Интернетда машҳур “скуф” меми: сўз ортидаги ҳақиқат...
Сўнгги икки йил ичида интернет маконида янги атама — “скуф” сўзи тез суръатларда оммалашиб, виртуал муҳитдан чиқиб кундалик мулоқотга ҳам кириб келди. Илгари тор доирадаги форумлар ва мемлар ичида ишлатилган бу ибора ҳозирда ижтимоий тармоқлар, сарлавҳалар, рилслар ва ҳатто “йил сўзлари” муҳокамаларида ҳам тез-тез учрай бошлади. Айрим фойдаланувчилар бу сўз орқали танишларини ҳазиломуз тарзда таърифласа, бошқалар уни актёрлар, блогерлар ёки жамоатчилик фикрида “мағлубиятга учраган” деб баҳоланган эркакларга нисбатан қўллайди.
Бироқ барча шов-шувни четга суриб қаралса, “скуф” илмий ёки нейтрал атама эмас. Бу — маълум бир интернет муҳитида пайдо бўлган масхараомуз мем бўлиб, ўзига хос тарихга эга.
“Скуф” кимни англатади?
Ҳозирги вақтда рунетда “скуф” деганда одатда 30 ёшдан ошган, ташқи кўринишига кам эътибор берадиган ёки чарчаган қиёфага эга эркак назарда тутилади. Бундай тасвирга эга одамлар кўпинча ортиқча вазнли, сочи сийрак ёки тепакал, бетартиб кийимда юрадиган ва маиший ташвишлар таъсирида чарчаган инсон сифатида кўрсатилади.
Интернет мемларида эса бу образ янада кенгайиб кетган. У ерда “скуф”га одатда бир нечта турмуш тарзи хусусиятлари ҳам қўшилади: диванда ўтириш, компьютер ўйинларига берилиш, пиво ичиш, ҳаётдан норози гаплар қилиш ва консерватив қарашлар. Шунинг учун бу сўз аниқ бир категорияни эмас, балки кўпроқ интернетда шаклланган ёрлиқни англатади.
Атама қаердан пайдо бўлган?
“Скуф” сўзининг келиб чиқиши ҳам интернетга боғлиқ. Бу атама рус интернетининг машҳур имижборди — Двач платформасида пайдо бўлган. У ердаги сиёсий бўлим модератори Алексей Скуфин билан боғлиқ воқеа мемга асос бўлган.
Айтилишича, бошқа бир фойдаланувчи билан баҳс вақтида Скуфин видеомурожаат ёзиб, унда ўз юзини яширмаган ва кескин, ҳатто тажовузкор тарзда гапирган. Бу ҳолат форум иштирокчилари томонидан кенг муҳокама қилиниб, унинг шахси фош этилди ва фамилияси аста-секин интернет ҳазилига айланди.
Шундай қилиб, дастлаб “скуф” маълум бир шахсга ишора қилган мем бўлган. Кейинчалик эса у ўз манбасидан ажралиб, муайян ташқи кўриниш ва турмуш тарзини ифодаловчи интернет атамасига айланиб кетди. Қизиғи шундаки, бу сўздан “skufidon”, “skufizatsiya” каби янги мем вариантлари ҳам пайдо бўлган.
Қандай қилиб оммавий маданиятга кириб келди?
Аввалига бу сўз фақат тор форумларда ишлатиларди. Аммо вақт ўтиши билан мемлар бошқа ижтимоий тармоқларга кўчиб ўтди. Айниқса, қисқа видеолар — рилслар, тиктоклар ва ҳазиломуз монтажларда бу атама кенг тарқалди.
2023 йилга келиб, йирик оммавий ахборот воситалари ҳам бу феномен ҳақида ёза бошлади. Натижада “скуф” кенг аудитория учун маълум бир эркак образини кинояли тарзда тасвирловчи янги интернет рамзи сифатида қабул қилинди.
Бу мемнинг оммалашишига унинг соддалиги сабаб бўлди. Бир сўз билан нафақат ташқи кўриниш, балки бутун бир ҳаётий сценарийни ифода қилиш мумкин: ўзини кузатишни тўхтатган, чарчаган ва гўё замондан ортда қолган эркак образи.
Бугун бу сўз қандай маънода ишлатилади?
Бугунги кунда “скуф” ўзининг илк маъносидан анча кенгайган. Айрим ҳолларда бу сўз ҳақиқатан ҳам қаровсиз кўринишдаги ўрта ёшли эркакни англатса, бошқа ҳолатларда у шунчаки “қари”, “замонавий эмас” ёки “модадан қолган” деб кўринган инсонларга нисбатан қўлланади.
Баъзи эркаклар бу атамани ҳазил сифатида ўзларига нисбатан ҳам ишлатади. Бироқ кўп ҳолларда у камситиш ёки масхара қилиш воситаси бўлиб хизмат қилади.
Нега айнан 30 ёшдан ошган эркаклар?
Муттахассислар фикрича, бу мем ортида янада чуқурроқ ижтимоий қўрқувлар ётади. У фақат ташқи кўриниш ҳақида эмас, балки қариш, жозибадорликни йўқотиш ва “ёшлар бозори”дан четда қолиш каби психологик хавотирларни ҳам акс эттиради.
Илгари интернет муҳитида аёллар ташқи кўринишига қараб қаттиқ танқид қилинар эди. Ҳозир эса худди шу тенденция маълум даражада эркакларга ҳам йўналтирилмоқда.
Шунчаки интернет ҳазилими?
Расман “скуф” ҳали адабий тил меъёрига кирмаган. Бироқ унинг оммалашуви шунчалик кучлики, филологлар ҳам бу феноменга эътибор қаратмоқда. 2024 йилда бу атама “йил сўзлари” муҳокамасида қисқа рўйхатга киритилиб, экспертлар овоз беришида энг кўп тилга олинган учта сўздан бири бўлди.
Бу эса бир нарсани кўрсатади: кечагина интернет форумларида пайдо бўлган оддий мем бугун оммавий маданият ва тил муҳокамаларининг бир қисмига айланиб улгурган.