Λύθηκε μυστήριο 150 ετών με ποταμό που έρεε ανοδικά προς το… βουνό

Για περισσότερα από 150 χρόνια, οι γεωλόγοι προσπαθούσαν να εξηγήσουν ένα φαινόμενο που έμοιαζε αδύνατο: έναν ποταμό που φαινόταν να ρέει ανηφορικά. Τώρα, μια νέα επιστημονική μελέτη δείχνει πως το μυστήριο του ποταμού Γκριν στη Γιούτα φαίνεται να λύθηκε. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Journal of Geophysical Research: Earth Surface, αποδίδει το φαινόμενο σε ένα βαθύ γεωδυναμικό γεγονός γνωστό ως «στάλαξη λιθόσφαιρας» (lithospheric dripping). Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η διαδικασία αυτή προκάλεσε προσωρινή καθίζηση στα Όρη Υίντα, επιτρέποντας στον ποταμό να χαράξει την πορεία του διαμέσου της οροσειράς αντί να την παρακάμψει.

Το γεωλογικό παράδοξο του Green River

Ο Green River, ο μεγαλύτερος παραπόταμος του ποταμού Κολοράντο, ακολουθεί μια διαδρομή που αψηφά την τοπογραφία. Αντί να ρέει γύρω από τα όρη Uinta, ύψους περίπου 13.000 ποδιών, τα διασχίζει δημιουργώντας το εντυπωσιακό φαράγγι Canyon of Lodore βάθους 2.300 ποδιών, μέσα στο Εθνικό Μνημείο Dinosaur.

Η θεωρία ότι ο ποταμός προϋπήρχε των βουνών διατυπώθηκε για πρώτη φορά το 1876 από τον εξερευνητή John Wesley Powell. Ωστόσο, τα γεωλογικά δεδομένα δείχνουν πως τα όρη σχηματίστηκαν πριν από περίπου 50 εκατομμύρια χρόνια, ενώ η σημερινή πορεία του Green River διαμορφώθηκε πριν από λιγότερα από 8 εκατομμύρια χρόνια.

«Για περίπου 150 χρόνια τώρα, οι γεωλόγοι συζητούν για το πώς ακριβώς συγχωνεύτηκαν οι ποταμοί, κάτι που αποτελεί ιδιαίτερα δύσκολο ερώτημα για μια τεκτονικά ανενεργή περιοχή», δήλωσε ο Δρ. Adam Smith από τη Σχολή Γεωγραφικών και Επιστημών της Γης του Πανεπιστημίου της Γλασκώβης, επικεφαλής της έρευνας.

Η απάντηση, σύμφωνα με την ομάδα του, βρίσκεται σε βάθος άνω των 120 μιλίων κάτω από την επιφάνεια. Οι λεγόμενες «λιθοσφαιρικές σταγόνες» σχηματίζονται όταν πυκνό, πλούσιο σε ορυκτά υλικό συσσωρεύεται στη βάση του φλοιού και τελικά βυθίζεται στον μανδύα. Η διαδικασία αυτή προκαλεί προσωρινή καθίζηση της επιφάνειας, η οποία στη συνέχεια ανυψώνεται εκ νέου όταν το υλικό αποκοπεί.

Τα ευρήματα της σεισμικής τομογραφίας

Χρησιμοποιώντας σεισμική τομογραφία, οι ερευνητές εντόπισαν μια ψυχρή, στρογγυλή ανωμαλία πλάτους 31 έως 62 μιλίων σε μεγάλο βάθος κάτω από τα όρη Uintas. Την ερμήνευσαν ως αποκομμένο τμήμα μιας αρχαίας σταγόνας λιθόσφαιρας. Με βάση την ταχύτητα καθόδου και το βάθος της, εκτίμησαν ότι αποκόπηκε πριν από 2 έως 5 εκατομμύρια χρόνια, περίοδο που συμπίπτει με τη διάνοιξη της οροσειράς από τον ποταμό.

Η ομάδα εντόπισε επίσης ένα χαρακτηριστικό μοτίβο ανύψωσης σε μορφή «κέντρου στόχου» γύρω από την οροσειρά, καθώς και λεπτότερο φλοιό από το αναμενόμενο για βουνά τέτοιου ύψους. Τα ευρήματα αυτά συνάδουν με την υπόθεση ότι πυκνό υλικό αποσπάστηκε από τη λιθόσφαιρα, επιβεβαιώνοντας έτσι τη θεωρία της στάλαξης λιθόσφαιρας.