Νέα δεδομένα: Οι παγετώνες που κάλυψαν τη Γη και διαμόρφωσαν την εξέλιξη του ανθρώπου

Περίπου 2,7 εκατομμύρια χρόνια πριν, το κλίμα της Γης πέρασε ένα κρίσιμο σημείο καμπής, αλλάζοντας ριζικά τα θερμοκρασιακά πρότυπα του πλανήτη. Η μετάβαση αυτή εγκαινίασε μια εποχή έντονων και γρήγορων μεταβολών που διήρκεσαν εκατομμύρια χρόνια και ενδέχεται να συνέβαλαν στη διαμόρφωση της ανθρώπινης γενεαλογίας.

Σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, η έναρξη της μεγάλης επέκτασης των παγετώνων στο Βόρειο Ημισφαίριο σηματοδότησε τη μετάβαση από μια περίοδο σχετικής σταθερότητας σε ασταθείς συνθήκες με κυριαρχία του πάγου. Οι συνθήκες αυτές χαρακτηρίζονταν από έντονες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις που επαναλαμβάνονταν ανά χιλιάδες χρόνια.

Τα ευρήματα προέρχονται από ανάλυση θαλάσσιων ιζημάτων που ελήφθησαν από το Ιβηρικό Περιθώριο, ανοιχτά της Πορτογαλίας. Οι πυρήνες αυτοί αποκάλυψαν κρίσιμες λεπτομέρειες για το πώς οι παγετώνες επηρέασαν την ωκεάνια κυκλοφορία και, κατ’ επέκταση, το παγκόσμιο κλίμα.

«Η κατάσταση ήταν σχετικά ήρεμη μέχρι πριν από 2,7 εκατομμύρια χρόνια, όταν αρχίσαμε να βλέπουμε τα πρώτα στοιχεία έντονων “κρύων κυμάτων”», δήλωσε ο καθηγητής David Hodell από το Τμήμα Επιστημών της Γης του Πανεπιστημίου του Cambridge, επικεφαλής της έρευνας. «Αυτά τα γεγονότα μπορεί να ήταν προάγγελοι των επικείμενων αλλαγών, διότι πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια αρχίζουμε να παρατηρούμε ένα ευδιάκριτο μοτίβο πολλαπλών ταχέων διακυμάνσεων στο κλίμα της Γης».

Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε ιζηματογενείς ακολουθίες από τη θέση U1385 του IODP — γνωστή ως «Θέση Shackleton» — για να ανασυνθέσει τις αρχαίες κλιματικές συνθήκες. Όπως διαπιστώθηκε, όταν οι παγετώνες έφτασαν σε κρίσιμο μέγεθος και οι θάλασσες ψύχθηκαν αρκετά, το κλίμα εισήλθε σε ένα «ευαίσθητο σημείο» αστάθειας.

Η επίδραση στο ανθρώπινο γένος

Ενδείξεις παγετώδους θραυσμένου υλικού στον Βόρειο Ατλαντικό υποδηλώνουν ότι οι θαλάσσιοι παγετώνες διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη μεταβλητότητα αυτή. Μόλις εδραιώθηκε, η κλιματική μεταβλητότητα σε κλίμακα χιλιετιών έγινε «ένα εγγενές χαρακτηριστικό των παγετωδών κλιμάτων» κατά τη διάρκεια της Τεταρτογενούς Περιόδου, δηλαδή των τελευταίων 2,6 εκατομμυρίων ετών.

Ο χρονισμός αυτής της μετάβασης θεωρείται καίριος για την κατανόηση της προέλευσης του ανθρώπου. Η περίοδος έντονης παγετοποίησης συνέπεσε με την εμφάνιση του γένους Homo, της γενεαλογικής γραμμής στην οποία ανήκει ο σύγχρονος άνθρωπος.

Οι επιστήμονες συνδέουν εδώ και καιρό τις μεγάλες κλιματικές αλλαγές με κρίσιμες φάσεις της ανθρώπινης εξέλιξης. Η ενίσχυση της παγετοποίησης του Βόρειου Ημισφαιρίου πριν από 2,7 εκατομμύρια χρόνια έχει συσχετιστεί με την πρώτη εμφάνιση του γένους Homo και με αυξημένη ξηρότητα στην αφρικανική ήπειρο.

«Αυτή η περίοδος παγετώδους έντασης είναι η πιο πρόσφατη από τα σημαντικά κλιματικά σημεία καμπής των τελευταίων 66 εκατομμυρίων ετών», τόνισε ο Hodell. «Οι παγετώδεις περίοδοι δεν ήταν απλώς ψυχρές, αλλά και εξαιρετικά μεταβλητές, με μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας σε σχετικά σύντομες χρονικές κλίμακες».