Live economy
Περασμένα μεσάνυχτα στο TikTok. Λίγο πριν ή λίγο μετά το όριο του εθισμού – δεν είμαι σίγουρος. Σουρεαλιστικές εικόνες. Θυμάμαι τον Σαββόπουλο. Νεκροζώντανος στο Κύτταρο. Φωτογραφία με την Μπέλλου. Είμαι πολύ χειρότερα. Εχω εκπέσει στις εσχατιές της ύπαρξης.
Παρακολουθώ τον ζωντανό διάλογο μίας κυρίας που έγινε γνωστή ως μοντέλο και συνέχισε ως σύζυγος διασήμου ανδρός, ο οποίος μας άφησε χρόνους. Μιλάει με έναν τύπο ο οποίος βρυχάται και εκστομίζει ασυναρτησίες. Είμαστε 500 άνθρωποι που τους παρακολουθούμε.
Δεν καταλαβαίνω το περιεχόμενο της συζήτησης. Οι λέξεις πέφτουν σαν αποκαΐδια από πυροτεχνήματα. Καρδούλες και πακέτα δώρων περνάνε από την οθόνη. Ναι, υπάρχουν άνθρωποι που πληρώνουν για αυτό που βλέπουν. H προσφορά μίας καρδιάς κοστίζει περί τα πέντε σεντς.
Η πλατφόρμα κρατάει τα μισά ως προμήθεια. Οσο και αν το προσπαθήσει το ζευγάρι που βλέπω, το πολύ να βάλουν από πέντε ευρώ στην τσέπη. Υπάρχουν και άλλοι που κερδίζουν πολλά περισσότερα. Το ζητούμενο είναι να στήσεις μία μάχη, ένα debate, που θα καλλιεργήσει πολωτικά ερείσματα στο κοινό, ώστε να εκφράσει τη συμπαράστασή του προς μία από τις δύο πλευρές, προσφέροντας χρηματικό δώρο. Την περίοδο της κρίσης στη Γάζα πετύχαινα μία σέξι ξανθιά που δήλωνε Ισραηλίτισσα, να αντιμετωπίζει ένα ωραίο παλικάρι με παλαιστινιακή μαντίλα.
Εσταζαν μίσος ο ένας για τον άλλον αν και δεν αποκλείεται να ήταν ζευγάρι που έβγαζε μεροκάματο παίζοντας ρόλους. Τις νύχτες συναντάς απίστευτα πλάσματα εκεί μέσα. Ανθρώπινα ξωτικά που παραληρούν ακατάσχετα. Κοπέλες μεταμφιεσμένες σε κούκλες. Αγόρια που λαδώνουν τα καλοδουλεμένα μπράτσα τους. Ενας Ελληνας που βρίζεται με Αλβανό. Μία κυρία που γρατζουνάει ένα μικρόφωνο. Ο ευτραφής νεαρός που έχει μπροστά του μπιφτέκια και αβγά και περιμένει το δωράκι σου για να αρχίσει να τρώει. Κάτι τύποι που δεν τους βλέπουμε ποτέ, αλλά είναι σε τρομακτικά μέρη και συνομιλούν με φαντάσματα – περιέργως τα φαντάσματα μιλούν μέσα από ένα ηχείο.
Το TikTok σου διδάσκει την ποικιλομορφία του ανθρώπινου είδους. Δεν χρειάζεται να χωθείς στη ζούγκλα ή στα βάθη των ωκεανών για να συναντήσεις παράξενες μορφές ζωής. Ανοιξε το TikTok.
Γιατί σας τα λέω όλα αυτά; Τα ξέρετε ή τα φαντάζεστε. Σας τα λέω επειδή παρατηρώ, με ανοιχτό στόμα, την εξέλιξη της «ζωντανής οικονομίας», της live economy που βασίζεται στη δημιουργία τζίρου σε πραγματικό χρόνο από παραγωγούς περιεχομένου.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που διαβάζω, το 2026 η live economy εκτιμάται ότι θα κάνει τζίρο 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Από αυτά, τα 30 δισεκατομμύρια θα προέλθουν από το TikTok και την παραγωγή περιεχομένου όπως αυτό που σας περιέγραψα. Τα υπόλοιπα θα έρθουν από telemarketing, παιχνίδια, εικονικά γεγονότα. Και όχι, δεν είναι απλή φούσκα.
Αντανακλά τη μετάβαση από την οικονομία της παραγωγής στην οικονομία της προσοχής. Σε έναν κόσμο υπερπληροφόρησης, το σπάνιο δεν είναι το περιεχόμενο. Είναι το βλέμμα που μένει. Ο χρόνος, η προσοχή. Οποιος μπορεί να κρατήσει το ενδιαφέρον, έστω για λίγα λεπτά, αποκτά αξία.
Αναρωτιέμαι πώς θα το έβλεπε ο Μαρξ όλο αυτό. Μάλλον θα διέκρινε μία μορφή λαϊκού καπιταλισμού που αναπτύσσεται σε παγκόσμια κλίμακα, χωρίς μέσα παραγωγής, χωρίς κεφάλαιο και με μοναδικό καύσιμο το ενδιαφέρον για το ακραίο και την εξουδετέρωση της πλήξης.
Εντάξει, θα πείτε ότι αυτό συνέβαινε πάντα διά της τέχνης και των θεαμάτων. Δεν είναι το ίδιο. Στον παλιό κόσμο οι άνθρωποι προσπαθούσαν να βγάλουν χρήματα από το ταλέντο τους. Τώρα διαθέτουν προς πώληση τη δυνατότητα να φτάσουν στα άκρα. Η αυτογελοιοποίηση πληρώνει. Οπως και η τοξικότητα.
Ο καθένας πλέον μπορεί να εμφανίσει το παγόνι που ζει μέσα του και να βγάλει δίσκο σε παγκόσμιο κοινό. Και αυτό, ξέρετε, αλλάζει κάτι πολύ βασικό στον κόσμο όπως τον γνωρίζαμε. Δεν υπάρχει, απλώς, ένα καινούργιο επάγγελμα. Ορίζονται νέα κριτήρια επιτυχίας. Η έννοια του ταλέντου επεκτάθηκε. Δεν απαιτούνται γνώσεις μήτε ευφυΐα. Αρκεί να τραβάς την προσοχή. Να είσαι το πιο παράξενο ψάρι στο ενυδρείο.