Εύη Μάζη: «Η φωνή είναι τρόπος να διεκδικείς χώρο μέσα στον χρόνο»

Οι γέφυρες που επιχειρείτε στο Ιδρυμα Γουλανδρή και δη μεταξύ διαφορετικών μουσικών ειδών και εποχών τι ενοποιητικό στοιχείο έχουν; Δίνετε έμφαση στην ίδια τη μουσική ως σύμπραξη ή στο ρεπερτόριο;

Το ενοποιητικό στοιχείο αυτών των γεφυρών είναι πρώτα και κύρια η ίδια η μουσική και η έκφρασή της μέσα στον χρόνο. Η ανθρώπινη πνοή παραμένει ίδια ανά τους αιώνες· οι αγωνίες, τα πάθη και η ανάγκη για επικοινωνία και ελευθερία βρίσκουν πάντοτε τον τρόπο να μεταμορφώνονται σε ήχο. Γι’ αυτό και ονομάσαμε τη συναυλία μας «Η πνοή του χρόνου». Ο κύκλος «Jazz στο Μουσείο» του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή φέτος φέρει τον τίτλο «Her Voice». Η έννοια της φωνής – και ιδιαίτερα της γυναικείας φωνής – δεν αφορά μόνο το φύλο, αλλά τη ματιά, την ευαισθησία και τη δύναμη της αφήγησης. Η φωνή είναι φορέας μνήμης και εμπειρίας· είναι τρόπος να διεκδικείς χώρο μέσα στον χρόνο, να μετατρέπεις το προσωπικό σε συλλογικό βίωμα. Την καλλιτεχνική επιμέλεια στον κύκλο αυτών των εκδηλώσεων την έχει ο Δημήτρης Τσάκας, ο οποίος μας έκανε την τιμή να μας προσκαλέσει να παρουσιάσουμε μια προσωπική πρόταση, βασισμένη ακριβώς σε αυτή τη διαχρονική συνομιλία. Επιλέξαμε έργα από διαφορετικές εποχές και ιδιώματα που, φαινομενικά, απέχουν μεταξύ τους, αλλά στην ουσία μοιράζονται έναν κοινό πυρήνα. Κοινός παρονομαστής είναι το νοηματικό περιεχόμενο ενός τραγουδιού σε συνδυασμό με μια μουσική του περασμένου αιώνα που, για εμάς, διατηρεί ακριβώς την ίδια δόνηση σήμερα.

Οπως;

Η «Σερενάτα» του Franz Schubert μπορεί να βαδίζει παράλληλα με «Το περιβόλι του τρελού» του Διονύση  Σαββόπουλου. Το «Blackbird» των Beatles, επηρεασμένο – όπως έχει αναφέρει ο Paul McCartney – από τον Johann Sebastian Bach, αποδεικνύει ότι οι μουσικές γραμμές διασχίζουν τους αιώνες. Ο Αττίκ, μαθητής του Gabriel Fauré, αλλά και ο Μίκης Θεοδωράκης, όπως και ο Kurt Weill πριν από εκείνον, αποδεικνύουν ότι η μουσική κουβαλά πάντοτε κοινωνικό και υπαρξιακό αποτύπωμα. Το ανεξάντλητο ρεπερτόριο είναι πράγματι η κινητήριος δύναμη, αλλά εξίσου σημαντική είναι η σύμπραξη και ο τρόπος με τον οποίο το αναδεικνύουμε – με χώρο για αυτοσχεδιασμό, διάλογο και προσωπική ματιά. Σε αυτό το μουσικό ταξίδι έχω την ευτυχία να συμπράττω με τον καταπληκτικό πιανίστα Μάνο Κιτσικόπουλο. Μέσα από τις πρόβες μας κατάλαβα πως αυτό το εγχείρημα θα μπορούσα να το μοιραστώ μόνο μαζί του.

Στην πορεία σας εναλλάσσετε την ιδιότητα του σολίστ στο φλάουτο και της ερμηνεύτριας. Πόσο εύκολο είναι αυτό;

Η εναλλαγή ανάμεσα στο φλάουτο και το τραγούδι προκύπτει πολύ φυσικά. Πιστεύω ότι τίποτα δεν συμβαίνει τυχαία και πως η ζωή μάς οδηγεί στις διαδρομές που είναι ουσιαστικά δικές μας. Πάνω απ’ όλα είμαι μουσικός και απολαμβάνω πολύ το ότι μπορώ να εκφράζομαι και με το φλάουτο και με τη φωνή. Δεν θα έλεγα ότι έχω επιλέξει συνειδητά να τραγουδώ περισσότερο, αν και τα τελευταία χρόνια αυτό συμβαίνει συχνότερα. Ισως γιατί αγαπώ πολύ τα ωραία τραγούδια και την τέχνη της τραγουδοποιίας με την ευρύτερη έννοια και νιώθω την ανάγκη να τα εκφράζω και να τα μοιράζομαι με τον δικό μου τρόπο.

Συμπράξατε με πολλούς. Από τον Μαμαγκάκη μέχρι τον Σαββόπουλο. Ο δεύτερος που είχατε μακρά συνεργασία κάποτε συνεργάστηκε με μία εκ των δασκάλων σας Στέλλα Γαδέδη. Τι κρατάτε από τον Διονύση και πώς φτάσατε κοντά του;

Η αλήθεια είναι πως ήταν κάτι σχεδόν καρμικό το ότι βρέθηκα να παίζω και να τραγουδώ δίπλα στον Διονύση Σαββόπουλο. Σε ένα από τα αγαπημένα μου κομμάτια, τη «Μαύρη θάλασσα», παίζει φλάουτο αξεπέραστα η Στέλλα Γαδέδη, που μοιραία έγινε και δασκάλα μου. Ημουν – και παραμένω – μεγάλη θαυμάστριά του. Πολύ μικρή, επιδίωξα να τον συναντήσω, γιατί ονειρευόμουν να παίξουμε μαζί. Τελικά συναντηθήκαμε επί σκηνής αρκετά χρόνια αργότερα, σε ένα αφιέρωμα στον Μάνο Χατζιδάκι, και από τότε είχα τη χαρά να συνυπάρχουμε συχνά, σχεδόν μέχρι το τέλος. Από τον Διονύση Σαββόπουλο κρατώ, πέρα από τα μαγικά τραγούδια του που δεν θα με αφήσουν ποτέ, την ουσιαστική φιλία μας, τις απλές – και όχι τόσο απλές τελικά – συζητήσεις μας και εκείνο το ιδιαίτερο, μυστήριο, μαγικό και ταυτόχρονα ζεστό εκτόπισμα που είχε ως άνθρωπος, πάνω αλλά και κάτω από τη σκηνή.

Πώς μπήκατε στη μουσική;

Μεγάλωσα στην Πάτρα σε μια οικογένεια που αγαπάει πολύ τη μουσική. Υπήρχε και πιάνο στο σπίτι και από πολύ μικρή άρχισα μαθήματα. Θυμάμαι έντονα τις κασέτες με τραγούδια των Beatles που ακούγαμε στο αυτοκίνητο, αλλά και τους δίσκους με ρώσους συμφωνικούς συνθέτες που έπαιζαν συχνά στο σπίτι. Την απόφαση να ασχοληθώ πιο σοβαρά την πήρα στην εφηβεία μου, όταν ένιωσα πως αυτός ο δρόμος με εκφράζει περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο.

Σήμερα εσείς εντοπίζετε μία επιστροφή «στις ρίζες» στο ελληνικό τραγούδι;

Αυτό ισχύει σαφώς. Υπάρχει, ωστόσο, μια διπολική κατάσταση στο ελληνικό τραγούδι – όπως υπήρχε πάντα βέβαια. Από τη μία πλευρά έχουμε τραγούδια ποπ και ελαφρολαϊκά, ευρείας κατανάλωσης, που κατακλύζουν τα περισσότερα μέσα, και από την άλλη έχουμε το έντεχνο τραγούδι, που σαφώς τείνει να επιστρέφει στις ρίζες του, στυλιστικά. Προσωπικά το βλέπω θετικά: οι ρίζες μας αποτελούν κομμάτι του πολιτισμού μας. Ταυτόχρονα, όμως, πολλές φορές νιώθω πως έχει δημιουργηθεί ένα είδος μόδας, που κινδυνεύει να γίνει κλισέ. Οπως και να έχει, αν κάτι έχει αληθινό αντίκρισμα και ουσιαστικό λόγο ύπαρξης, ο χρόνος θα το δείξει.

Δύσκολη χώρα η Ελλάδα για σολίστ κλασικών οργάνων;

Η Ελλάδα είναι, αναμφίβολα, μια δύσκολη χώρα για έναν σολίστ κλασικού οργάνου. Γενικότερα, οι καλλιτέχνες όλων των ειδικοτήτων συχνά βρίσκονται στο περιθώριο και θεωρώ πως ως κοινωνία βρισκόμαστε αρκετά πίσω σε αυτό το ζήτημα. Παρ’ όλα αυτά, βλέπω πολλούς νέους ανθρώπους να αφοσιώνονται με πάθος στην κλασική μουσική, και αυτό από μόνο του είναι βαθιά συγκινητικό και αξιοθαύμαστο, ιδιαίτερα μέσα στην πολιτιστική κρίση που διανύουμε. Το να επιλέγει κανείς έναν τόσο απαιτητικό και συχνά αβέβαιο δρόμο δείχνει δύναμη ψυχής και ουσιαστική αγάπη για την τέχνη. Το να είσαι σολίστ κλασικού οργάνου στην Ελλάδα και να προσπαθείς να επιβιώσεις σε όλα τα επίπεδα – καλλιτεχνικά, επαγγελματικά και οικονομικά – είναι, κατά τη γνώμη μου, εξαιρετικά δύσκολο. Απαιτεί τεράστιο κουράγιο, επιμονή και πίστη στον εαυτό σου. Οι θέσεις στις ορχήστρες είναι περιορισμένες και ο ανταγωνισμός ιδιαίτερα υψηλός. Ωστόσο, πάντα πίστευα πως όταν κάποιος ακολουθεί πραγματικά το όνειρό του, καταφέρνει να χαράξει τη δική του, μοναδική διαδρομή. Και αυτό, τελικά, έχει τη μεγαλύτερη σημασία.