Михайлов Саха театрын сценатыгар аан бастаан тахсыаҕыттан көрөөччү болҕомтотун, кутун-сүрүн тарпыт, кини биһирэбилигэр сиэдэрэйдик бигэммит артыыһынан буолбута.

Дмитрий Дмитрьевич Михайлов Сунтаар оройуонун Сунтаар сэлиэнньэтигэр 1958 сыл ыам ыйын 14 күнүгэр биэс оҕолоох ыалга бастакы оҕонон күн сирин көрбүтэ. Бастакы кылаастан бииргэ үөрэммиттэрэ кэпсииллэринэн, Митя оҕо эрдэҕиттэн туохха барытыгар дьоҕурдааҕа, көхтөөҕө. Ол курдук үөрэххэ-үлэҕэ ситиһиилээҕэ, кылаас олоҕор актыыбынайа. Кыра сааһыттан хайдах эрэ ис-иһиттэн иитиллэн тахсар култууралааҕа. Төһө да мэник-тэник, сытыы-хотуу буоллар хаһан да охсуспата, ол оннугар доҕордоһууну үрдүктүк сыаналыы үөрэммит. Үөрэххэ-билиигэ ураты тардыһыылааҕа. Сатаан ааҕар буолуоҕуттан олорор дьиэтин аттынааҕы библиотекаттан кинигэ уларсан ааҕар идэтэ улаатарын кытта тэҥҥэ улаатыһан, биир доҕорунаан саҥа кинигэлэри сонордоһон, уочараттаһан туран ааҕаллара.

Аҕалара Дмитрий Васильевич олохтон эрдэ баран аҕыс сааһыттан ийэтигэр бастыҥ көмөлөһөөччү этэ. Ийэтин Мария Иннокентьевнаны олус истиҥник таптыыра. Дьиэ ис-тас үлэтин улахан киһилии толороро, оттон сайынын хамнастаах үлэҕэ үлэлиирэ. Арыый борбуйун уйаат, бырааттарын батыһыннартаан, баржа таһаҕаһын таһыытыгар куруусчуттууллара. Бырааттарыгар, балтыгар Ларисаҕа куруук көмө буолара, кыһамньылаахтык  көрөрө-истэрэ.

Оскуоланы бүтэрдэҕинэ быраас үөрэҕэр үөрэниэхтээх Дмитрий эмийскэ артыыс үөрэҕэр туох да харгыһа суох тургутуулары ааһан киирбитэ. Ол, билигин санаатахха, дьылҕата тосхойбут соргулаах анала эбит. Арылыччы көрбүт харахтаах, кэрэ сэбэрэлээх, гитараҕа оонньуур, кыраһыабай куолаһынан  ыллыыр, эмиэ да үҥкүүһүт уол артыыс үөрэҕэр киирэн талаана толору арыллыбыта. 1985 сыллаахха М.С.Щепкин аатынан Россия академическай Малай тыйаатырын иһинэн Үрдүкү тыйаатыр училищетын ситиһиилээхтик бүтэрэн, драматическай тыйаатыр уонна киинэ артыыһын идэтин ылан, П.А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырыгар үлэтин саҕалаабыта.

Дмитрий Михайлов «щепкиннэр» талааннаах кэккэлэрин төрдүс көлүөнэтин артыыһа. Үөрэҕин бүтэрэригэр артыыска герой-любовник ампуа иҥэриллибитэ. Артыыс талаана бу амплуаттан киэҥ буолан тахсыбыта.  Тыйаатырга түөрт уон сыл эҥкилэ суох бэриниилээхтик үлэлээн Дмитрий Михайлов сүүс аҕыс уончаттан тахса араас майгылаах оруоллары айбыта, оонньообута. Артыыска героическай уонна остуоруйа алыптаах, комическай уонна фарсовай, драматическай уонна трагическай оруоллар бары бас бэринэллэрэ. Дьүһүннүүн-таһаалыын кырасыабайа, айылҕаттан бэриллибит талаана, аптаах кэриэтэ сырдык сыдьаайа, уоттаах-төлөннөөх хараҕа уонна артыыс маастарыстыбата көрөөччү болҕомтотун тардара. Үчүгэй куолаһа, ыллыыр дьоҕура, аһаҕас элэккэй майгыта, дьоҥҥо-сэргэҕэ таптала ураты бэлиэ буолан артыыһы киэргэтэллэрэ.

Саха тыйаатырыгар Суорун Омоллоон «Көҥүл итии күнэ» испэктээкилигэр  бастакы Тони оруола артыыска ситиһиилээх, айхаллаах айар олоҕун суолун арыйбыта. Тони оруолун иһин эдэр артыыс Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Дебют года» бириэмийэнэн бэлиэтэммитэ уонна Саха комсомолун обкомун наҕараадатын ылбыта. Онтон ыла кини талааныгар сүгүрүйээччилэр ахсааннара сылын аайы үүнэн-үрдээн испитэ. Дмитрий Михайловы көрөөччүлэр мэлдьи чаҕылхай оруолларынан билэллэрэ — артыыс кырдьыктаах ситиһиитэ. Эдэр сааһыгар артыыһы Эндо-сан курдук өрө көтөҕүллүүлээх романтигынан, онтон орто сааһыгар Силээхтэ Сэмэн уонна Маурисио курдук умсугутуулаах авантюриһынан ааҕаллара. Бу буоллаҕа – артыыс сүдү талаана! Билигин Дмитрий Михайлов биһиги санаабытыгар-дууһабытыгар мэлдьитин айбыт умнуллубат уобарастарынан хааллаҕа. Ыраас дууһалаах Тони, «Олох дьэбэрэтин» кырыктаах Баһылайа, былаас иһин кэрээниттэн тахсар Хоронуол тойон, олох тэтимнээх долгуннарыттан чаҕыйбат Штольц, аҕа баһылык Капулетти, айыылаах-харалаах Баачыка, ыпсаҕай кэпсэтиилээх Кочкарев, онтон да атын чаҕылхай оруоллара артыыһы көрөөччүлэргэ саната туруохтара.

Дмитрий Михайлов интеллектуальнай оруоллары эмиэ кыайа тутан сүрдээх истиҥник оонньуура. Ол курдук Серебряков («Кэрэ көмүскэлэ»), Румер профессор («Учуутал») оруолларын кыраҕытык толорбута. Элбэхтик сэрииһит, хорсун быһыылаах уонна быһаарыныылаах туттуулаах буойун оруолларын ооньообута. Кэнники кэмҥэ артыыс дьоҕура, талаана Савлук («Бүгүн, эбэтэр хаһан да»), суруйааччы В.Протодьяконов-Кулантай («Тэпсиллибэт үтүө аат»), Сталин («Максим», «Өрөспүүбүлүкэ») курдук историческай оруоллары итэҕэтиилээхтик оонньууругар төрүөт буолбуттара. Айар күүһүн режиссураҕа эмиэ холоммута. Иккис режиссер быһыытынан  Василий Фоминныын Л.Толстой «Хара дьай күүһэ», Руслан Тараховскайдыын Н.Короленко «Макаар түүлэ» испэктээкиллэрин туруорбута. Онтон 2015 сыллаахха Н.Неустроев «Тиэтэйбитин» дьон-сэргэ кэрэхсиир  испэктээкилэ гынан туруорбута күн бүгүнүгэр диэри оонньоно, гастролларга айанныы сылдьар. Саха театрыгар Дмитрий Михайлов бүтэһик оруолунан В. Далан “Тулаайах оҕо” испэктээкилигэр Ньырбакааны ииппит Мохсохо диэн саха кырдьаҕаһын оруола буолбута.

Дмитрий Михайлов кыттыылаах «Илиир хоруол» испэктээкил 1999 с. Арассыыйа Судаарыстыбаннай бириэмийэтин ылбыта, оттон 2005 с. «Макбет» испэктээкил «Көмүс мааска» бэстибээл кириитиктэрин анал бириэмийэтин ылбыта.

90-с сыллардаахха тыйаатырга ситиһиилээх үлэтэ уонна айылҕаттан бэриллибит дьоҕура артыыһы киинэҕэ аҕалбыта. Дмитрий Михайлов саха киинэтин саҕалааччы бастакы артыыстарыттан биирдэстэрэ. Ол курдук кини Алексей Романов «Мааппа» диэн саха бастакы уус-уран киинэтигэр ситиһиилээхтик оонньообута. Онон кини аата үйэлэр тухары “Мааппа” киинэни кытта саха норуотугар номох буолан сылдьыаҕа. Араас кэмҥэ оонньообут «Тайвань арыы», «Ыра санаам утаҕа», «Бриллиантовый теленок», «Заяц», «Муха», «Экспедиция», «Иччи» уо.д.а. уус-уран киинэлэринэн Дмитрий Михайлов Саха сирин көрөөччүлэригэр биир талааннаах киинэ артыыһын быһыытынан киэҥник биллибитэ. Маны сэргэ “Саха” НК-ИК аатырбыт «Ыаллыылар» сериалыгар уонна кэнники алта сериалга ситиһиилээхтик уһуллубута. «Сүлүһүннээх таптал» диэн 16 сериялаах мистическэй драма көрөөччүлэр интэриэстэрин улаханнык тарпыта. Оттон сериаллары устар киинэ бөлөҕө, режиссердар артыыс үлэтин үрдүктүк сыаналыыллар. Дмитрий Михайлов киһи быһыытынан сылаас сымнаҕас майгытын, артыыс тэрээһиннээх, таһаарыылаах үлэтин, маастарыстыбатын сөҕө-махтайа, махтана кэпсииллэр.

Дмитрий Михайлов тапталлаах Сахатын театрыгар уонтан тахса сыл профком бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ, онтон сүүрбэччэ сыл гастрольнай биригээдэ солбуллубат салайааччыта этэ. Төрдүс устуудьуйалар тэрийэн ыытар шоу-программаларыгар  гитаратын туппутунан көхтөөхтүк кыттара. Телевидение, араадьыйа биэриилэригэр үгүстүк ыҥырыллан ыалдьыттыыра. Көрөөччү тапталын ылбыт артыыһы рекламнай үлэҕэ элбэхтик ыҥыраллара. Киин куорат уулуссаларын Дмитрий Михайлов мэтириэттээх рекламнай щиттэр элбэхтик киэргэппиттэрэ. Дмитрий талаана сценанан уонна киинэнэн муҥурдаммата. Дьоҕура, дьарыга элбэх этэ. Кини саха сиэринэн айылҕаны кытта алтыһарын сөбүлүүрэ. Бултуура, балыктыыра, сир астыыра. Сайынын дьиэ тутар биригээдэҕэ үлэлиирэ, болуотунньуктуура. Ити сылдьан араас кэпсээннэри, сэһэннэри, хоһооннору суруйар идэлээҕэ. Кыра эрдэҕиттэн саахыматчыт, дуобаччыт буолан профсоюз иһинэн ыытыллар күрэхтэргэ театрын чиэһин үгүстүк көмүскээбитэ. Үөлээннээхтэрин, табаарыстарын ортотугар бэһиэлэй доҕор, бэртээхэй кэпсээнньит, көрдөөх-көхтөөх, юмор, дьээбэ аргыстаах буолара. Хас биирдии киһиэхэ ис сүрэҕиттэн убаастабыллаах сыһыаннааҕа.

Олунньу 26 күнүгэр Саха театрыгар тапталлаах артыыстарын тиһэх суолугар атаараары үгүс көрөөччүлэр мустубуттара. Үгүстэр Дмитрий Михайлов кэнники кэмҥэ ыалдьыбытын билбэт буолан соһуйбуттара. “Хаарыан артыыспыт, эрдэ барда”, — диэн улахан хомолтолорун биллэрбиттэрэ. Артыыс сырдык аатын кэриэстээн бииргэ үлэлээбит үөлээннээхтэрэ, аймах-билэ дьоно, үгүс сүгүрүйээччилэрэ санааларын эппиттэрэ, сорохтор хоһоон суруйан аҕалбыттара. Кырыыстаах куһаҕан ыарыы ылбатаҕа буоллар, Дмитрий Михайлов тапталлаах көрөөччүлэригэр анаан айыаҕа да, оонньуоҕа да үтүмэн буолуо этэ, ол курдук кини дэгиттэр артыыс этэ.

Дмитрий Михайлов Саха театрын кытта Россия, Азия, Европа, Америка дойдуларынан албан ааттаах айаннарга, араас бэстибээллэргэ, өрөгөйдөөх гастролларга кыттыбыт, ситиһиилээх, үрдүк таһымнаах артыыс дьоллоох-соргулаах улахан олоҕун олорон ааста. Кини Орто дойдутун суола кэрэ кэпсээнинэн, сиэдэрэй сибэккилэринэн киэргэйэр. Артыыс Дмитрий Михайлов Саха театрын Аан дойду таһымыгар таһаарсыбыт көлүөнэттэн биир чаҕылхай сулустара буолан кэлэр кэмнэргэ сырдыгынан сыдьаайа туруо. Кини аатын тыйаатыр ускуустубатын дьоно, уолаттара Дмитрий, Айсен, махталлаах көрөөччүлэрэ үйэлэргэ ааттата туруохтара.

Артыыс Дмитрий Михайлов кэриэһигэр

Билигин эн суоххун

Киһи итэҕэйбэт…

Күн бэҕэһээ баарыҥ —

Киһи үйэтэ кылгаһын.

Аны үөрбүтүнэн

Хоскор киирбэккин,

Эн саҥаҥ сыанаттан

Доргуйан иһиллибэт.

Эн кэрэ мөссүөнүҥ,

Киһилии сыһыаныҥ

Сүрэххэ, санааҕа

Иҥэн-сөҥөн хааллаҕа.

Хам-хаадьаа да буоллар

Сырдык ыраас дууһаҥ

Сиккиэр тыал буолан

Кэлэн ааһаара дуу…

Ким эрэ ону истиэ

Этинэн-хаанынан,

Истиэ, билиэ эйиигин,

Эн кэлэн барбыккын.

Олох диэн уустук —

Дьылҕа хаан ыйааҕын

Хайыыр да кыах суох…

Быдан дьылларга

Быраһаай, Дима…

СӨ үтүөлээх артыыһа Михаил Апросимов

Ытыс тыаһынан…

Ытыс тыаһынан арыаллаан

Иккис дьиэҥ-театрыҥ сыанатыттан,

Дьонуҥ, таптыыр көрөөччүлэриҥ

Бүтэһик айаҥҥар атаардылар..

Миитээ.. Дима.. Миитэрэй,

Быдан дьылларга быраһаай…

Билэр-билбэт дьонноруҥ —

Бары харахтара ууланна.

Билсибэтэх да үгүс дьонуҥ

Бэркэ билэрдии саныыллар,

«Хаарыан артыыс бардаҕа,

Арыычча эрдэлээн,»- дэһэллэр.

Айбытыҥ хатаҕалаан бэрсибитэ

Баара дии дьоҕур барыта,

Ытыы да олорон ыллыыр

Артыыс дьылҕатын талбытыҥ.

«Буор кут» эмчитэ буолар

Ыра санааҕын хам баттаан,

Айыыҥ дьонун «салгын кутун»

Харааннаспытыҥ, кыаҕыҥ баарынан.

Үөрүү-көтүү хараҕын уутун

Үгүс дьоҥҥо бэлэхтиир

Артыыс алыптаах олоҕунан

Аатыҥ ааттана туруохтун.

Вячеслав Сэмэнэп,

Бүлүү. Тыымпы.

Сообщение Артыыс дьоллоох-соргулаах улахан олоҕун олорон ааста появились сначала на SAKHALIFE.RU - Новости Якутии и мира.