Η δύναμη του πεπρωμένου

Ο προφανής προορισμός – the Μanifest Destiny – είναι το θεωρητικό υπόβαθρο του αμερικανικού επεκτατισμού. «To 1845, όπως γράφει ο ιστορικός Donald M. Scott, ένα άρθρο, στην εφημερίδα “Democratic Review”, έκανε χρήση του όρου αυτού για να αιτιολογήσει τον επεκτατισμό των ΗΠΑ σε όλη την αμερικανική ήπειρο χαρακτηρίζοντάς τον θεϊκή αποστολή. Αφορούσε τότε το Τέξας και το Ορεγκον, αλλά χρησιμοποιήθηκε και αργότερα για την προσάρτηση της Χαβάης και τον έλεγχο των Φιλιππινών».

Στις 20 Ιανουαρίου 2025, στην ομιλία της ορκωμοσίας του, ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει λόγο για «τον προφανή προορισμό των ΗΠΑ να υψώσουν τη σημαία τους στον πλανήτη Αρη». Η χρήση του όρου εξέπληξε πολλούς σχολιαστές, ορισμένοι μάλιστα προέβλεψαν ότι αν ο νεοεκλεγείς πρόεδρος πραγματοποιούσε τις απειλές του για τη Γροιλανδία, τον Καναδά, τον Παναμά, θα γινόταν ο «παρίας της διεθνούς σκηνής». Εναν χρόνο μετά, αυτό δεν έχει συμβεί, ενώ οι απειλές παίρνουν σάρκα και οστά…

Κάνουμε αυτές τις αναφορές για να γίνει κατανοητό ότι οι επιλογές Τραμπ δεν είναι μόνο προϊόντα παρόρμησης ή ενός υπερεγώ. Υπάρχουν αυτές οι διαστάσεις, αλλά είναι επιφανειακές. Η ουσία της πολιτικής του έχει στέρεη ιδεολογική αφετηρία, συνοψίζεται στο σύνθημα «Make America Great Again» που εκφράζει περισσότερους από 50 εκατομμύρια ψηφοφόρους και έχει ως θεωρητικό υπόβαθρο τα φονταμενταλιστικά χριστιανικά κινήματα καθώς και τους οπαδούς της υπεροχής της λευκής φυλής. Αν ο «προφανής προορισμός» είναι σαφής, η πρόβλεψη για το είδος της παρέμβασης στη Γροιλανδία δεν είναι προφανής. Εξηγεί ωστόσο τη σφοδρότητα με την οποία το ζήτημα αυτό έχει πλέον αναδειχθεί στο μείζον ζήτημα των σχέσεων των ΗΠΑ με την Ευρώπη και τον Καναδά. Ο πρωθυπουργός του, Μαρκ Κάρνεϊ, είπε στο Νταβός ότι η επιστροφή στην παλαιά τάξη πραγμάτων αποκλείεται. Ο Μακρόν μίλησε για έναν κόσμο χωρίς κανόνες. Γινόμαστε λοιπόν μάρτυρες του ανοίγματος μιας νέας ιστορικής σελίδας και, όπως η Ιστορία διδάσκει, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε το περιεχόμενό της. Ακόμη και αν μια συμβιβαστική λύση βρεθεί χωρίς στρατιωτική παρέμβαση, θα είναι μάλλον κακή για τη Γροιλανδία και συνεπώς και για την υπόλοιπη Ευρώπη. Διότι αν η κυβέρνησή της και η Δανία αποδεχθούν την παραχώρηση εδάφους με απώλεια κυριαρχίας, ποιο θα είναι το επόμενο θύμα;

Για την ευρωπαϊκή θεσμική αρχιτεκτονική, θα πρέπει επίσης να αποδεχθούμε ότι το σημερινό πλαίσιο δεν θα είναι βιώσιμο με τη διαφαινόμενη νέα ισορροπία μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Ακόμη και αν η πλήρης ρήξη δεν επέλθει άμεσα, έχει διαρραγεί ο ιστός που τις συνέδεε και οι Ευρωπαίοι, το πιο αδύναμο μέρος του διδύμου, θα πρέπει να σχεδιάσουν ένα μέλλον χωρίς τους Αμερικανούς. Αυτό πρακτικά μεταφράζεται σε δύο πράγματα: η Ευρωπαϊκή Ενωση προχωρεί τάχιστα σε ακόμη βαθύτερη ενοποίηση και τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ

προχωρούν επίσης τάχιστα σε αμυντικό σχεδιασμό ανεξάρτητο των ΗΠΑ. Αυτό μπορεί να γίνει συναινετικά με σταδιακή μείωση της αμερικανικής συμμετοχής στη Συμμαχία. Θα είναι καλύτερο ένα «ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ» από μια ανεξάρτητη ευρωπαϊκή άμυνα; Καθώς η τελευταία δεν είναι ακόμη ετοιμοπόλεμη, για να το πούμε απλά, ένα ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ θα διασφάλιζε τη συμμετοχή χωρών όπως η Βρετανία, ο Καναδάς, η Νορβηγία, η Τουρκία, που είναι. Η ανάγκη να μπορεί η Ευρώπη να αντιμετωπίσει πολεμική απειλή συνδέεται με το κενό που θα δημιουργηθεί αν οι ΗΠΑ δεν συνδράμουν σε περίπτωση επίθεσης κατά ευρωπαϊκής χώρας. Η επίθεση αυτή θα μπορούσε να προέλθει από τη Ρωσία αν σπεύσει να εκμεταλλευθεί το κενό ασφαλείας.

Ακόμη και αν αυτό είναι ένα σενάριο ακραίο καθώς θα προκαλούσε (;) αντιδράσεις στην ίδια την Αμερική από το Κογκρέσο και τη στρατιωτική ηγεσία, οι ευρωπαίοι ηγέτες θα ήταν ανεύθυνοι αν δεν το συνυπολόγιζαν. Συνεπώς, το βάρος μεταφέρεται στη δική τους πλευρά και στη δημιουργία ενός πόλου που διαθέτοντας τα πυρηνικά της Βρετανίας και της Γαλλίας να μπορεί να αποτρέψει τη ρωσική επιθετικότητα.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι δημοσιογράφος, πρώην στέλεχος της Διεθνούς Γραμματείας του ΝΑΤΟ