Ενα θλιμμένο χειροκρότημα

Οι εξελίξεις γύρω από την υπόθεση της «Βιολάντα» συνθέτουν ένα σκηνικό βαθύτατα απογοητευτικό. Μια επιχείρηση που αποθεωνόταν ως το απόλυτο success story του ελληνικού επιχειρείν, αποκαλύπτεται εκ του αποτελέσματος πως λειτουργούσε αγνοώντας στοιχειώδεις κανόνες ασφαλείας. Ωστόσο, το πιο εφιαλτικό καρέ σε αυτή την ιστορία δεν είναι τα συντρίμμια, αλλά η διάχυτη ρητορική, από τη μια, κι η εικόνα έξω από τα δικαστήρια με εργαζόμενους (κατά δήλωσή τους τουλάχιστον) να χειροκροτούν τον εργοδότη τους, την ώρα που πέντε οικογένειες συναδέλφων τους ακόμη θρηνούν και αναζητούνται ποινικές ευθύνες. Το σκηνικό προκάλεσε πολλά σχόλια κι αντιδράσεις. Κι είναι λογικό.

Πριν, όμως, σπεύσουμε να κατηγορήσουμε αυτούς τους ανθρώπους – εφόσον η αντίδρασή τους είναι αυθεντική – ας αναλογιστούμε τη θλιβερή πραγματικότητα. Αυτό το χειροκρότημα είναι το λογικό σύμπτωμα της δυστοπίας που βιώνουμε. Είναι η θλιβερή απόδειξη της κανονικοποίησης της ανομίας και του κατσαπλιαδισμού. Είναι το νοσηρό περιβάλλον στο οποίο βγαίνει στην αγορά εργασίας ένας άνθρωπος σήμερα. Εκεί όπου βλέπει εργοδότες να παράγουν αυθαίρετα, χωρίς συνέπειες και μάλιστα υπό ιαχές επιδοκιμασίας. Διότι, αυτή η χώρα δεν ξεκολλάει από τον πάτο γιατί δεν θέλει. Το χάος και η ανασφάλεια έχουν γίνει δομικά στοιχεία, γιατί εντός αυτών η εξουσία χτίζει ανενόχλητη τους μηχανισμούς ελέγχου της.

Ο Γκράμσι το είχε διατυπώσει με ανατριχιαστική ακρίβεια: η εξουσία δεν διατηρείται μόνο με τον φόβο, αλλά κυρίως όταν καταφέρνει να φαντάζει «φυσική». Οταν ακόμη κι ο εργαζόμενος μετατρέπεται σε ασπίδα του ισχυρού, πριν καν μιλήσει η Δικαιοσύνη, η κυριαρχία δεν επιβάλλεται απλώς. Εχει γίνει ήδη πεποίθηση. Ζούμε την εποχή που το κυρίαρχο αφήγημα βαφτίζει την ασυδοσία «ανάπτυξη», υποβαθμίζει τα εργατικά εγκλήματα και στιγματίζει ως «τυμβωρύχους» όσους αρνούνται να κλείσουν τα μάτια. Οι κυβερνητικές ντουντούκες και οι πρόθυμοι υποστηρικτές της γραμμής Μητσοτάκη βαφτίζουν αυτή τη σήψη «κανονικότητα» και λοιδορούν κάθε αντίλογο ως «αντισυστημικό».

Αυτή η διαστρέβλωση γίνεται απολύτως συνειδητά. Το θράσος τους γίνεται η δική μας συνείδηση κι έτσι αποδεχόμαστε το αδιανόητο ως αναπόφευκτο. Κάπου εκεί κρύβεται η συντριπτική μας ήττα. Διότι το πιο ισχυρό, το πιο αδίστακτο σύστημα δεν είναι αυτό που σε καταπιέζει με τη βία. Είναι αυτό που σε έχει πείσει βαθιά μέσα σου ότι το χρειάζεσαι, ότι εξαρτάσαι από αυτό και πως, δυστυχώς, δεν υπάρχει καμία εναλλακτική.