5.400 γιατροί έφυγαν από τη χώρα τα τελευταία πέντε χρόνια: Πού επιλέγουν να πάνε – Μπορεί να αναστραφεί το brain drain;

Κάθε χρόνο στις 7 Απριλίου, η διεθνής κοινότητα τιμά την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, υπενθυμίζοντας ότι η υγεία αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα.

Η ημέρα καθιερώθηκε το 1948, με αφορμή την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, και διαχρονικά λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την ανάδειξη κρίσιμων ζητημάτων δημόσιας υγείας και την ανάγκη ισότιμης πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες περίθαλψης.

Για το 2026, το κεντρικό μήνυμα της Παγκόσμιας Ημέρας Υγείας, «Μαζί για την Υγεία. Με την επιστήμη» αναδεικνύει τη σημασία της επιστημονικής γνώσης και της διεθνούς συνεργασίας στην αντιμετώπιση σύγχρονων απειλών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσέγγιση της One Health («Ενιαία Υγεία»), που συνδέει την ανθρώπινη υγεία με εκείνη των ζώων και του περιβάλλοντος, προωθώντας μια ολιστική στρατηγική πρόληψης και αντιμετώπισης κινδύνων.

Σε έναν κόσμο που αντιμετωπίζει σύνθετες απειλές για την υγεία, ο ΠΟΥ καλεί όλους να στηρίξουν την επιστήμη αξιοποιώντας τεκμηριωμένα δεδομένα και αξιόπιστες κατευθυντήριες οδηγίες.

Ωστόσο, πέρα από τις διεθνείς προκλήσεις, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα οξύ εσωτερικό ζήτημα: τη συνεχιζόμενη φυγή νέων γιατρών στο εξωτερικό. Σύμφωνα με στοιχεία του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ), την περίοδο 2020-2025 περισσότεροι από 5.400 γιατροί έχουν αναζητήσει επαγγελματικές ευκαιρίες εκτός χώρας.

Όπως επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο πρόεδρος του ΙΣΑ Γιώργος Πατούλης, η «διαρροή» επιστημονικού δυναμικού αποτελεί μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας, εντείνοντας τις ήδη υπάρχουσες ελλείψεις και υπονομεύοντας τη μελλοντική του επάρκεια.

«Η μαζική μετανάστευση των νέων ιατρών αποτελεί μία από τις πιο σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το σύστημα υγείας της χώρας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δεν είναι απλώς αριθμητικό είναι βαθιά ποιοτικό και στρατηγικό, καθώς η Ελλάδα χάνει το πιο δυναμικό, επιστημονικά καταρτισμένο και ελπιδοφόρο κομμάτι του ιατρικού της δυναμικού», τονίζει ο κ. Πατούλης.

Τα στοιχεία του ΙΣΑ

Το 2020 έφυγαν από τη χώρα 347 ανειδίκευτοι, 554 ειδικευμένοι, σύνολο 901 γιατροί. Οι περισσότεροι επιλέξανε την Αγγλία, 428 γιατροί και ακολουθεί η Κύπρος με 162 γιατρούς.

Ίδια περίπου εικόνα και για το 2021. «Μετανάστευσαν» 314 ανειδίκευτοι, 552 ειδικευμένοι, σύνολο 866 γιατροί. Και πάλι πρώτη χώρα η Αγγλία με 379 γιατρούς να την επιλέγουν και δεύτερη η Κύπρος με 160 γιατρούς.

Το 2022 χώρες του εξωτερικού επιλέξανε 808 γιατροί- ανειδίκευτοι 304, ειδικευμένοι 504. Οι περισσότεροι πήγαν στην Αγγλία, 288 γιατροί και ακολουθούν 61 στη Γαλλία, 54 Γερμανία, 50 Ελβετία.

Το 2023 η εικόνα παραμένει ίδια, καθώς 808 γιατροί έφυγαν από τη χώρα, ανειδίκευτοι 283 και ειδικευμένοι 525, με την Αγγλία να είναι πρώτη επιλογή για 288 γιατρούς και να ακολουθεί η Κύπρος για 97 γιατρούς.

Αύξηση των γιατρών που φεύγουν από την Ελλάδα καταγράφηκε το 2024. Συνολικά ο ΙΣΑ εξέδωσε 1.047 πιστοποιητικά γιατρών για το εξωτερικό-398 ανειδίκευτοι και 649 ειδικευμένοι. Πρώτη χώρα επιλογής πάλι η Αγγλία με 274 γιατρούς να την επιλέγουν και δεύτερη η Κύπρος με 118 γιατρούς.

Μικρή πτώση παρατηρήθηκε το 2025. Έφυγαν 384 ανειδίκευτοι και 584 ειδικευμένοι. Οι περισσότεροι προτίμησαν την Αγγλία, 319 γιατροί και ακολουθεί η Κύπρος με 142 γιατρούς.

Γιατί φεύγουν οι γιατροί

«Οι νέοι γιατροί δεν φεύγουν τυχαία. Φεύγουν γιατί αναζητούν συνθήκες αξιοπρέπειας. Φεύγουν γιατί θέλουν εκπαίδευση υψηλού επιπέδου. Φεύγουν γιατί σε άλλες χώρες της Ευρώπης και όχι μόνο, βρίσκουν οργανωμένα συστήματα, σαφή επαγγελματική προοπτική και αμοιβές που ανταποκρίνονται στην επιστημονική τους αξία.

Η αλήθεια είναι σκληρή: αν δεν δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο, ανταγωνιστικό περιβάλλον, δεν θα μπορέσουμε να συγκρατήσουμε τους νέους επιστήμονες. Και τότε, το πρόβλημα δεν θα αφορά μόνο το ιατρικό σώμα θα αφορά την ίδια τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας», τονίζει ο Γιώργος Πατούλης.

Τα κίνητρα που πρέπει να δοθούν

«Η αντιστροφή του brain drain δεν μπορεί να γίνει με ευχολόγια. Απαιτεί συγκεκριμένες, στοχευμένες πολιτικές», σημειώνει ο πρόεδρος του ΙΣΑ και προτείνει:

• Αξιοπρεπείς αμοιβές, προσαρμοσμένες στα διεθνή δεδομένα, ώστε η παραμονή στη χώρα να είναι πραγματική επιλογή και όχι αναγκαστική θυσία

• Σύγχρονο και οργανωμένο εκπαιδευτικό σύστημα, με πλήρη εφαρμογή των rotations και συνεχή αξιολόγηση

• Διεθνείς συνεργασίες, με αδελφοποιήσεις με πανεπιστήμια και ιατρικούς φορείς της Ευρώπης και της Αμερικής, ώστε οι νέοι γιατροί να αποκτούν εμπειρία και εξωστρέφεια

• Σταθερό επαγγελματικό περιβάλλον, χωρίς διαρκείς οικονομικές επιβαρύνσεις και αβεβαιότητα

• Προοπτικές εξέλιξης, που θα συνδέονται με την επιστημονική πρόοδο και όχι με τη συγκυρία

Ο κ. Πατούλης σημειώνει ότι «το σύνολο του ΕΣΥ οφείλει να τεθεί στην υπηρεσία της εκπαίδευσης των νέων γιατρών. Όχι αποσπασματικά, αλλά με στρατηγικό σχεδιασμό».

Η θέση και οι διεκδικήσεις του ΙΣΑ

Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών έχει επανειλημμένα θέσει το ζήτημα στην πολιτική ηγεσία, με σαφή και τεκμηριωμένο τρόπο.

Διεκδικεί «την ουσιαστική ενίσχυση των αμοιβών των ιατρών του ΕΣΥ, τονίζοντας ότι τα μέχρι σήμερα μέτρα είναι θετικά αλλά ανεπαρκή. Τη δημιουργία νέων θέσεων ειδικευομένων και την ενίσχυση της εκπαίδευσης. Τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα επιτρέπει στους γιατρούς να εργάζονται με αξιοπρέπεια, χωρίς εξουθενωτικά βάρη. Την κατάργηση στρεβλώσεων, όπως το clawback, που υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του ιατρικού επαγγέλματος».

Παράλληλα, «έχουμε επισημάνει ότι η λύση δεν μπορεί να είναι η “διέξοδος” των γιατρών εκτός συστήματος για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους. Η λύση είναι ένα ισχυρό δημόσιο σύστημα που θα στέκεται στα πόδια του», υπογραμμίζει η πρόεδρος του ΙΣΑ.

Η Ελλάδα ως διεθνές κέντρο υγείας

Την ίδια στιγμή, προσθέτει ο κ. Πατούλης, η χώρα μας διαθέτει ένα σημαντικό συγκριτικό πλεονέκτημα: το υψηλού επιπέδου ιατρικό δυναμικό της.

«Ο ΙΣΑ επενδύει συστηματικά στην ανάπτυξη του ιατρικού τουρισμού, με στόχο η Ελλάδα να εξελιχθεί σε έναν διεθνή προορισμό υγείας. Αυτό δεν είναι απλώς ένα αναπτυξιακό μοντέλο είναι μια στρατηγική επιλογή για να μετατρέψουμε το brain drain σε brain gain», τονίζει.

Σύμφωνα με τον ίδιο για να γίνει αυτό, όμως, απαιτείται: Ποιότητα υπηρεσιών, οργάνωση, διασύνδεση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και πάνω από όλα, ανθρώπινο δυναμικό που θα παραμένει και θα εξελίσσεται στη χώρα.

Από τη διαρροή εγκεφάλων στην επιστροφή

Ο κ. Πατούλης καταλήγει ότι «η Ελλάδα μπορεί να γίνει χώρα υποδοχής επιστημόνων και όχι χώρα εξαγωγής. Μπορεί να μετατρέψει την απώλεια σε ευκαιρία. Όμως αυτό προϋποθέτει πολιτική βούληση, συνέπεια και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Οι νέοι γιατροί δεν ζητούν προνόμια. Ζητούν το αυτονόητο: να μπορούν να ζουν, να εργάζονται και να εξελίσσονται με αξιοπρέπεια στον τόπο τους.

Ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών θα συνεχίσει να δίνει τη μάχη προς αυτή την κατεύθυνση με στόχο ένα σύστημα υγείας που δεν θα χάνει τους ανθρώπους του, αλλά θα τους κρατά και θα τους φέρνει πίσω».