Τραμπ εναντίον Ιράν: Τι να προσέξετε όταν (και αν) αρχίσουν να πέφτουν οι βόμβες
Ο χρόνος μετράει αντίστροφα και η κλεψύδρα αδειάζει γρήγορα. Η εκδήλωση της νέας επίθεσης των Ηνωμένων Πολιτειών, πιθανότατα και του Ισραήλ, κατά του Ιράν μοιάζει για τους περισσότερους να είναι πλέον θέμα ημερών, αν όχι ωρών.
Ο τρίτος γύρος των διαπραγματεύσεων ανάμεσα στις δύο χώρες, που διεξήχθη την Πέμπτη στη Γενεύη, δεν έβγαλε πουθενά. Παρά δε τη συμφωνία που υπήρξε, με βάση όσα λέγονται και γράφονται επισήμως, για έναν ακόμη την ερχόμενη εβδομάδα, υπάρχει σχεδόν βεβαιότητα πως ούτε και αυτός θα δώσει λύσεις.
Έτσι κι αλλιώς, το ερώτημα εξαρχής ήταν το «πότε» και όχι το «εάν». Εξάλλου, δεν έχουν υπάρξει πολλές φορές που οι Αμερικανοί να έχουν αναπτύξει τέτοια δύναμη κρούσης και να μην έχουν τελικώς χτυπήσει. Εκτός, ίσως, από την «Κρίση των Πυραύλων» στην Κούβα, το 1962 – αλλά εκεί τα πράγματα ήταν διαφορετικά, καθώς αντίπαλες ήταν δύο πυρηνικές υπερδυνάμεις.
Από την άλλη, βεβαίως, εδώ που έχουν φτάσει τα πράγματα, είναι πολύ αμφίβολο εάν, από τη στιγμή που ο λόγος θα δοθεί στα όπλα, η συνέχεια θα είναι ίδια ή περίπου ίδια με τις προηγούμενες φορές. Τότε, δηλαδή, που τα πλήγματα ήταν μετρημένα (αν όχι συνεννοημένα), δίνοντας τη δυνατότητα σε κάθε πλευρά να παρουσιάσει το δικό της αφήγημα στο ακροατήριό της.
Αυτό σημαίνει, πολύ απλά, ότι μόνο εάν επιτευχθεί μια κάποια συμφωνία και δεν αρχίσουν να πέφτουν οι πύραυλοι και οι βόμβες υπάρχει η δυνατότητα να συμβεί κάτι ανάλογο. Να βγει, με άλλα λόγια, ο Τραμπ και να ισχυριστεί πως η Τεχεράνη υποχώρησε κάτω από την απειλή της αρμάδας του που την έχει περικυκλώσει. Και ταυτόχρονα, ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ να περηφανευτεί πως η σθεναρή του στάση και η αποφασιστικότητα των Φρουρών της Επανάστασης έκαναν τον πρόεδρο των ΗΠΑ να υπαναχωρήσει.
Τι θα συμβεί, όμως, στην περίπτωση που οι σειρήνες αρχίσουν να ουρλιάζουν και τα καταφύγια, τα νοσοκομεία και τα νεκροτομεία γεμίσουν; Σε αυτή την περίπτωση, πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη σημασία στα παρακάτω.
Οι στόχοι των αμερικανικών πληγμάτων
Τα μέσα που διαθέτει το οπλοστάσιο των ΗΠΑ και έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή δίνουν τη δυνατότητα στον Τραμπ και τους στρατηγούς του να χτυπήσουν σχεδόν κάθε στόχο, με μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας. Η επιλογή, λοιπόν, που θα κάνουν έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα φανερώσει και τον πραγματικό στόχο της επιχείρησης.
Τα «χειρουργικά» πλήγματα με σχετικά μικρές απώλειες θα σημάνουν, πιθανότατα, ότι οι Αμερικανοί επιδιώκουν μια (ακόμη) ελεγχόμενη σύρραξη, ώστε να αφήσουν ανοιχτό τον δρόμο της διαπραγμάτευσης. Μια επιχείρηση, αντιθέτως, που θα στοχεύσει βασικές υποδομές και πρόσωπα του στρατού και της πολιτικής και θρησκευτικής ηγεσίας θα οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι επιδίωξη είναι η συνθηκολόγηση του καθεστώτος.
Το εύρος της απάντησης του Ιράν
Η Τεχεράνη διαθέτει, αναμφίβολα, πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες και πολύ πιο ισχυρό οπλοστάσιο σε σύγκριση με πολλές άλλες της περιοχής, όπως η Συρία, ο Λίβανος και η Υεμένη. Παρά το γεγονός, λοιπόν, ότι αυτές δεν μπορούν να συγκριθούν με τις αντίστοιχες των ΗΠΑ, είναι σε θέση να καταφέρει – ή, έστω, να επιχειρήσει – ισχυρά πλήγματα κατά των αμερικανικών δυνάμεων.
Με άλλα λόγια: Είναι διαφορετικό το μήνυμα που θα σταλεί από μερικούς πυραύλους που θα έχουν στόχο βάσεις οι οποίες θα έχουν εκ των προτέρων εκκενωθεί από εκείνο που θα έχουν κάποιοι άλλοι οι οποίοι θα έχουν «κλειδώσει» ένα από τα δύο αεροπλανοφόρα, ένα άλλο πολεμικό πλοίο, κάποιες πρεσβείες ή ακόμη και ζωτικά και πολυσύχναστα σημεία εντός του Ισραήλ.
Στην πρώτη περίπτωση, το Ιράν θα επιδιώξει μια «μετρημένη» σύγκρουση. Στη δεύτερη, όμως, θα τα παίξει όλα για όλα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Η στάση Μόσχας και Πεκίνου
Για τον Βλάντιμιρ Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ, είναι καθαρό πως το Ιράν δεν είναι μια χώρα στην οποία μπορούν να γυρίσουν την πλάτη και να τη «θυσιάσουν» εύκολα, όπως έκαναν με τη Βενεζουέλα. Η γεωστρατηγική του θέση, τα ενεργειακή του αποθέματα και η επιρροή του το καθιστά πολύτιμο κομμάτι στο παζλ της «Νέας Μέσης Ανατολής».
Αυτό δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι από τη στιγμή που θα ξεκινήσει η αμερικανική επίθεση θα στείλουν τα δικά τους αεροπλάνα και τους πυραύλους να στηρίξουν το καθεστώς του. Μπορούν, όμως, να κάνουν άλλα πράγματα που είναι εξίσου πολύτιμα και μπορούν να αποβούν καθοριστικά για την εξέλιξη της σύγκρουσης.
Για παράδειγμα, να παρέχουν μέσω των δορυφόρων τους στους ιρανικούς πυραύλους ακριβείς συντεταγμένες των στόχων τους και να τους «οδηγήσουν» μέχρι να τους πλήξουν. Επίσης, να το εφοδιάσουν με κάποια πολύ προηγμένα οπλικά συστήματα που έχουν τη δυνατότητα να καταφέρουν ένα καίριο πλήγμα στην αρμάδα του Τραμπ, ο οποίος την παρουσιάζει ως άτρωτη.
Η διάρκεια του πολέμου
Όσο περισσότερο διαρκέσει η σύγκρουση τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να κλιμακωθεί, να ξεφύγει από τον έλεγχο και τα όποια επιτελικά σχέδια έχουν καταστρωθεί και να αναγκάσει τους εμπόλεμους να άμεσης το πάνε μέχρι τέλους – ό,τι κι αν σημαίνει αυτό, συμπεριλαμβανομένης και της εμπλοκής και άλλων κρατών.
Αξίζει, μάλιστα, να σημειωθεί ότι οι περισσότεροι ειδικοί και αναλυτές δείχνουν να συμφωνούν με την εκτίμηση πως η μεγαλύτερη διάρκεια ευνοεί το Ιράν, που θα αποδείξει ότι αντέχει – ενώ την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον θα αναγκαστεί να φτιάξει μια «γέφυρα» διαρκούς ανεφοδιασμού των δυνάμεών της, εκτινάσσοντας στα ύψη και το κόστος και τους κινδύνους.
Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ…
Το κλίμα στο εσωτερικό των δύο χωρών κάθε άλλο παρά ήρεμο και ομαλό είναι. Κατά συνέπεια, μια πολεμική σύγκρουση, ειδικά εάν κλιμακωθεί και παραταθεί, θα προκαλέσει αλλεπάλληλους κραδασμούς, διευρύνοντας τα ρήγματα που έτσι κι αλλιώς υπάρχουν.
Στις ΗΠΑ, από τη μία, έχουμε ουσιαστικά να κάνουμε με μια κοινωνία σε διχασμό – και μάλιστα, όχι μόνο σε σχέση με το Ιράν. Οι Δημοκρατικοί θα… βγουν στα κάγκελα, κατηγορώντας τον Τραμπ ότι έσυρε τη χώρα σε μια επικίνδυνη και αδιέξοδη παγίδα, υπενθυμίζοντας πως είναι αυτός ο οποίος απέσυρε την υπογραφή της από τη συμφωνία του 2015 για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Κάτι ανάλογο είναι βέβαιο ότι θα κάνει και ο σκληρός πυρήνας του κινήματος MAGA, που ήδη ισχυρίζεται πως ο Τραμπ έχει προδώσει τις προεκλογικές του υποσχέσεις και συνεχίζει να εμπλέκεται εκεί όπου δεν έχει κανένα λόγο να το κάνει. Κι αυτό είναι κάτι που ο πρόεδρος και οι Ρεπουμπλικάνοι δεν μπορούν να αγνοήσουν, καθώς το 2026 είναι η χρονιά των ενδιάμεσων εκλογών.
… και το εσωτερικό του Ιράν
Η ιρανική κοινωνία εξακολουθεί να είναι πολωμένη και μεγάλο μέρος της διάκειται εχθρικά απέναντι στο καθεστώς, το οποίο θεωρεί υπεύθυνο τόσο για την ακρίβεια όσο και για την καταπίεση βασικών ανθρώπινων και δημοκρατικών δικαιωμάτων. Οι πρόσφατες αιματηρές διαδηλώσεις, άλλωστε, δεν αφήνουν περιθώριο αμφιβολίας για το κλίμα που επικρατεί.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι Αγιατολάδες εξακολουθούν να έχουν τη στήριξη εκατομμυρίων ανθρώπων, όπως απέδειξαν και οι μαζικές διαδηλώσεις στήριξής τους που ακολούθησαν την πρόσφατη «έκρηξη». Δεν αποκλείεται, λοιπόν, μια επίθεση των ΗΠΑ να έχει ακριβώς το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που ελπίζει ο Λευκός Οίκος.
Εξάλλου, το Ιράν παραμένει μια μεγάλη και περήφανη χώρα. Όπως δε γράφει και η Κιμ Γκάτας στους Financial Times, «Τραμπ και Ουίτκοφ αναμένουν από τους πιο αδύναμους να σκύψουν μπροστά τους – όμως, σε αντίθεση με τον κόσμο του real estate, η ιδεολογία και η εθνική υπερηφάνεια μετράνε».