12 NİSAN MACARİSTAN GENEL SEÇİMLERİ ÜZERİNE
Macaristan’da 12 Nisan Pazar günü genel seçimler için halk sandık başına gidiyor. 2010 yılından beri iktidarda bulunan Fidesz Partisi ve lideri Başbakan Viktor Orbán, 3 Nisan 2022 tarihinde gerçekleştirilen son genel seçimlerde %54 oy oranına ulaşarak büyük bir başarıya imza atmıştı. Otoritelere göre, muhalefet hareketi Tisza Partisi’nin lideri Péter Magyar kendisine ciddi bir rakip olarak ortaya çıktığından, Orbán, bu seçimlerde aynı başarıyı tekrarlamaktan uzak kalabilir.
Seçim öncesinde, Macaristan’ın ilk kadın Cumhurbaşkanı Katalin Novak’ın çocuk taciziyle ile suçlanan bir okul müdürünün suçlarını örtbas etmeye kalkan muavinini affettiğinin ortaya çıkması üzerine 10 Şubat 2024 tarihinde istifa etmesi kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Novak ile birlikte aynı gün af belgesinde imzası bulunan Adalet Bakanı Judit Varga da istifa etti. Varga’nın eski eşi Magyar, Fidesz’te siyaset yaparken bu skandal sırasında hükûmetle ilgili görevlerinden istifa ettiğini kamuoyuna açıkladı ve bu süreçte Fidesz’in ülkeyi yönetme biçiminden memnuniyetsizliğini dile getirdi. Böylece, Orbán’a karşı arayış içindeki Macaristan muhalefetini birleştiren isim oldu. Ülkedeki yüksek enflasyon, işsizlik, Batı dünyasının desteğinin kaybedilmesi, hükûmet ve bürokrasideki ciddi yolsuzluk iddiaları özellikle Budapeşte ve Szeged gibi eğitim düzeyi yüksek şehirlerdeki seçmenlerin en güçlü muhalif aday Péter Magyar’a meyletmesine neden oldu.
Anketlere göre, Orbán ile Magyar’ın oy oranları arasında oldukça dar bir makasın olduğu görülmektedir. Orbán hükûmetinin artık yorulduğunu, ülkedeki sağlık, eğitim, bayındırlık altyapısının bozulduğunu ve satın alma gücünün düştüğünü ileri sürenler Magyar’ı desteklemektedir. Fidesz’in artık sorunlara çözüm üretemediğini düşünen küskün seçmenler de bulunmaktadır. Ayrıca Magyar’ın eski bir Fidesz mensubu olarak hükûmette rol almış olması da muhafazakâr/sağ seçmende sempati uyandırmaktadır. Magyar, Orbán’ın bekâ ve tehdit söyleminin aksine, siyasi vaatlerini yolsuzluğu bitirme, sağlık ve eğitim sistemini düzeltme, dondurulan AB fonlarının yeniden akışını, böylece kamu yatırımlarının devamlılığını sağlama, liyakatli ve alanının uzmanlarından oluşan bir hükûmet kurma üzerine inşa etmektedir.
Fidesz ve iktidar ortağı Hıristiyan Demokrat Halk Partisi (KNDP) koalisyonunu uzun süren iktidar dönemi, ülke genelinde geniş bir parti erişimi ve örgütlenmesi, önemli idari kaynaklara erişim ve özellikle kırsal doğu ve güneyde köklü bir destekle birlikte, sağlam bir yönetim pozisyonuna yol açtı. Geniş bir muhalefet ittifakının birlikte hareket etmekte zorlandığı 2022 seçimlerinin aksine, 2026 yarışması iki kutuplu bir rekabete yol açtı. Öyle ki, bazı muhalefet partileri, Tisza lehine genel seçimlere girmemeye karar verdi. 2026 parlamento seçimlerine muhafazakâr ve popülist Fidesz ile Hıristiyan demokrat KDNP koalisyonu, merkez sağ ve Batı yanlısı Tisza (Saygı ve Özgürlük Partisi; aynı zamanda Macaristan’daki bir nehir olan Tisza’dan ilham alarak bu isim verildi), milliyetçi sağ parti Vatanımız Hareketi (Mi Hazánk), merkez sol ve liberal parti Demokratik Koalisyon (DK) ve ülke içindeki aksaklıkları, yolsuzlukları ve sistemi eleştiri üzerine kurulu anti oluşum Macar İki Kuyruklu Köpek Partisi (MKKP) katılmaktadır. Önceki parlamentoda temsil edilen bazı muhalefet partileri – Diyalog-Yeşiller (Párbeszéd), LMP – Macaristan Yeşil Partisi, Momentum Hareketi ve MSZP dahil – çoğunlukla ana muhalefeti desteklemek için stratejik bir karar olarak ulusal liste çıkarmadı. 2010’lu yıllarda milliyetçi sağcı ve Turancı parti olarak dikkat çeken sonrasında siyasetteki önemi azalan Jobbik ise belgelerini zamanında toparlayamadığından seçim dışı kaldı.
Seçimlerdeki belirleyici noktalardan bir tanesi de yurtdışından postayla gönderilecek olan oylardır. Yürürlükteki seçim kanunu uyarınca yurtdışında yaşayan ve oy verme hakkı bulunan Macar vatandaşlarının dış temsilciliklerde oy kullanma haklarının yanı sıra, arzu edenler ve Macaristan’da yerleşik bir adresi bulunanlar oylarını belirli bir süre içerisinde posta yoluyla gönderebilmektedirler. Bu türden oyların nihai oranlara ve sonuçlara yüksek bir etkisinin olması beklenmektedir. Muhalefet, bu oylarda bir manipülasyon yapılması olasılığına dikkat çekerken, Macar resmî yetkilileri en güvenilir ve en donanımlı seçim sisteminin şüphe bırakmayacak biçimde Macaristan’da olduğu iddiasıyla buna karşı çıkmaktadırlar.
Orbán, hem ABD Başkanı Donald Trump, hem de Rusya lideri Vladimir Putin tarafından desteklenirken; Avrupa Birliği ise Magyar’a olan desteğini saklamamaktadır. Trump’ın 2025 yılında Beyaz Saray’da ağırladığı Orbán’a basın toplantısında yaptığı övgü dolu konuşma ve Yardımcısı J.D. Vance’i seçimlerin hemen öncesinde hafta içi Budapeşte’ye göndermesi bu desteğin açık göstergeleri olarak sunulabilir.
Macaristan ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkiler, özellikle AB fonlarının serbest bırakılmasıyla ilgili hukukun üstünlüğü şartlılık mekanizması bağlamında siyasi açıdan hassas olmaya devam etmektedir. AB düzeyindeki görüşmeler, Macaristan’da yargı bağımsızlığı, yolsuzlukla mücadele, sivil alan ve medya çoğulculuğu konularına odaklanmaktadır. Macaristan’ın Ukrayna-Rusya Savaşı’na katılmayacağını ülkenin çıkarının bu savaş dışarısında kalmaktan geçtiğini başta Orbán olmak üzere ülkenin siyaset belirleyicileri kesin bir dille ifade etmektedirler. Ancak bu tarafsızlık siyaseti, Ukrayna ve AB tarafından Rusya yanlısı bir tavır olarak nitelendirilmekte ve eleştirilmektedir. 2025 ve 2026 başlarında, Macaristan, Avrupa Birliği Konseyi’nde Rusya Federasyonu’na karşı yaptırımlar ve Ukrayna’ya AB mali desteğinin unsurları konusunda anlaşmayı askıya aldı. Macaristan, AB’nin Ukrayna lehine tahsis etmek istediği fonları ve kredileri bloke ve bu ülke lehine alınacak kararları veto etmektedir. Ukrayna da, geçtiğimiz Mart ayında Rusya’dan Macaristan’a kendi ülkesinden geçen transit gaz akışını durdurarak buna cevap verdi. Seçimlere bir hafta kalmışken Sırbistan Cumhurbaşkanı Alexander Vučić’in Macaristan üzerinden ülkesine gelen TürkAkım gaz boru hattı yakınında mühim miktarda patlayıcı bulunduğunu açıklamasının ardından, Orbán da, ülkesinde güvenlik konseyini acil olarak toplayarak boru hattında ve özellikle sınır bölgelerdeki sabotaj ihtimallerine karşı gerekli önlemlerin alındığını ifade ederek konunun bir millî güvenlik meselesi olduğunu vurguladı ve bununla ilgili olarak muhalefeti de eleştirdi. Magyar’ın bu eleştiriye cevabı gecikmedi; Orbán’ı sahte bayrak siyaseti izlemekle itham ederek boru hatlarına olası sabotajların oylarını arttırmak üzere onlar tarafından yazılmış bir senaryo olduğunu ileri sürdü.
Seçim propagandası esnasında her iki tarafın da birbirlerini ajanlıkla itham ettikleri de vurgulanmalıdır. Orbán’ın gençlik zamanlarında Fidesz’in kurucusu olduğu dönemde aslında bir KGB ajanı olduğuna dair haberler Macar basınını meşgul etti. Yakın zamanda Szijjártó’nun Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ile iki Rus oligarka AB tarafından uygulanan yaptırımın gevşetilmesi hususunda kulis yapmak üzere adeta talimat aldığı izlenimi uyanan telefon görüşmesi basına sızdı. Haftasonu muhalefetin Szombathely’de gerçekleştirdiği mitingde toplanan kalabalığın 1956 Macar İhtilali’nin sembolü haline gelen “Ruszkik haza (Ruslar eve)!” sloganını bağırmaları da dikkate değer bir gelişmedir. Orbán ise, buna karşılık, seçmenlerini Magyar’ın Brüksel’in kuklası olduğuna, ülke için en büyük tehdidin Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Péter Magyar ve Ukrayna lideri Zelenski olduğuna ikna etmeye çalışmaktadır. Bu bağlamda, ülkedeki karayollarındaki büyük bilbordlar bunu vurgulayan afişlerle donatıldı. George Soros, bu noktada ülkeyi karıştırmak isteyen en büyük manipülatör olarak takdim edilirken, Orbán tüm eylemlerini Macar milletinin çıkarı için yaptığı savını vurgulamaktadır. Soros ise bu seneki Davos Dünya Ekonomik Forumu’nda yaptığı konuşmada Orbán’ı “dünyanın en büyük kendini beğenmişi” olarak nitelendirmekten çekinmedi.
LGBT mevzuatıyla ilgili konular da seçim öncesinde tartışılmaya devam etmektedir. 2021 tarihli “çocuk koruma” mevzuatı, küçüklerin cinsel yönelim ve cinsiyet kimliğine ilişkin tasvirine dair olup, hâla ulusal ölçekte ve AB’deki tartışmalara konu olmaya devam ediyor. 2025 yılının başlarında, parlamento, onur yürüyüşlerini yasaklayan bir yasa ve cinsiyeti doğumda erkek veya kadın olarak tanımlayan bir anayasa değişikliği kabul ederek LGBT temalı mitingleri kısıtlamanın yasal temelini güçlendirdi. 2026 yılının başlarında, onur etkinliklerini düzenleyen kişilere karşı cezai işlemler başlatıldı ve bu durum barışçıl toplanma özgürlüğü hakkını etkiledi. 2022 seçimleri öncesinde de LGBT karşıtı, aile değerlerini dilinden düşürmeyen Fideszli muhafazakâr bir siyasetçinin Brüksel’de düzenlenen şuh ve gizli bir partinin polis tarafından basılması esnasında yağmur oluğundan aşağı inmeye çalışırken düşerek ayağını kırması ve yakalanması uluslararası camiada özellikle alaya alınırken, bu hadisenin Macar seçmeni pek etkilemediği seçim sonuçlarına bakılırsa hatıra getirilmelidir.
Sonuç olarak, 12 Nisan Pazar günkü seçimler Viktor Orbán’ın 2010 yılından beri karşılaştığı en güç engel olarak nitelendirilmektedir. Gelişmeler dünya çapında heyecan ve ilgiyle takip edilmektedir.
Kapak fotoğrafı: https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/
Doç. Dr. Emre SARAL
Hacettepe Üniversitesi