Си Цзиньпин армиядаги олий генералларни бирма бир четлатмоқда
Хитойда Халқ-озодлик армияси (ХОА) юқори қўмондонлиги атрофидаги вазият сўнгги йиллардаги энг шов-шувли босқичга чиқди. “Модернизация” ва “интизомий қоидабузарликларга қарши кураш” шиорлари остида Марказий ҳарбий кенгаш (МҲК)га яқин турган нуфузли генераллар сиёсий майдондан сурилиб, баъзиларига нисбатан тергов ишлари бошланмоқда.
Маълумотларга кўра, 2022 йилда Си Цзиньпин атрофида шаклланган деярли бутун ҳарбий жамоанинг катта қисми бугунга келиб лавозимидан олинган ёки иши текширувга тушган. Бу ҳолатнинг ўзиёқ жараён оддий “кадрлар алмашинуви” эмас, балки тизимли тозалаш эканини кўрсатяпти.
Энг кўп тилга олинаётган шахслар орасида 2023 йилда коррупция даъволари фонида вазифасидан четлатилган собиқ мудофаа вазири Ли Шанфу, армиядаги сиёсий ишлар бўйича юқори бўғинда турган Мяо Хуа, шунингдек 2025 йил октябрида “жиддий қонунбузилиши” бўйича партия ва ҳарбий хизматдан чиқарилган МҲК собиқ раиси ўринбосари Хэ Вэйдун бор.
Энг катта резонанс эса 2026 йил январ ойи атрофидаги хабарлар билан янада кучайди: расмий баёнотларда Чжан Юся ва Лю Чжэньлига нисбатан “жиддий интизомий ва ҳуқуқий қоидабузарликлар” бўйича текширув бошлангани айтилди. Бундай даражадаги фигураларнинг тилга олиниши Хитой армияси ичидаги силкиниш қанчалик юқорига чиққанини англатади.
Норасмий талқинларда бу иш фақат “пул” билан эмас, стратегик қурол-яроғ йўналишидаги қатор муаммолар ва катта лойиҳалардаги муваффақиятсизликлар фонида ҳам қаралиши мумкинлиги айтилмоқда. Айрим таҳлилчилар эса буни навбатдаги партия қурултойи арафасида элита ичидаги таъсир учун кураш билан боғлаяпти.
Хитой бўйича эксперт Адриан Гайгес (BILDга берган изоҳида) бу жараёнларни Си Цзиньпиннинг “ичкаридан қаршилик қолдирмаслик”ка қаратилган қаттиқ сигнал сифатида баҳолайди. Унинг фикрича, ҳатто Сига жуда яқин саналадиган шахслар ҳам хавфсиз эмас — бу эса тизимда қўрқув ва мутлақ итоат муҳитини кучайтириши мумкин. Шу нуқтада Тайван масаласи бўйича қарорлар ҳам янада бир томонлама қабул қилиниб қолиши эҳтимоли ҳақида ҳам мулоҳазалар айтилган.
Қисқаси, Хитой армиясидаги бу “катта тозалаш” бир вақтнинг ўзида икки манзарани кўрсатяпти: ташқи томондан — интизом ва назорат кучайган, ички томондан эса — элита ичида ишонч танқислиги бор. Қандай бўлмасин, бундай кескин алмашинувлар катта давлатнинг ҳарбий-сиёсий қарорларига ҳам бевосита таъсир кўрсатади.
Геосиёсатда бир нарса аниқ: куч — фақат техника эмас, барқарорлик ҳам. Барқарорлик бўлмаса, энг катта армия ҳам “ичкаридан” чарчаб қолиши мумкин. Шундай экан, кейинги ойларда Хитойдаги бу жараёнлар қай тарзда давом этиши бутун минтақадаги хавфсизлик кайфиятига ҳам тон беради.