Δεν υπάρχει χώρος

«Ο πολιτισμός δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις πραγματικότητες που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες. Διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι καταλαβαίνουν τον κόσμο, τις αξιολογήσεις που κάνουν και τα μέσα που επιλέγουν για να δράσουν. Οι πολιτισμικοί θεσμοί, κατά συνέπεια, δεν έχουν μόνο καλλιτεχνική σημασία, αλλά και ηθική ευθύνη».

Σπανίως συμπυκνώνεται σε τρεις προτάσεις η ουσία ενός ζητήματος τόσο απλού όσο η συμμετοχή μιας χώρας σε μια καλλιτεχνική έκθεση και τόσο σύνθετου όσο το χρέος του πολιτισμένου κόσμου απέναντι στους υποστηρικτές, άμεσους και έμμεσους, μιας κολοσσιαίας βαρβαρότητας. Μιλάμε για την απόφαση της Μπιενάλε της Βενετίας να επιτρέψει στη Ρωσία να λάβει φέτος μέρος στις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν από τον Μάιο ως τον Νοέμβριο και για τις αντιδράσεις που έχουν προκληθεί, μεταξύ των οποίων η επιστολή 22 ευρωπαίων υπουργών Πολιτισμού και Εξωτερικών προς τους οργανωτές με αίτημα να το ξανασκεφτούν.

Οι τελευταίοι ίσως να μην έχουν ακούσει ότι η Ρωσία εισέβαλε και βομβαρδίζει εδώ και τέσσερα χρόνια την Ουκρανία, εξού και προβάλλουν το άσχετο επιχείρημα ότι απορρίπτουν «οποιαδήποτε μορφή αποκλεισμού ή λογοκρισίας του πολιτισμού και της τέχνης». Οι υπουργοί, μεταξύ των οποίων και η Λίνα Μενδώνη, επικαλούνται τον ρωσικής καταγωγής καλλιτέχνη Κίριλ Σαβτσένκοφ, ο οποίος τόνισε όταν αποχώρησε το 2022 από το ρωσικό περίπτερο: «Δεν υπάρχει χώρος για τέχνη όταν άμαχοι σκοτώνονται από πυραύλους, όταν οι πολίτες της Ουκρανίας κρύβονται στα καταφύγια και όταν ρώσοι διαδηλωτές φιμώνονται».

Οι υπεύθυνοι της Μπιενάλε ζήλεψαν την απόφαση της Παραολυμπιακής Επιτροπής να επιτρέψει φέτος τη συμμετοχή της Ρωσίας και της Λευκορωσίας στους Παραολυμπιακούς Αγώνες. Και οι υπουργοί επισημαίνουν ότι «η Ρωσία θέλει να εργαλειοποιήσει τη συμμετοχή της προκειμένου να προβάλει μια εικόνα νομιμότητας και διεθνούς αποδοχής η οποία έρχεται σε κατάφωρη αντίθεση με τον συνεχιζόμενο πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την καταστροφή της ουκρανικής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και με τις ευρωπαϊκές και διεθνείς κυρώσεις».

Ο πρόεδρος της Μπιενάλε Πιετράντζελο Μπουταφουόκο είπε στη Repubblica ότι η έκθεσή «του» θα είναι «η πραγματική ανακωχή». Και η εφημερίδα τού θυμίζει ότι η Αναστασία Καρνέεβα, η επιμελήτρια του ρωσικού περιπτέρου, ίδρυσε το 2016 την εταιρεία Smart Art μαζί με την Εκατερίνα Βινοκούροβα, κόρη του ρώσου υπουργού Εξωτερικών ο οποίος μάλλον δεν τάσσεται ακριβώς υπέρ της ανακωχής.

Διάφοροι καλοθελητές, βαλτοί ή αφελείς, θέλουν να ξεπλύνουν τα εγκλήματα της Ρωσίας στο όνομα της αγάπης και της αδελφοσύνης. Και οι 22 υπουργοί αναδεικνύουν τα σοβαρά ζητήματα που προκύπτουν όταν «η κατευθυνόμενη από το κράτος πολιτισμική διπλωματία παρουσιάζεται με τον μανδύα των καλλιτεχνικών συναλλαγών», καταλήγοντας ότι υπό τις παρούσες συνθήκες η συμμετοχή της Ρωσίας στην Μπιενάλε της Βενετίας είναι «μη αποδεκτή». Μπράβο στην ελληνίδα υπουργό Πολιτισμού που συγκαταλέγεται σ’ αυτούς.