Дунё аҳолиси рекорд даражада ўсмоқда: янги марказ кескин Осиёга кўчди
Дунё бўйлаб 2022 йилдан бери туғилиш кўрсаткичлари кўплаб ҳудудларда пасайиб бораётганига қарамай, инсоният сони ўсишда давом этяпти. БМТ баҳоларига кўра, 2022 йил 15 ноябрда дунё аҳолиси 8 миллиардга етган эди, 2025 йилга келиб эса умумий рақам 8,232 миллиард атрофига чиқди.
Инфографикада БМТ маълумотлари асосида мамлакатлар кесимида демографик манзара жуда очиқ кўринади: ўсиш “харитаси”да асосий оғирлик Осиё ва Африка томонга силжияпти. Бугун аҳоли сони бўйича Ҳиндистон биринчи ўринни мустаҳкамлаб, 1,5 миллиард маррага тобора яқинлашмоқда. Эътиборли жиҳати — туғилиш суръати ўзини ўзи қоплаш даражасидан пастлаётган шароитда ҳам Ҳиндистонда умумий аҳоли ҳали-ҳануз кўпаймоқда: UNFPA маълумотида 2025 йил учун умумий туғилиш коэффициенти бир аёлга 1,9 деб қайд этилган, умр давомийлиги эса эркакларда 71, аёлларда 74 ёшни ташкил қилади.
Хитой эса ҳали ҳам 1,4 миллиарддан ортиқ аҳоли билан иккинчи ўринда. Лекин демографик “йўналиш” у ерда бошқача: аҳолининг қариши ва туғилишнинг пастлиги туфайли ўсиш секинлашиб, пасайиш тенденцияси кучайяпти. Шунинг учун 2023 йил апрелида Ҳиндистон аҳолиси Хитойникига тенглашиб, кейин ортда қолдиргани БМТ сиёсат брифи даражасида ҳам алоҳида таъкидланган.
Учинчи поғонада АҚШ турибди: 2025 йил учун UNFPA дашбордида мамлакат аҳолиси 347,3 миллион деб берилган. Лекин узоқ истиқболдаги прогнозлар яна бир “катта бурилиш”ни кўрсатади: 2050 йилларга бориб Нигерия АҚШни ортда қолдириши мумкин. БМТ материалларида Нигериянинг аҳолий ўсиши ва ёш таркиби шу сценарийнинг асосий сабаблари сифатида келтирилади.
Европада эса манзара анча мураккаб: айрим давлатларда аҳоли қисқариши ва ўртача ёшнинг баландлиги “бир вақтнинг ўзидаги икки босим”га айланган. Италия ва Греция каби мамлакатлар кексайиш тезлиги юқори бўлган ҳудудлар қаторида тилга олинади — бу эса меҳнат бозори, ижтимоий таъминот ва иқтисодий фаолликка узоқ муддатли таъсир қилади.
Қисқаси, демографиядаги асосий интрига шунда: дунё аҳолиси ўсишда давом этяпти, аммо ўсишнинг маркази ва суръати ўзгаряпти. Эртанги рақобат ҳам, имконият ҳам кўпроқ ёш аҳоли улуши баланд бўлган давлатлар томонда бўлади — шунинг учун бу рақамлар оддий статистика эмас, келажакнинг йўл харитаси.