Το «οπλοστάσιο» των πυραύλων του Ιράν στη σύγκρουση – Το δόγμα της Τεχεράνης, γιατί αυτή τη φορά είναι όλα διαφορετικά
Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στο επίκεντρο μιας νέας, επικίνδυνης κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή, μετά τις κοινές επιθέσεις Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ εναντίον της Τεχεράνης, στις οποίες σκοτώθηκαν ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και αρκετοί ανώτατοι αξιωματούχοι. Το Ιράν απάντησε άμεσα, εξαπολύοντας επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και στρατιωτικών εγκαταστάσεων που συνδέονται με τις ΗΠΑ σε χώρες του Κόλπου.
Η πρώτη αυτή ανταλλαγή πυρών έχει εντείνει την αγωνία στις περιφερειακές πρωτεύουσες και στις διεθνείς αγορές. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν πρόκειται για έναν κύκλο αμοιβαίων πληγμάτων ή για την απαρχή μιας μακρόχρονης εκστρατείας, καθορισμένης από την εμβέλεια των ιρανικών όπλων και τις πιέσεις στην ενεργειακή και ναυτιλιακή υποδομή.
Στην καρδιά αυτής της αντιπαράθεσης βρίσκεται το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν και τα μέσα που διαθέτει για να προκαλέσει ζημιές στους αντιπάλους του.
Γιατί αυτή τη φορά είναι διαφορετικά
Σε αντίθεση με τον 12ήμερο πόλεμο που είχαν διεξαγάγει ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν τον Ιούνιο του 2025, η δολοφονία του Χαμενεΐ φαίνεται ότι έπεισε την Τεχεράνη πως η σύγκρουση αυτή αφορά την ίδια την επιβίωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Σύμφωνα με την ιρανική αφήγηση, μια καθυστερημένη ή περιορισμένη απάντηση θα εκλαμβανόταν ως ένδειξη αδυναμίας και πρόσκληση για νέες επιθέσεις. Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιαν δήλωσε την Κυριακή ότι η εκδίκηση για τη δολοφονία του Χαμενεΐ και των άλλων αξιωματούχων αποτελεί «καθήκον και νόμιμο δικαίωμα» της χώρας.
Το πυραυλικό δόγμα της Τεχεράνης
Το πυραυλικό οπλοστάσιο του Ιράν αποτελεί τον πυρήνα της στρατηγικής του. Αναλυτές άμυνας το περιγράφουν ως το μεγαλύτερο και πιο ποικιλόμορφο στη Μέση Ανατολή, με βαλλιστικούς και πύραυλους cruise που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να διατηρεί επιχειρησιακή ισχύ ακόμη και χωρίς σύγχρονη αεροπορία.
Οι ιρανικές αρχές θεωρούν το πρόγραμμα πυραύλων ως τη ραχοκοκαλιά της αποτροπής τους, καθώς η αεροπορία βασίζεται σε παλαιά αεροσκάφη. Οι δυτικές κυβερνήσεις, αντίθετα, υποστηρίζουν ότι οι πύραυλοι αυτοί τροφοδοτούν την περιφερειακή αστάθεια και θα μπορούσαν να συνδεθούν με μελλοντική πυρηνική ικανότητα – κάτι που η Τεχεράνη απορρίπτει.
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλης εμβέλειας του Ιράν φθάνουν τα 2.000 έως 2.500 χιλιόμετρα, ικανότητα που τους επιτρέπει να πλήττουν στόχους στο Ισραήλ και σε αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο. Ωστόσο, όπως σημειώνεται, δεν μπορούν να φτάσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πύραυλοι μικρού βεληνεκούς: Το «πρώτο χτύπημα»
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι μικρού βεληνεκούς (150-800 χλμ.) χρησιμοποιούνται για γρήγορα, περιφερειακά πλήγματα. Στα βασικά συστήματα περιλαμβάνονται οι σειρές Fateh, Zolfaghar, Qiam-1 και οι παλαιότεροι Shahab-1/2.
Το Ιράν είχε εφαρμόσει αυτή την τακτική τον Ιανουάριο του 2020, όταν εκτόξευσε πυραύλους εναντίον της βάσης Ain al-Assad στο Ιράκ, μετά τη δολοφονία του στρατηγού Κασέμ Σουλεϊμανί. Η επίθεση προκάλεσε σοβαρές ζημιές και τραυματισμούς σε αμερικανικό προσωπικό, δείχνοντας ότι η Τεχεράνη μπορεί να επιφέρει σημαντικό κόστος χωρίς να διαθέτει υπεροχή στον αέρα.
Πύραυλοι μέσου βεληνεκούς: Η περιφερειακή διάσταση
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς (1.500-2.000 χλμ.) μετατρέπουν την ιρανική απάντηση σε ευρύτερη περιφερειακή εξίσωση. Συστήματα όπως τα Shahab-3, Emad, Ghadr-1, Khorramshahr, Sejjil, Kheibar Shekan και Haj Qassem ενισχύουν την ικανότητα της Τεχεράνης να πλήττει στόχους σε μεγάλη απόσταση.
Ο Sejjil, στερεού καυσίμου, προσφέρει ταχύτερη ετοιμότητα εκτόξευσης, κρίσιμη σε περίπτωση επικείμενων επιθέσεων. Συνολικά, αυτά τα συστήματα θέτουν σε εμβέλεια το Ισραήλ και εγκαταστάσεις των ΗΠΑ σε Κατάρ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Πύραυλοι cruise και drones: Το χαμηλό προφίλ
Οι πύραυλοι cruise πετούν χαμηλά, ακολουθούν το ανάγλυφο του εδάφους και είναι δύσκολο να εντοπιστούν, ιδίως όταν συνδυάζονται με επιθέσεις drones ή βαλλιστικών πυραύλων. Το Ιράν διαθέτει πύραυλους όπως οι Soumar, Ya-Ali, Quds, Hoveyzeh, Paveh και Ra’ad. Ο Soumar έχει εμβέλεια έως 2.500 χλμ.
Τα drones προσθέτουν μια επιπλέον διάσταση πίεσης. Αν και πιο αργά, είναι φθηνότερα και μπορούν να εκτοξευθούν σε μαζικούς σχηματισμούς, προκαλώντας κορεσμό στα αντιαεροπορικά συστήματα και συνεχή συναγερμό στα αεροδρόμια και τις ενεργειακές εγκαταστάσεις.
Υπόγειες «πόλεις πυραύλων»: Ανθεκτικότητα και επιβίωση
Πέρα από τον αριθμό των πυραύλων, καθοριστικό στοιχείο είναι η ικανότητα του Ιράν να συνεχίσει τις εκτοξεύσεις μετά από μαζικά πλήγματα. Η Τεχεράνη έχει επενδύσει σε υπόγειες σήραγγες, κρυφές βάσεις και προστατευμένες θέσεις εκτόξευσης, γεγονός που δυσκολεύει την εξουδετέρωση της δυνατότητάς της.
Αυτή η ανθεκτικότητα σημαίνει ότι κάθε περαιτέρω επίθεση στις υποδομές πυραύλων του Ιράν εγκυμονεί τον κίνδυνο παρατεταμένων ανταλλαγών πυρών, αντί για μια σύντομη και αποφασιστική εκστρατεία.