Εύη Καλογηροπούλου στα «ΝΕΑ»: «Είμαι φεμινίστρια, αλλά δεν νιώθω οργισμένη»
Από την περασμένη Πέμπτη προβάλλεται στις αίθουσες η «Gorgona», πρώτη μεγάλου μήκους ταινία μυθοπλασίας της κινηματογραφίστριας, εικαστικού και visual artist Εύης Καλογηροπούλου, η οποία έκανε την παγκόσμια πρεμιέρα της πέρυσι, εντός διαγωνισμού, στην Εβδομάδα Κριτικής του κινηματογραφικού Φεστιβάλ Βενετίας. Η ιστορία της «Gorgona» τοποθετείται σε «ένα άχρονο δυστοπικό μέλλον, σε μια πατριαρχική πόλη – κράτος που μαστίζεται από βία και περιβαλλοντική μόλυνση, εκεί όπου δύο γυναίκες επαναστατούν και αγωνίζονται για την ελευθερία και την ταυτότητά τους, μετατρέποντας εαυτές σε σύμβολα αντίστασης και μεταμόρφωσης», όπως αναφέρεται στην επίσημη παρουσίασή της. «ΤΑ ΝΕΑ» συνομίλησαν με τη δημιουργό, της οποίας η πρώτη μικρού μήκους, «Motorway 65», έκανε πρεμιέρα στο επίσημο διαγωνιστικό πρόγραμμα του Φεστιβάλ Καννών το 2021 και έναν χρόνο μετά η ταινία της «Στον θρόνο του Ξερξη», όπου εμφανίζεται ο Γιώργος Μαζωνάκης, έλαβε το βραβείο CANAL+ στην Εβδομάδα Κριτικής των Καννών.
Στην ταινία σας παρακολουθούμε ένα είδος γυναικείας επανάστασης σε μια μελλοντολογική εποχή όπου κυριαρχεί η πατριαρχία. Συσχετίζονται για εσάς τα δρώμενα αυτής της φανταστικής εποχής με το σήμερα;
Δεν νομίζω ότι βρισκόμαστε ακριβώς σε μια φάση γυναικείας επανάστασης – αντίθετα, σε πολλά επίπεδα βλέπουμε και οπισθοδρόμηση. Το γεγονός ότι ύστερα από δεκαετίες προόδου στα θέματα ισότητας επανέρχονται ξανά στον δημόσιο διάλογο ζητήματα όπως το δικαίωμα στην άμβλωση, από μόνο του μοιάζει δυστοπικό. Παρότι πρόκειται για κατακτημένα δικαιώματα μέσα από αγώνες και θυσίες γυναικών, βλέπουμε ότι καθώς οδεύουμε στο 2030 τίθενται ξανά υπό αμφισβήτηση.
Ταυτόχρονα, όμως, οι γυναίκες γινόμαστε όλο και πιο vocal και λιγότερο απολογητικές – τόσο στη δουλειά όσο και στην προσωπική μας ζωή, σε πράγματα που παλαιότερα δεν συζητούσαμε, και αυτό είναι ενθαρρυντικό. Οταν έγραφα την ταινία, πριν από δύο χρόνια, σκεφτόμουν μια πόλη – κράτος αποκομμένη από τις υπόλοιπες, όπου οι πόλεις ανταλλάσσουν ανθρώπους και αγαθά ώστε να αποκτήσουν πετρέλαιο.
Δεν ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς προς τα πού κατευθύνονται τα πράγματα όσον αφορά την ενέργεια και τον ρόλο των ορυκτών καυσίμων γενικότερα, ιδίως μετά την επανεκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ. Γίνονται πόλεμοι για το πετρέλαιο, άνθρωποι θυσιάζονται καθημερινά, και το πιο σκληρό είναι ότι αυτά τα παρακολουθούμε από την τηλεόραση σαν μία ακόμα είδηση. Ακόμα κι αν τα πράγματα μοιάζουν δυσοίωνα, δεν πρέπει και δεν μπορούμε να μένουμε μόνο σε αυτό αλλά να δούμε πώς μπορούμε να τα αλλάξουμε.
Εχετε χαρακτηρίσει την «Gorgona» «μια ταινία εκδίκησης εμποτισμένη με υπερφυσικά στοιχεία και φεμινιστική μανία». Θα λέγατε ότι είναι και μια στρατευμένη ταινία;
Αλήθεια; Δεν θα έλεγα ότι είναι ακριβώς έτσι… Δεν τη θεωρώ μια στρατευμένη ταινία και επίσης δεν γνωρίζω και πολλές τέτοιες ταινίες στο σύγχρονο σινεμά, ενώ το να προσπαθείς να περάσεις νοήματα ευαισθητοποίησης πάντα ήταν μία ανάγκη των δημιουργών.
Η «Gorgona» είναι μια ταινία μυθοπλασίας, αλλά όχι ένα μανιφέστο. Περιέχει fiction στοιχεία και δεν αφηγείται περιστατικά ζωής συγκεκριμένων ανθρώπων μέσα από πραγματικά γεγονότα, αλλά περιέχει σαφώς κοινωνικά στοιχεία που βέβαια παραμένουν ένα σενάριο ταινίας. Εκφράζω την άποψή μου πάνω σε κάποια ζητήματα, χωρίς να λειτουργώ από θυμό. Είμαι φεμινίστρια, αλλά δεν νιώθω οργισμένη, μιας και τα θέματα ισότητας και ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι διαρκούς αγώνα.
Παρατηρώ τις κοινωνικές ανισότητες και τις εκφράζω – τόσο μέσα από τις ταινίες μου όσο και μέσα από τον λόγο μου. Επίσης δεν με ενδιαφέρει να παρουσιάσω τις γυναίκες ως «άγιες» ή ως ηθικά ανώτερες καθώς δεν πιστεύω ότι το φύλο καθορίζει το πόσο «σωστός» ή «καλός» άνθρωπος είσαι, γιατί και αυτό είναι στερεοτυπικό, μιας και η ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα θα έπρεπε να μας αφορούν όλους. Αυτό που διατυπώνω είναι ότι ιστορικά δεν υπήρξαν ίσες ευκαιρίες, και αυτή δεν είναι απλά μια προσωπική άποψη, αλλά εδράζεται σε μη αμφισβητήσιμα δεδομένα διεθνών και ευρωπαϊκών οργανισμών.
Αναπόφευκτα, βλέποντας την «Gorgona», πολλοί τη συνδέουν με το σύμπαν του «Mad Max». Επηρεαστήκατε από τις ταινίες του Τζορτζ Μίλερ;
Φυσικά και υπάρχουν επιρροές από άλλους δημιουργούς, ενώ διαβάζοντας για το «Mad Max» και τον Τζορτζ Μίλερ έμαθα ότι έχει ελληνικές ρίζες από τα Κύθηρα, και μάλιστα γνώρισα και κάποιον που τον ήξερε. Το είδος της μεταποκαλυπτικής φαντασίας δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο στον ελληνικό κινηματογράφο, μιας και στην Ελλάδα κυριαρχούν περισσότερο οι κοινωνικές ταινίες και λιγότερο το genre σινεμά. Πιθανότατα αυτό σχετίζεται και με τις συνθήκες παραγωγής – οι genre ταινίες είναι συνήθως πιο απαιτητικές και κοστοβόρες.
Οι ρίζες σας βρίσκονται στον χώρο των εικαστικών. Πώς συνδέεται αυτό με τη σκηνοθετική σας ματιά;
Είμαι εικαστικός και πάντα θα είμαι. Επίσης δεν βλέπω σαφή διαχωρισμό ανάμεσα στις δύο ιδιότητες, της σκηνοθέτριας και της εικαστικού. Υπάρχουν πολλοί σκηνοθέτες που ξεκίνησαν από τα εικαστικά, αλλά και πολλοί που δεν έχουν τέτοιο υπόβαθρο και παρ’ όλα αυτά έχουν έντονη εικαστική ματιά.
Με έχουν επηρεάσει δημιουργοί με έντονη εικαστικότητα, όπως η Σαντάλ Ακερμάν, ο Γιώργος Λάνθιμος, ο Αλέξης Δαμιανός, η Ανιές Βαρντά, αλλά και σκηνοθέτες όπως ο Ταραντίνο. Το κάδρο, ο ρυθμός, η σύνθεση – όλα αυτά είναι και στοιχεία που συζητάμε και σε άλλες εικαστικές τέχνες, όπως οι γλυπτική, ζωγραφική, video art, installation art. Ο κινηματογράφος έχει αφήγηση και λόγο, αλλά παραμένει ένα οπτικό μέσο, καθότι αν δεν υπήρχε αυτή η διάσταση, θα διαβάζαμε απλώς σενάρια ο ένας στον άλλον.
Πόσο ενθαρρυντικό είναι σήμερα το τοπίο του ελληνικού κινηματογράφου;
Θεωρώ ότι γίνονται ενθαρρυντικά βήματα σε πολλά επίπεδα, ενώ υπάρχει και μια σημαντική δεξαμενή από ταλαντούχους δημιουργούς οι οποίοι σαφώς και χρειάζονται περισσότερες ευκαιρίες. Επίσης βλέπουμε ότι υπάρχουν παρουσίες σκηνοθετών και σκηνοθετριών σε σημαντικά φεστιβάλ στο εξωτερικό, όπου επιτυγχάνονται και σημαντικές διακρίσεις.