Ολοι οι Αιθίοπες εκγυμνάζονται
Ολοι οι Αιθίοπες εκγυμνάζονται, γράφει ο Σεφέρης, κι όλοι θέλουμε μια ανεξάρτητη δικαιοσύνη που να βγάζει ευνοϊκές αποφάσεις για μας. Αν η ετυμηγορία είναι δυσάρεστη, τότε αρχίζει η συνωμοσιολογία – αλλά καταρχήν να πούμε πως αυτή η αφηρημένη έννοια, η δικαιοσύνη, υπάρχει μόνο στο φαντασιακό μας, ενώ στην πραγματικότητα υπάρχουν μόνο υπαρκτοί, θνητοί, συγκεκριμένοι, κάθε φορά, δικαστές. Και βέβαια όλοι θέλουμε έναν Σαρτζετάκη, αρκεί να μην είναι εναντίον μας.
Είναι ωραίο και ιδανικό να υπάρχει μια υπερέχουσα μετέωρη, μεταφυσική δύναμη, ερήμην των ανθρώπων, που αδέκαστα να κρίνει και να εμπνέει άνωθεν, σε στυλ αγίου πνεύματος, άψογες αποφάσεις στους όποιους δικαστές, βάσει της νομολογίας αλλά και της ανθρώπινης συνθήκης και ιδιαιτερότητας, κάθε φορά.
Πολλοί θέλουν να πιστεύουν ότι αυτό το νεφέλωμα υπάρχει και κάνουνε δηλώσεις – κλισέ του τύπου «έχω εμπιστοσύνη στην ανεξάρτητη δικαιοσύνη». Αλλά όλοι βέβαια φροντίζουν να πάρουνε όσο γίνεται καλύτερο δικηγόρο να τους υπερασπίσει, διότι κατά βάθος ξέρουν πως τα πράγματα δεν γίνονται μηχανιστικά και δεν υπάρχει εκεί πάνω στον ουρανό ένας της δικαιοσύνης ήλιος νοητός που να καθαρίζει κάθε φορά την μπουγάδα με άτεγκτο τρόπο, δηλαδή όπως θα άρεσε κάθε φορά στον καθένα μας – και πώς να γίνει αυτό όταν συνήθως υπάρχουν δύο διάδικοι αλλά μία δικαιοσύνη; Να την κόψουμε σε μπακλαβαδοκόμματα;
Κι όλοι ελπίζουν σε μια «ευνοϊκή έδρα» και στην επιδεξιότητα των δικηγόρων τους – αυτό ήδη σημαίνει πως υπάρχει διαδικασία μεταξύ θνητών, εργασία αποδεικτική, επιχειρήματα, ρητορική δεινότητα και πολλά άλλα, καθόλου μεταφυσικά, που συνθέτουν μια δίκη.
Αλλά ισχύει και το ότι μπορεί κάποιον δικαστή να τον χτυπάει το παπούτσι του (καθώς έλεγε κάποτε ο Πιτιγκρίλι) και γι’ αυτό να βγάλει μια δυσμενή απόφαση ή μια σκληρή ετυμηγορία. Ανθρωπος είναι κι αυτός.
Ή να πέσεις στην περίπτωση ενός προέδρου βασανισμένου από άλλα ζητήματα που να εκδώσει μια απόφαση οδυνηρή – οπότε υπάρχει και η εκδοχή εκείνη που περιγράφει ο Ζορζ Μπρασένς στο τραγούδι του «Φυλάξου απ’ τον γορίλλα» (Gare au gorille) για έναν δικαστή που, ενίοτε, πρέπει να το πούμε, επηρεάζεται και από τη συγκυρία: επαναστάσεις, πόλεμοι, πραξικοπήματα ευνοούν την ανάδειξη σκληρών ανθρώπων οι οποίοι παίρνουνε αποφάσεις λαϊκού δικαστηρίου ή εντεταλμένου υπαλλήλου. Συνέβη κι αυτό πολλές φορές στην Ιστορία, και να εύχεσαι να μην πέσεις σε τέτοια κακιά στιγμή, από την οποία δεν γλιτώνει ούτε καν η Μαμά Τερέζα και η αθώα περιστερά.
Βέβαια, όλοι θέλουμε δικαιοσύνη. Αλλά το τι εννοεί ο καθένας είναι μια άλλη υπόθεση· ή, κατά το κοινώς λεγόμενο, όλοι έχουμε δίκιο, αλλά πού θα το βρούμε; Κι επειδή απόλυτα αντικειμενική δικαιοσύνη δεν υπάρχει και ο καθείς θέλει να υπηρετεί τη δική του εκδοχή, γι’ αυτό και τα αυταρχικά πολιτεύματα τη χειραγωγούν, όσο μπορούν, εν ψυχρώ, ενώ στα αστικοδημοκρατικά κάποιοι ονειρεύονται να την ελέγχουν απολύτως (σε στυλ Πολάκη).
Διότι μια δικαιοσύνη κατά το μάλλον αδέκαστη είναι εμπόδιο σε κάθε εντολή, ολοκληρωτισμό και αυθαιρεσία – πήγε και η Μελόνι να την τσουβαλιάσει με το δημοψήφισμα, αλλά οι Ιταλοί που ξέρουνε απ’ αυτά και από άλλα πονηρότερα, αρνήθηκαν να της κάνουνε το χατίρι. (Mamma mia!)
Εξάλλου, έτσι κι αλλιώς, πάντα θα υπάρχουν επαρκείς, έντιμοι, αδέκαστοι και με διατρητική ευθυκρισία δικαστές – αλλά πρέπει και ο θεσμός της ανεξαρτησίας να προστατεύεται πάση θυσία, γιατί αρκετοί, έξωθεν, πάντα, ελλοχεύουν θέλοντας μια δικαιοσύνη που να τους κάνει τα γούστα. Αλλιώς, δεν μπορούν να κυβερνήσουν μέσα σε πλαίσιο διάκρισης των εξουσιών – δεν αντέχουν τους δικαστές και την άλλη άποψη· ούτε καν στον ύπνο τους.
Και πάλι, εδώ σε εμάς, με τα τραγικά Τέμπη, παρατηρούμε τα ίδια – κλισέ φαινόμενα. Ολοι θέλουνε δικαιοσύνη, αλλά δύσκολο να καταλάβεις τι εννοεί ο καθείς – άλλος θέλει να την πληρώσουν οι ένοχοι (αλλά ποιους εννοεί;), άλλος να πέσει ο Μητσοτάκης, άλλος (ή άλλη) βρήκε ευκαιρία για να φορέσει το νέο μοντελάκι, κι έτερος επιμένει στα ξυλόλια. Φαίνεται, δε, ότι γύρω από τους δύστυχους συγγενείς συνωθείται κι ένας ολόκληρος κόσμος με τις δικές του βλέψεις και ιδιοτέλειες.
Υπάρχει η φοβερή τραγωδία, αλλά ποτέ δεν λείπει κι ο κυνισμός, οπότε και, διάφοροι, μόλις είδαν αγγουράκι, αμέσως έτρεξαν να βρούνε αλατιέρα. Γρήγορα μπλέχτηκε στην υπόθεση και η ελαφρολαϊκή πολιτική, οπότε το θέμα πήγε να εξελιχθεί σε συνοικιακό καφενείο.
Επίσης, η δίκη – και ορθώς – γίνεται στη Λάρισα, ενώ κάποιοι περίμεναν άλλα μεγαλεία, στην πρωτεύουσα, καθώς άλλοι, που αναγκάζονται να ανεβαίνουν από την Αθήνα στη Θεσσαλία για λίγη δικαιοσύνη, το βρίσκουν κάπως κουραστικό. (Αυξήθηκε και η τιμή της βενζίνης). Γενικώς η Λάρισα δεν εκπέμπει και τη μεγαλοπρέπεια που θα ήθελαν μερικοί και μερικές, ώστε να διαλάμψουν φωσφορίζοντας μέσα στη διαδικασία.
Ετσι συμβαίνει: όλοι ψάχνουμε το δίκιο μας, αλλά πού θα το βρούμε, καθώς δογμάτισε και ο Τσιτσάνης. Το δε βαθύτερα οδυνηρό συμπέρασμα είναι ένα: αλί σε όσους χάνονται κάθε φορά, γιατί συνήθως οι εναπομείναντες ζωντανοί, εμείς, σπανίως δεν τα κάνουμε μαντάρα και πάντα στο όνομα της (δικής μας) δικαιοσύνης, ενώ όλοι οι Αιθίοπες εκγυμνάζονται.