Μαρία Πανουργιά στα «ΝΕΑ»: «Πρέπει να καταστρέψεις για να μάθεις»

Ενα σπίτι φωτισμένο για τα Χριστούγεννα. Παράθυρα που αφήνουν το φως να ξεγλιστρά προς τα έξω και μισάνοιχτες πόρτες που κάνουν τους ενοίκους να μοιάζουν με σκιές. Πίσω από τους τοίχους της οικιακής τους κανονικότητας, κάτι αρχίζει να ραγίζει, αποκαλύπτοντας άλλοτε με χιούμορ κι άλλοτε με σκληρότητα κι αγωνία την ανθρώπινη φύση. Το αναγνωρίσιμο αστικό σαλόνι από το «Κουκλόσπιτο», το σπουδαίο έργο του Ερρίκου Ιψεν, μεταμορφώνεται σ’ έναν παράξενο, σχεδόν μεταφυσικό τόπο στην «Κουκλίτσα», τη νέα παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου που παρουσιάζεται από τις 16 Απριλίου σε σκηνοθεσία Μαρίας Πανουργιά. Εδώ, ο ρεαλισμός του κλασικού κειμένου διαλύεται, αποκαλύπτοντας ένα σκοτεινό οικογενειακό σύμπαν, το οποίο μοιάζει να παρακολουθείται από τα έξω.

«Ο κάθε θεατής θα έχει μια διαφορετική θέαση. Κανείς δεν βλέπει το ίδιο με τον τρόπο που είναι στημένο το σκηνικό κι ο χώρος. Οπότε μ’ έναν τρόπο θέλω να πιστεύω ότι ο καθένας θα εισπράξει διαφορετικά πράγματα, συναισθήματα, ιδέες, σκέψεις, προβληματισμούς», αναφέρει η Μαρία Πανουργιά μιλώντας στο «Νσυν». «Το σπίτι γίνεται η μικρογραφία του ανθρώπινου ψυχισμού. Είτε για τους άντρες και τις γυναίκες είτε για τα παιδιά. Για το πώς είναι ο πυρήνας μιας οικογένειας, πώς λειτουργεί. Με απασχολεί πάντα τι είναι αυτό που βλέπουμε, που καταλαβαίνουμε, που ακούμε. Μπορεί να είμαστε σ’ έναν χώρο την ίδια χρονική στιγμή κάποιοι άνθρωποι, κι όμως να αντιλαμβανόμαστε τελείως διαφορετικά πράγματα. Οπότε όλο αυτό προσπάθησα να το δω πρακτικά, πώς μπορεί να δουλέψει στο θέατρο. Επίσης, υπάρχει και μία διάσταση πιο προσωπική που εγώ όταν κοιμάμαι πολλές φορές βλέπω ότι μπαίνω σε σπίτια που τα παρατηρώ απ’ έξω. Δουλεύοντας την παράσταση, σκέφτηκα πως αφού το κάνω σ’ ένα πιο μεταφυσικό επίπεδο όπως είναι τα όνειρα, ας το δοκιμάσω και στη σκηνή», συνεχίζει η σκηνοθέτρια της παράστασης.

Στη νέα λοιπόν σκηνική της ανάγνωση, οι θεατές θα γίνουν μάρτυρες μιας ιστορίας όπου το χρήμα καθορίζει τις σχέσεις, η επιθυμία μετατρέπεται σ’ εμμονή και η χειραγώγηση των γυναικών είναι δεδομένη. Ολα τους θέματα ανησυχητικά επίκαιρα. «Δυστυχώς το ανθρώπινο είδος δεν εξελίσσεται όπως κάποτε νομίζαμε ότι θα εξελιχθεί. Το χρήμα αλλοιώνει τον τρόπο που οι άνθρωποι σχετίζονται μεταξύ τους κάθε λεπτό, κάθε στιγμή. Με όσα συμβαίνουν, είναι απόλυτα φανερό ότι όλα γίνονται για το ποιος θα έχει την οικονομική ισχύ στον κόσμο. Πεθαίνουν άνθρωποι, σκοτώνονται ζώα, καταστρέφεται το περιβάλλον και δυστυχώς εμείς νιώθουμε τρομερά αδύναμοι ως προς αυτό, είμαστε σε μια κατάσταση μουδιάσματος. Από παντού η ανθρώπινη ζωή κι αξιοπρέπεια βάλλεται αδιάλειπτα», επισημαίνει η δημιουργός της παράστασης.

«Δεν έχουμε πάει πολύ μπροστά»

«Το έργο που φτιάχνουμε νομίζω ότι βγαίνει έξω από τα κοινωνικά όρια του τι είναι γυναίκα ή άντρας και προσπαθεί να καταλάβει τι είναι να είσαι άνθρωπος και πώς μπορείς να ζήσεις ως αυτός. Για τις γυναίκες συγκεκριμένα, τα πράγματα έχουν αλλάξει κι ο κόσμος είναι περισσότερο συνειδητοποιημένος για τα ζητήματά τους, ωστόσο το μεγαλύτερο μέρος της κοινωνίας δεν θέλει να συμβεί αυτό. Δεν πιστεύω ότι έχουμε πάει μπροστά τόσο πολύ. Ας μην κοιτάζουμε μόνο τις δυτικές κοινωνίες, αλλά να σκεφτούμε και τον πληθυσμό στον υπόλοιπο πλανήτη όπου εκεί τα πράγματα είναι απολύτως σκοτεινά. Οι νέες γενιές έχουν κάνει μικρά βήματα προς την αναγνώριση του φαινομένου του μισογυνισμού που είναι καθημερινά στη ζωή μας, αλλά μάλλον καταλαβαίνουμε ότι τελικά είμαστε ένας περιορισμένος αριθμός ανθρώπων που τα συζητάμε όλα αυτά», επισημαίνει η Μαρία Πανουργιά.

Ενα άλλο κρίσιμο ζήτημα που θίγεται στην παράσταση είναι η οικογένεια, η οποία δεν παρουσιάζεται ως ένα προστατευτικό καταφύγιο αλλά ως ένας εύθραυστος μηχανισμός εξουσίας κι ελέγχου. «Η οικογένεια είναι πάντα μια κόλαση, όπως λέει ο Νίτσε. Είναι πάντα πρόβλημα. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο είναι τραυματική. Φυσικά μπορεί να είναι και θεραπευτική και παρηγορητική. Ο δεσμός του αίματος είναι τρομερά ισχυρός και γι’ αυτό μας απασχολεί τόσο πολύ σε σχέση με άλλες σχέσεις. Είναι ένα τραύμα που πρέπει να επουλωθεί. Γι’ αυτό και η ρήξη που φέρνει στην οικογενειακή ισορροπία η Νόρα στο τέλος είναι μια πράξη καταστροφής μα κι απελευθέρωσης. Καμιά φορά πρέπει να καταστρέψεις για να ελευθερωθείς, για να μάθεις. Είναι όπως τα παιδιά που για να μάθουν ένα παιχνίδι πρέπει να το καταστρέψουν», καταλήγει η Μαρία Πανουργιά.