Oğuz Atay'ın 12 fotoğrafı ilk kez yayınlandı
Edebiyat dergisi Sözcükler, yeni yılı iki sürprizle karşıladı. Dergi, Nâzım Hikmet'in 1950'de yazdığı ama daha sonra kaybolan ve Türkçesi basılamayan “Nâzım'ın Oğlu Memed'in Fransa'ya Mektubudur” şiirini hem Fransızca hem de Rusça aslından çevirilerini yayımladı. İkinci sürpriz ise Türkçe romanın köşe taşlarından Oğuz Atay'ın ilk kez yayınlanan 14 fotoğrafı... Fakat, 14 fotoğraftan ikisini Zaman gazetesi tam 28 yıl önce yayınlamıştı.
Nâzım Hikmet ve Oğuz Atay… Biri Türkçe şiirin en büyük şairlerinden, diğeri romanımızın köşe taşlarından kabul ediliyor. İki aylık edebiyat dergisi Sözcükler, Ocak-Şubat 2016 sayısında Nazım Hikmet'in bir şiirini iki farklı çevirisiyle sundu. “Nâzım'ın Oğlu Memed'in Fransa'ya Mektubudur, şairin 1950 yılında Fransa'daki seçimler üzerine yazdığı bir şiir. Ortadan kaybolduğu için Türkçe basılamayan ve Nâzım Hikmet'in hiçbir kitabında yer almayan şiiri, hem Fransızca hem Rusça çevirisiyle ilk kez yayımlandı. Şiirin Rusça ve Fransızca çevirilerini birlikte yayımlayan dergi, çeviri-dil arasındaki ilişkiyi de görmeye olanak sağlıyor. Sinan Fişek'in Fransızcadan çevirdiği şiirde, Nâzım son dizelerinde “İyi niyetli Fransızlar,/ barıştan ve umuttan yana insanlara oy verin/ ki bizler yaşayalım ve yaşasın Fransa.” diyor. Çevirmen Melih Gümüş, “Fransızca ve Rusça çeviriler karşılaştırıldığında, şiirin anlamını değiştirmeyen bazı farklar bulunmaktadır.” diyor.
Dergide ayrıca Nâzım'ın 1951 yılında Moskova'da ziyaret ettiği Mayakovski Müzesi'nin ziyaretinde müze defterine yazdığı anı yazısına da yer verildi. Nâzım, Mayakovski'yi “Büyük dost, büyük şair, büyük insan, Mayakofski ağabey” sözleriyle selamlıyor.
‘NAİF, ALÇAKGÖNÜLLÜ VE HÜZÜNLÜ'
Oğuz Atay'ın arkadaşı Çetin Yalçın'ın arşivinden büyük romancının on iki fotoğrafı da dergide ilk kez okurlarının karşısına çıktı. Aslında dergi, 14 fotoğrafı ilk kez yayınladığını duyurdu ama derginin birini kapağına da taşıdığı iki fotoğrafı Zaman gazetesi 1987 yılında yayınlanmıştı.
Yazarın farklı zamanlarda çekilen fotoğrafları, onun hüznünü, dalgınlığını yansıtıyor. Fotoğrafları çeken Çetin Yalçın, arkadaşı için, “Birlikte olduğumuz sınırlı zaman dilimleri içinde gözlemlediğim Oğuz Atay; naif, alçakgönüllü, kendini çok fazla anlatmayan ve hüzünlü bir insandı.” yorumunu yapıyor. Dergide, fotoğrafların yanı sıra Cevat Çapan'ın “Oğuz Atay'ı Tanımak” başlıklı yazısı yer alıyor. Atay'ı yakından tanıyan, onunla arkadaş olan Çapan, yazarın “okunduğunu görememenin hüznünü yaşadığı” Tutunamayanlar'ın yayımlanma serüvenini ve daha pek çok anekdot aktarıyor. Tutunamayanlar'ın yayımlanma sürecinde Atay'ın yaşadığı zorluklar, bir yayıncının “Arkadaşınız ruh hastası mı?” sorusu dahil pek çok anısını aktarıyor.
Soldan Sağa Çetin Yalçın, Konur Ertop, Mete Demirtürk, Demir Özlü, Barlas Özarıkçı, Oğuz Atay, Serpil...
NAZIM HİKMET'İN KAYIP ŞİİRİ
Nazım'ın Oğlu Memed'in Fransa'ya Mektubudur
İyi niyetli Fransızlar,
ben üç aylık bir bebeğim
mavi gözlü bir oğlan çocuğu,
henüz yürümeyi beceremiyorum
hatta emziğimi tutmayı bile,
ama öğrendim gülümsemesini
kuru kundağa, güneşli aydınlığa
ve anne sütünün kokusuna.
yaşamayı seviyorum,
hayatı sevmek uzun sürmüyor ve kolay.
İyi niyetli Fransızlar,
şehirlerinizden uzakta doğdum
ama bana yakın
kahraman bilgelerin yattığı topraklarınız:
bıçaklanan Marat
kurşuna dizilen Peri...
Onlar
Ömürlerini verdi, ölüm yok olsun diye
Yaşamak önemli şey, gerekli şey yaşamak
Hayatı sevmek uzun sürmüyor ve kolay.
İyi niyetli Fransızlar,
henüz öğrenmedim ana dilimi,
lakin vakti geldiğinde öğreneceğim dilinizi de
sizin bana anlatabilsinler diye
Diderot, Balzac, Picasso, Eluard,
Barbusse, Zola, Daumier ve Aragon,
Flaubert, Juliot-Curie, Pasteur ve Renoir.
Onlar anlatacak bana şanlı zaferlerinizi,
şehirlerinizi, köylerinizi, sevdalarınızı,
nehirlerinizi, ağaçlarınızı sizin,
eserlerinizin mükemmelliğini,
düşüncelerinizin gücünü,
ve günlerinizi
geçmiş ve gelecek olan…
İyi niyetli Fransızlar,
Barıştan yana olanlarla birlikte olun
Fransa yaşasın diye,
biz yaşayalım diye.
Memed, Nâzım Hikmet'in Oğlu. 1951, Rusçadan çeviren: Melih Güneş