هلاکت «زهران علوش» و تاثیر آن بر تغییر معادلات سوریه

هلاکت «زهران علوش»، فرمانده گروه تروریستی «جیش الاسلام» تحول بزرگی را در آستانه مذاکرات صلح سوریه به وجود آورده، آن هم در حالی که قرار است حکومت سوریه و گروه‌های مخالف اواخر ژانویه (بهمن) در ژنو گردهم آیند و به مذاکره با یکدیگر بپردازد.
به گزارش روزنامه العرب، چاپ لندن، تحلیلگران بر این اعتقادند که ترور علوش می‌تواند تاثیرات بسیاری بر مخالفان سوری و کسانی که برای مذاکرات صلح سوریه تلاش می‌کنند، بگذارد، به ویژه که علوش شبکه گسترده‌ای از روابط قوی در داخل و خارج از سوریه داشت و از چهره خشنی برخوردار بود تا آن جا که بسیاری او را طرفی قدرتمند می‌شمردند.
یک تحلیلگر سیاسی در پیامی در صفحه تویتر خود نوشت: «کشته شدن علوش، خسارتی بزرگ برای مخالفان سوریه که پنج سال است درگیر منازعات درونی هستند، محسوب می‌شود.»
کریم بیطار، پژوهشگر در مرکز مطالعات بین‌المللی و استراتژیک در پاریس نیز در این باره می‌گوید: «با توجه به نگاه سلطه جویانه علوش و اعمال قدرتی که داشت، جیش الاسلام نیاز به فردی دارد که بتواند نبود او را جبران کند. مخالفان برای این که بتوانند به حیات خود ادامه دهند باید چهره‌ای واقعا در حد و اندازه او بیابند.»
جیش الاسلام و زهران علوش مورد حمایت عربستان سعودی هستند و ترور علوش ضربه‌ای سخت به منافع عربستان در سوریه نیز وارد کرده است. «ران لوند»، نویسنده وب سایت مرکز کارنگی انداومنت که ویژه بحران سوریه است، در این باره می‌گوید: «علوش نقشی استثنائی در یکپارچه کردن جریان مخالف سوری داشت. با کشته شدن او این نقش از میان رفت.»
وی در ادامه می‌افزاید: «مذاکرات نیاز به مشارکت طرف‌های تندرویی مثل زهران علوش دارد تا بتواند جامعیت بیابد. مرگ او می‌تواند تاثیر مستقیم بر فرایند صلح بگذارد، چرا که باعث تضعیف جیش الاسلام خواهد شد و آن را متزلزل خواهد کرد.»
در عین حال ناظران می‌گویند هدف از کشتن زهران تسهیل کار برای مخالفان برای ورود به مرحله صلح است تا دیگر نیازی به شعارهای دهان پرکن و بزرگ نباشد. بسیاری می‌گویند بزرگ نمایی در شعارها و تلاش برای عملی کردن آنها حامیان خارجی جیش الاسلام را خشمگین کرد و حتی موجب خشم برخی از رهبران جیش الاسلام نیز شد تا آن جا که برخی از آنها در نوامبر گذشته خواستار کناره‌گیری زهران و واگذاری ریاست ستاد ارتش جیش الاسلام شده بودند.
با توجه به این که علوش خود شخصا در درگیری‌های مهم مشارکت می‌کرد و به طور مستقیم جنگ‌ها را اداره می‌کرد، انتظار می‌رفت در یکی از نبردها کشته شود برای همین بسیاری از رهبران جیش الاسلام تلاش می‌کردند به سمت معاونت او منصوب شوند تا به محض این که او کشته شود یا کناره‌گیری کند جای او را بگیرند. این مساله اتفاقا دقیقا در نبرد اخیری که علوش در آن کشته شد اتفاق افتاد. ساعاتی بعد از مرگ علوش مسئولان شبکه جیش الاسلام «ابو همام البویضانی» 40 ساله را به جای او منصوب کردند. آن طور که «رامی عبدالرحمن»، مدیر دیده بان حقوق بشر سوریه می‌گوید او بر آمده از خانوده‌ای نزدیک به جماعت اخوان المسلمین از شهر دوما در غوطه شرقی است.
پیش از این علوش مورد هدف گروه‌های وابسته به اخوان المسلمین بود. گروه‌هایی که بسیاری از آنها اخیرا به جیش الاسلام پیوسته بودند اما از آن جا که جیش الاسلام از تفکر و ایدئولوژی دینی به جای ایدئولوژی اخوانی استفاده می‌کند این مساله سبب شده بود تا ایدئولوژی اخوان به شدت تضعیف شود و حتی حضور سیاسی و ایدئولوژیکش در اطراف دمشق کاهش یابد. جیش الاسلام همین شیوه را در مواجهه با جبهه النصره نیز به کار برد و مانع از ظهور آن در مناطقی که جنگ‌های مذهبی در آنها در جریان است، شد. به این ترتیب جیش الاسلام توانسته بود جلوی نفوذ بسیاری از گروه‌های تندرو را بگیرد.